Ákvörðun Hæstaréttar

1. Samkvæmt 4. mgr. 16. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla standa að ákvörðun þessari hæstaréttardómararnir Karl Axelsson, Ása Ólafsdóttir og Skúli Magnússon.

2. Með beiðni 28. janúar 2026 leitar Ragnheiður E. Ragnarsdóttir leyfis Hæstaréttar, á grundvelli 1. mgr. 176. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, til að áfrýja dómi Landsréttar 22. janúar sama ár í máli nr. 110/2025: Svanhildur Gísladóttir Champion gegn Ragnheiði E. Ragnarsdóttur. Gagnaðili leggst gegn beiðninni.

3. Gagnaðili höfðaði mál þetta til hagsbóta fyrir þrotabú eiginmanns leyfisbeiðanda. Hún krafðist þess að rift yrði afsali hans til leyfisbeiðanda 1. mars 2021 á 50% eignarhluta nánar tilgreindrar fasteignar. Þá krafðist hún að leyfisbeiðanda yrði gert að greiða þrotabúinu nánar tilgreinda fjárhæð. Ágreiningur aðila lýtur einkum að fyrrgreindu afsali og hvort sú ráðstöfun sem í því fólst sé riftanleg á grundvelli 2. málsliðar 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

4. Með héraðsdómi var leyfisbeiðandi sýknuð. Landsréttur féllst hins vegar að mestu á kröfur gagnaðila. Rétturinn taldi sannað að um gjafagerning í skilningi 131. gr. laga nr. 21/1991 hefði verið að ræða. Var litið til þess að fyrirliggjandi gögn bæru með sér að eiginmaður leyfisbeiðanda hefði fyrir og eftir afsalið verið fær um að standa í skilum við aðra lánardrottna en gagnaðila. Hann hefði þannig ekki verið fær um að greiða kröfu gagnaðila sem hún hefði frá því snemma árs 2021 krafist greiðslu á og sem gjaldféll 5. mars sama ár. Á þeim tíma hefði hann verið búinn að afsala fasteigninni að fullu til leyfisbeiðanda. Taldi rétturinn því að leyfisbeiðandi hefði ekki fært sönnur á að eiginmaður hennar hefði verið gjaldfær og féllst á riftunarkröfu gagnaðila. Var leyfisbeiðanda gert að greiða nánar tilgreinda fjárhæð.

5. Leyfisbeiðandi byggir á því að úrslit málsins hafi verulegt almennt gildi, einkum um skýringu reglna um gjaldfærni þrotamanns. Vikið hafi verið frá úrlausnum Hæstaréttar og dómvenju sem skapast hafi um gjaldfærni þrotamanns í málum af þessu tagi. Fá fordæmi sé að finna í dómaframkvæmd þar sem reyni á túlkun og beitingu 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 við jafn sérstakar aðstæður og uppi séu í málinu. Auk þess sé mikilvægt að Hæstiréttur taki afstöðu til málsins enda hafi héraðsdómur og Landsréttur komist að öndverðri niðurstöðu. Þá telur leyfisbeiðandi að dómur Landsréttar sé bersýnilega rangur að formi og efni. Niðurstaða réttarins um ógjaldfærni þrotamanns og fyrirsjáanleika greiðsluþrots hafi ekki tekið mið af aðstæðum á tíma ráðstöfunar heldur síðari atburðum. Hafi verið litið til árangurslausrar fjárnámsgerðar sem hafi verið framkvæmd tveimur árum eftir dagsetningu fyrrgreinds afsals. Auk þess hafi ekki farið fram heildstætt mat á fjárhagsstöðu þrotamanns og möguleikum hans til fjármögnunar. Enginn greinarmunur hafi verið gerður á greiðsluvilja og greiðslugetu þrotamanns og rökstuðningur Landsréttar ófullnægjandi.

6. Að virtum gögnum málsins verður hvorki litið svo á að úrslit þess hafi verulegt almennt gildi né að það varði sérstaklega mikilvæga hagsmuni leyfisbeiðanda í skilningi 1. mgr. 176. gr. laga nr. 91/1991. Þá verður ekki séð að dómur Landsréttar sé bersýnilega rangur að formi eða efni, sbr. 4. málslið sömu málsgreinar. Beiðni um áfrýjunarleyfi er því hafnað.