Ákvörðun Hæstaréttar

1. Samkvæmt 4. mgr. 16. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla standa að ákvörðun þessari hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Karl Axelsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson.

2. Með beiðni 26. febrúar 2026 leitar MATVÍS (Matvæla- og veitingafélag Íslands) leyfis Hæstaréttar, á grundvelli 1. mgr. 176. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, til að áfrýja dómi Landsréttar 29. janúar sama ár í máli nr. 923/2024: MATVÍS (Matvæla- og veitingafélag Íslands) gegn Teppanyaki Iceland ehf. og gagnsök. Gagnaðili leggst gegn beiðninni.

3. Fyrir Hæstarétti lýtur ágreiningur aðila að því hvort viðurkenna eigi skaðabótaskyldu leyfisbeiðanda, vegna tjóns sem gagnaðili varð fyrir vegna háttsemi starfsmanna á vegum leyfisbeiðanda við eftirlitsheimsókn 19. ágúst 2022 á veitingastað gagnaðila.

4. Landsréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um viðurkenningu skaðabótaskyldu leyfisbeiðanda vegna tjóns sem leiddi af fyrrgreindri eftirlitsheimsókn en vísaði öðrum kröfum gagnaðila frá héraðsdómi. Landsréttur taldi, með hliðsjón af forsendum héraðsdóms og nýjum gögnum sem lögð höfðu verið fram, að gagnaðili hefði leitt nægar líkur að tjóni vegna vettvangsheimsóknarinnar. Rétturinn rakti meðal annars að fulltrúar leyfisbeiðanda hefðu haft uppi beinlínis rangar fullyrðingar um fjárhagsstöðu gagnaðila við starfsfólk hans og lýst þeim skoðunum við starfsfólkið að þeir teldu að þau myndu ekki fá greidd laun um næstu mánaðamót. Var framganga fulltrúa leyfisbeiðanda við eftirlitsheimsóknina hvorki talin vera í samræmi við né í málefnalegum tengslum við það hlutverk sem leyfisbeiðanda væri ætlað með slíkum heimsóknum samkvæmt ákvæðum laga nr. 42/2010 um vinnustaðaskírteini og eftirlit á vinnustöðum. Landsréttur taldi að ekki yrði annað séð en að framganga fulltrúa leyfisbeiðanda hefði verið veigamikil ástæða þess að starfsfólk gagnaðila hætti störfum í kjölfar heimsóknarinnar. Þá vísaði rétturinn til þess að þótt fyrir lægi að gagnaðili hefði sjálfur brotið kjarasamninga gagnvart starfsfólki sínu og ætti þannig að ákveðnu leyti sök á því að starfsfólkið gat yfirgefið vinnustaðinn án tafa, sér að meinalausu, yrði að leggja til grundvallar að háttsemi leyfisbeiðanda hefði eigi síður átt það ríkan þátt í fyrrgreindu tjóni gagnaðila að rétt væri að fella á hann bótaábyrgð. Enn fremur tók Landsréttur undir forsendur héraðsdóms um að leyfisbeiðanda hefði mátt vera ljóst að framganga fulltrúa hans við heimsóknina hefði getað valdið tjóni og að skilyrði skaðabótaréttar um sennilega afleiðingu væru því uppfyllt.

5. Leyfisbeiðandi byggir í fyrsta lagi á því að dómur Landsréttar sé bersýnilega rangur að efni til. Ekki fái stoð í gögnum málsins sú meginforsenda að framganga fulltrúa leyfisbeiðanda við eftirlitsheimsóknina hafi verið veigamikil ástæða þess að starfsfólk hætti störfum. Í öðru lagi hafi dómurinn víðtækt fordæmisgildi einkum um orsakatengsl vegna háttsemi þriðja aðila, starfsmanna gagnaðila. Ekki fái staðist að hann beri bótaábyrgð á tjóni atvinnurekanda af völdum lögmætra starfsloka félagsmanna sinna. Engin dómafordæmi séu til um málefni af þessum toga. Í þriðja lagi byggir leyfisbeiðandi á því að úrslit málsins hafi verulegt almennt gildi um túlkun 1. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar. Hér skipti einnig máli að þetta varði sérstaklega mikilvæga hagsmuni hans. Leyfisbeiðandi sé stéttarfélag og hlutverk hans við hagsmunagæslu fyrir félagsmenn sína njóti verndar 1. mgr. 74 gr. og 2. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar. Dómur Landsréttar feli í sér inngrip í framangreind réttindi og með honum sé lögð á leyfisbeiðanda bótaábyrgð vegna hagsmunagæslu af hans hálfu. Þau mistök starfsmanna leyfisbeiðanda, sem í dómi Landsréttar hafi verið talin grundvöllur bótaábyrgðar, hefðu falið í sér réttmæt viðbrögð vegna stórfelldra kjarasamningsbrota gagnaðila. Játa verði stéttarfélögum svigrúm við hagsmunagæslu.

6. Að virtum gögnum málsins verður hvorki litið svo á að úrslit þess hafi verulegt almennt gildi né að það varði sérstaklega mikilvæga hagsmuni leyfisbeiðanda í skilningi 1. mgr. 176. gr. laga nr. 91/1991. Þá verður ekki séð að dómur Landsréttar sé bersýnilega rangur að formi eða efni, sbr. 4. málslið sömu málsgreinar. Beiðni um áfrýjunarleyfi er því hafnað.