Ákvörðun Hæstaréttar

Samkvæmt 4. mgr. 16. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla standa að ákvörðun þessari hæstaréttardómararnir Þorgeir Örlygsson, Helgi I. Jónsson og Karl Axelsson.

Með beiðni 21. nóvember 2019 leitar ákæruvaldið eftir leyfi Hæstaréttar til að áfrýja dómi Landsréttar 25. október sama ár í máli nr. 649/2018: Ákæruvaldið gegn X, á grundvelli 1. mgr., sbr. 4. mgr., 215. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. X leggst gegn beiðninni.

Í málinu var ákærða gefið að sök kynferðisbrot gegn barnabarni sínu A samkvæmt 1. mgr. 194. gr. og 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa á heimili sínu, í fjölda skipta, frá því að hún var fimm ára og þar til hún var tólf eða þrettán ára gömul, snert ber kynfæri hennar og látið hana snerta ber kynfæri sín og fróað honum, með því að nýta sér yfirburði sína gagnvart stúlkunni og traust hennar og trúnað.  Með framangreindum dómi Landsréttar var héraðsdómur staðfestur og ákærði sýknaður af  sakargiftum. Í dómi Landsréttar var meðal annars tiltekið að framburður brotaþola væri á heildina litið trúverðugur og mun trúverðugri en framburður ákærða. Til stuðnings framburði hennar, um að ákærði hefði framið fyrrnefnd brot, lægi hins vegar ekkert fyrir í málinu nema framburður þeirra sem hún greindi síðar frá atvikum og vottorð um andlega líðan hennar.

  Leyfisbeiðandi byggir á því að málið hafi almenna þýðingu og að dómur Landsréttar sé bersýnlega rangur að formi til og efni. Í þeim efnum vísar leyfisbeiðandi til þess að tilgangur áfrýjunar sé í senn að fá endurskoðun á niðurstöðu Landsréttar sem byggð sé á skýringu og beitingu réttarreglna og niðurstöðu sem byggist á mati á sönnunargildi annarra gagna en munnlegs framburðar fyrir dómi, sbr. b. og c. liði 1. mgr. 215. gr. laga nr. 88/2008.  Telur leyfisbeiðandi að dómur Landsréttar sé rangur hvað varðar mat á óbeinum sönnunargögnum. Í dóminum sé ekkert vikið að efni þessara sönnunargagna og þar sé ekki að finna heildstætt mat á því hvort sönnun hafi verið færð fram af hálfu leyfisbeiðanda um sakargiftir á hendur ákærða. Telur leyfisbeiðandi að ekki verði dregin önnur ályktun af niðurstöðu Landsréttar en að ómögulegt sé að ná fram sakfellingu í málum þar sem börn, ungmenni eða fullorðnir einstaklingar stígi fram og greini frá brotum sem þau hafa orðið fyrir sem börn, nema sakborningur játi sök eða vitni hafi beinlínis verið að málsatvikum. Með því að líta alfarið framhjá vottorðum sálfræðinga og framburði þeirra vitna, sem barn greinir frá um brot gegn sér, eins og gert hafi verið í dómi Landsréttar, með þeim rökum einum að ekkert annað sé til stuðnings trúverðugum framburði brotaþola verði ekki betur séð en verið sé að girða fyrir að unnt sé að líta til slíkra óbeinna sönnunargagna trúverðugum framburði brotaþola til stuðnings. Telur leyfisbeiðandi að slík niðurstaða sé óásættanleg og myndi gera réttarstöðu brotaþola í kynferðisbrotamálum, og þá einkum barna, mun veikari en verið hafi.

Samkvæmt 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 metur dómari hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verður vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert það atriði er varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, þar á meðal hvaða sönnunargildi skýrslur hafi, vitnisburðir, mats- og skoðunargerðir, skjöl og önnur sýnileg sönnunargögn. Með hinum áfrýjaða dómi var komist að þeirri niðurstöðu að gegn eindreginni neitun ákærða hefði leyfisbeiðandi ekki, svo hafið væri yfir skynsamlegan vafa, axlað þá sönnunarbyrði sem á honum hvílir samkvæmt 108. gr. áðurnefndra laga. Af dóminum verður og ráðið að þrátt fyrir trúverðugan framburð brotaþola hafi framburður vitna, sem brotaþoli skýrði síðar frá atburðum, svo og vottorð um andlega líðan hennar, ekki nægt til þess að framangreindum sönnunarkröfum væri fullnægt. Í því máli, sem hér um ræðir, fór þannig fram heildstætt mat á þeim sönnunargögnum sem teflt var fram í því og komist að þeirri niðurstöðu að leyfisbeiðandi hefði ekki fullnægt sönnunarkröfum 108. gr. laga nr. 88/2008. Samkvæmt þessu verðu að virtum gögnum málsins ekki séð að leyfisbeiðni lúti að atriðum sem hafi verulega almenna þýðingu eða að mjög mikilvægt sé af öðrum ástæðum að fá úrlausn Hæstaréttar um þau þannig að fullnægt sé skilyrðum 2. málsliðar 4. mgr. 215. gr. laga nr. 88/2008. Þá eru ekki efni til að beita heimild 3. málsliðar 4. mgr. fyrrgreindrar lagagreinar í málinu. Er beiðninni því hafnað.