Ákvörðun Hæstaréttar

1. Samkvæmt 4. mgr. 16. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla standa að ákvörðun þessari hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Karl Axelsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson.

2. Með beiðni 29. desember 2025 leitar Þórarinn Jónasson leyfis Hæstaréttar, á grundvelli 1. mgr. 176. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, til að áfrýja dómi Landsréttar 4. sama mánaðar í máli nr. 864/2024: Þórarinn Jónasson gegn Mosfellsbæ. Gagnaðili leggst gegn beiðninni.

3. Ágreiningur aðila lýtur að kröfu leyfisbeiðanda um viðurkenningu á bótaskyldu gagnaðila vegna ólögmætrar skerðingar á eignarréttindum hans, annars vegar vegna hagnýtingar grunnvatns úr vatnsbólinu Laxnesdýjum innan marka jarðarinnar Laxnes I í Mosfellsbæ án greiðslu endurgjalds til hans og hins vegar vegna þeirra takmarkana á afnotum jarðarinnar sem leiði af vatnstökunni. Aðilar eru báðir meðal eigenda jarðarinnar.

4. Með dómi Landsréttar var staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu gagnaðila af kröfum leyfisbeiðanda. Landsréttur taldi að samkvæmt 1. mgr. 26. gr. vatnalaga nr. 15/1923 ætti leyfisbeiðandi ekki tilkall til endurgjalds vegna hagnýtingar gagnaðila í þágu vatnsveitu sveitarfélagsins heldur einungis rétt á bótum ylli vatnstakan tjóni. Þá vísaði Landsréttur til þess að gagnaðila væri sem sameiganda að jörðinni Laxnesi I heimil sú ráðstöfun og nýting sem ekki skerti jafngóðan rétt annarra eigenda til að njóta eignarinnar og ylli þeim ekki meiri óþægindum en vænta mætti miðað við allar aðstæður. Var ekki talið að leyfisbeiðandi hefði sýnt fram á að hann hefði orðið fyrir tjóni vegna hagnýtingar gagnaðila eða takmarkana sem sameigendur í Laxnesi I sættu vegna vatnsverndarkvaða.

5. Leyfisbeiðandi byggir í fyrsta lagi á því að málið hafi verulegt almennt gildi um samspil vatnalaga og laga nr. 57/1998 um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu, sem og um inntak sameignarréttinda. Það sé álitamál í kjölfar dómsins hvort sveitarfélög geti sniðgengið ákvæði laga nr. 57/1998 um greiðslu endurgjalds fyrir grunnvatn með því að vísa til ákvæða vatnalaga. Landsréttur hafi sniðgengið þetta álitamál við úrlausn sína og með hinum áfrýjaða dómi hafi því skapast óvissa um rétt landeigenda til auðlinda í jörðu sem brýnt sé að fá skorið úr um. Dómur í málinu hafi verulega þýðingu um það að hvaða marki einn eigandi óskiptra réttinda í sameign geti hagnýtt auðlindir án samráðs við aðra sameigendur, hvort á því séu undantekningar og hvort stórfelld hagnýting geti einhvern tímann talist bagalaus afnot. Í öðru lagi byggir leyfisbeiðandi á því að dómur Landsréttar sé bersýnilega rangur, einkum þar sem dómurinn byggi niðurstöðu sína á 1. mgr. 26. gr. vatnalaga án þess að rökstyðja hvers vegna lög nr. 57/1998 eigi ekki við. Leyfisbeiðandi sé látinn gjalda fyrir tómlæti gagnaðila við samningsgerð og þá séu dregnar rangar ályktanir um inntak sameignarréttinda. Loks byggir leyfisbeiðandi á því að málið varði verulega fjárhagslega hagsmuni hans.

6. Að virtum gögnum málsins verður litið svo á að dómur í því kunni að hafa verulegt almennt gildi meðal annars um skilsmun vatnalaga nr. 15/1923 annars vegar og laga nr. 57/1998 um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu hins vegar, þannig að fullnægt sé skilyrðum 1. mgr. 176. gr. laga nr. 91/1991. Beiðni um áfrýjunarleyfi er því samþykkt.