Ákvörðun Hæstaréttar

1. Samkvæmt 4. mgr. 16. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla standa að ákvörðun þessari hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Ása Ólafsdóttir og Sigurður Tómas Magnússon.

2. Með beiðni 12. desember 2025 leitar A leyfis Hæstaréttar, á grundvelli 2. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 2. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl., til að kæra úrskurð Landsréttar 28. nóvember 2025 í máli nr. 681/2025: A gegn B og C. Gagnaðilar leggjast gegn beiðninni.

3. Málið lýtur að ágreiningi við opinber skipti á dánarbúi D eiginmanns leyfisbeiðanda. Skiptastjóri dánarbúsins vísaði ágreiningnum til héraðsdóms á grundvelli 122. gr. laga nr. 20/1991. Ágreiningsefnin eru í fyrsta lagi hvort víkja eigi frá helmingaskiptareglu hjúskaparlaga nr. 31/1993 varðandi eignarhluta leyfisbeiðanda í tilgreindri fasteign og hvort uppfyllt séu lagaskilyrði fyrir því að eignarhlutanum verði haldið utan skipta. Í öðru lagi hvort skuld samkvæmt veðskuldabréfi, sem hvílir á séreign leyfisbeiðanda, teljist til skulda dánarbúsins eða fylgi séreigninni. Í þriðja lagi hvaða tímamark beri að leggja til grundvallar við ákvörðun viðmiðunarverðs tilgreindra eigna dánarbúsins.

4. Með úrskurði Landsréttar var staðfestur úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var öllum kröfum leyfisbeiðanda en fallist á kröfur gagnaðila um að við opinber skipti á dánarbúinu skyldi beita helmingaskiptareglu hjúskaparlaga, þar á meðal um nánar tilgreinda fasteign, að veðskuldabréf sem hvílir á séreign leyfisbeiðanda skyldi ekki teljast til skulda dánarbúsins og að við skiptin bæri að miða verðmat tilgreindra eigna við verðmæti þeirra við útlagningu. Þá var vísað frá Landsrétti kröfu leyfisbeiðanda um viðurkenningu á skaðabótaskyldu varnaraðila og beitingu refsiviðurlaga þar sem hún ætti sér ekki stoð í erindi skiptastjóra og hefði ekki verið til úrlausnar í héraði. Sú frávísun sætir kæru til Hæstaréttar án kæruleyfis og hefur verið skotið til réttarins, en um er að ræða mál nr. 61/2025.

5. Leyfisbeiðandi byggir á því að kæruefnið varði mikilsverða almannahagsmuni, hafi fordæmisgildi, grundvallarþýðingu fyrir meðferð málsins og að úrskurður Landsréttar sé rangur í mikilvægum atriðum. Um fordæmisgildi málsins vísar leyfisbeiðandi einkum til þess að málið snerti tvö álitaefni sem skorti dómafordæmi um. Annars vegar hvernig eigi að afmarka helmingaskipti þegar fasteign er aðeins að hluta til hjúskapareign og hins vegar hvernig skuli fara með persónubundin réttindi og arð af þeim eftir hjúskaparlögum og lögum nr. 20/1991. Einnig vísar leyfisbeiðandi til þess að Landsréttur hafi ranglega lagt mat á hvort eignarhlutur hennar í fasteign teljist séreign hennar og litið hjá því að eignin sé tilkomin vegna arðs af séreign. Þá víki Landsréttur frá viðurkenndum fræðikenningum og beiti með röngum hætti 33. gr. laga nr. 20/1991 og 1. tölulið 1. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga við mat á persónubundnum réttindum. Loks hafi ranglega verið byggt á „heildstæðu mati“ sem hafi ekki átt við þar sem 73% eignarhlutur leyfisbeiðanda í tilgreindri fasteign hafi verið séreign hennar.

6. Að virtum gögnum málsins verður ekki talið að úrlausn um kæruefnið varði mikilsverða almannahagsmuni, geti haft fordæmisgildi eða grundvallarþýðingu fyrir meðferð málsins þannig að fullnægt sé skilyrðum 2. málsliðar 2. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991. Þá eru ekki efni til að beita heimild 3. málsliðar sömu málsgreinar á grundvelli þess að úrskurður Landsréttar sé bersýnilega rangur að formi eða efni. Beiðni um kæruleyfi er því hafnað.