Ákvörðun Hæstaréttar

1. Samkvæmt 4. mgr. 16. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla standa að ákvörðun þessari hæstaréttardómararnir Ása Ólafsdóttir, Björg Thorarensen og Skúli Magnússon.

2. Með beiðni 26. nóvember 2025 leitar Hafnasjóður Norðurþings leyfis Hæstaréttar, á grundvelli 1. mgr. 176. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, til að áfrýja dómi Landsréttar 30. október sama ár í máli nr. 664/2024: Gentle Giants-Hvalaferðir ehf. gegn Hafnasjóði Norðurþings og til vara Norðurþingi. Gagnaðili leggst gegn beiðninni.

3. Ágreiningur aðila lýtur að lögmæti innheimtu leyfisbeiðanda á farþegagjaldi samkvæmt 2. tölulið 2. mgr. 17. gr. hafnalaga nr. 61/2003 af gagnaðila frá 2016 til 2023 og hvort grundvöllur gjaldtökunnar hefði verið í samræmi við ákvæði laganna og reglur um innheimtu þjónustugjalda.

4. Með dómi Landsréttar var leyfisbeiðanda gert að greiða gagnaðila 36.371.592 krónur með nánar tilgreindum vöxtum en héraðsdómur hafði sýknað hann af kröfum gagnaðila. Í dómi Landsréttar kemur fram að fjárhæð farþegagjalda hefði í fyrstu byggst á samkomulagi leyfisbeiðanda við þriðja aðila sem kvað á um að gjaldið skyldi ákvarðast í tilteknu hlutfalli við tekjur viðkomandi vegna hvalaskoðunar. Landsréttur taldi að slík tilhögun hefði ekki átt sér stoð í hafnalögum og stangast á við meginreglur laga um töku þjónustugjalda þar sem krafist væri samhengis milli gjaldtöku og veittrar þjónustu. Leyfisbeiðandi bar því við að síðar hefði fjárhæð gjaldtöku af gagnaðila tekið mið af því að umfang tengt hvalaskoðun í Húsavíkurhöfn næmi tilgreindu hlutfalli af heildarrekstrarkostnaði hafnarinnar. Landsréttur vísaði til þess að í hafnalögum væri í engu vikið að því að heimilt væri að haga gjaldtöku með þeim hætti. Þvert á móti væri þar miðað við að hvert gjald stæði undir tilteknum kostnaðarliðum. Hefði leyfisbeiðandi ekki rennt nægum stoðum undir málatilbúnað sinn um að gjaldtakan hefði á þessum tíma samrýmst 17. gr. hafnalaga. Að þeirri niðurstöðu fenginni taldi Landsréttur að taka bæri til greina endurgreiðslukröfu gagnaðila. Taldi rétturinn að krafa gagnaðila hefði ekki verið fyrnd enda hefði hann haft hluta hennar uppi sem skuldajafnaðarkröfu í fyrra dómsmáli milli aðila og höfðað mál þetta innan sex mánaða frá því að því máli lauk. Hinn hluti kröfunnar hefði einnig verið ófyrndur þegar málið var höfðað. Þá væru ekki efni til annars en að líta á leyfisbeiðanda, aðalstefnda fyrir Landsrétti, sem réttan skuldara þeirrar kröfu.

5. Leyfisbeiðandi vísar til þess að málið varði grundvöll og aðferðafræði við gjaldtöku allra opinberra hafna á Íslandi og skapi verulega réttaróvissu um túlkun á grundvallarákvæði hafnalaga. Í fyrsta lagi byggir hann á því að úrslit málsins hafi verulegt almennt gildi einkum þar sem í dóminum felist ný og afar þröng túlkun á gjaldtökuheimildum hafnalaga. Þá kunni málið að hafa fordæmisgildi um hvort fyrning geti talist hafa verið rofin fyrir kröfu umfram þá fjárhæð sem skuldajöfnun hefði náð til með gagnkröfu í fyrra dómsmáli auk þess sem úrlausn Landsréttar kunni að hafa umtalsverð áhrif á fjárhagslegt sjálfstæði hafna. Í öðru lagi byggir leyfisbeiðandi á því að málið varði sérstaklega mikilvæga hagsmuni hans þar sem verið sé að grafa undan aðferðafræði hafnasjóðs til að tryggja sanngjarna kostnaðarþátttöku ólíkra notendahópa. Dómurinn skapi hættu á að sjóðurinn geti ekki staðið undir nauðsynlegu viðhaldi og fjárfestingum í öryggis- og þjónustumannvirkjum. Loks byggir leyfisbeiðandi á því að dómur Landsréttar sé efnislega rangur og byggi á lögskýringu sem fái ekki stoð í lögum, dómafordæmum eða öðrum lögskýringargögnum.

6. Að virtum gögnum málsins verður hvorki litið svo á að úrslit þess hafi verulegt almennt gildi né að það varði sérstaklega mikilvæga hagsmuni leyfisbeiðanda í skilningi 1. mgr. 176. gr. laga nr. 91/1991. Þá verður ekki séð að dómur Landsréttar sé bersýnilega rangur að efni, sbr. 4. málslið sömu málsgreinar. Beiðni um áfrýjunarleyfi er því hafnað.