Ákvörðun Hæstaréttar

1. Samkvæmt 4. mgr. 16. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla standa að ákvörðun þessari hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Karl Axelsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson.

2. Með beiðni 9. mars 2026 leitar Icelandair ehf. leyfis Hæstaréttar, á grundvelli 3. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, til að kæra úrskurð Landsréttar 25. febrúar sama ár í máli nr.1/2026: Icelandair ehf. gegn Isavia ohf. og Isavia ANS ehf. Gagnaðilar leggja í mat réttarins hvort skilyrði 3. mgr. 167. gr laga nr. 91/1991 sé uppfyllt.

3. Þessi þáttur málsins lýtur að því hvort skilyrðum g-liðar 5. gr. laga nr. 91/1991 sé fullnægt í málinu þannig að héraðsdómara sem fer með það verði gert að víkja sæti. Á fyrri stigum málsins féllst héraðsdómarinn á kröfu gagnaðila um frávísun þess frá dómi. Í frávísunarúrskurðinum kom meðal annars fram að leyfisbeiðandi hefði ekki með viðhlítandi hætti gert grein fyrir því að hann hefði orðið fyrir tjóni af völdum háttsemi gagnaðila og hver tengsl tjónsins væru við atvik málsins þannig að hann hefði lögvarða hagsmuni í skilningi 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 af því að fá leyst úr viðurkenningarkröfu sinni. Landsréttur felldi frávísunarúrskurðinn úr gildi og lagði fyrir héraðsdóm að taka málið til efnislegrar meðferðar. Með ákvörðun Hæstaréttar, 21. ágúst 2025, nr. 2025-127 var beiðni gagnaðila um að skjóta úrskurðinum til réttarins hafnað.

4. Með úrskurði Landsréttar var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu leyfisbeiðanda um að héraðsdómari viki sæti í málinu staðfestur með vísan til forsendna hans að viðbættum frekari röksemdum. Í úrskurði Landsréttar kom meðal annars fram að þegar málshöfðun aðila væri reist á 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 væri óhjákvæmilegt að dómari kannaði skilyrði málshöfðunar á þeim grunni, sem öðrum þræði varði efnisþátt málsins, meðal annars hvort aðili hefði leitt nægar líkur að tjóni. Þótt dómari kvæði nokkuð fast að orði í slíkri úrlausn yrði hann af þeirri ástæðu einni ekki vanhæfur á grundvelli g-liðar 5. gr. laga nr. 91/1991 til að fara með málið þegar svo háttaði til að Landsréttur ómerkti frávísunarúrskurð. Landsréttur lét þess jafnframt getið að dómari væri ekki bundinn af þessari úrlausn sinni við efnismeðferð málsins auk þess sem gagnaöflun hefði ekki verið lýst lokið og leyfisbeiðandi ætti þess enn kost að leggja fram frekari gögn um tjón sitt.

5. Leyfisbeiðandi byggir á því að kæruefnið varði mikilvæga almannahagsmuni, hafi fordæmisgildi og grundvallarþýðingu fyrir meðferð málsins. Hann telur héraðsdómara hafa farið út fyrir formhlið málsins og tekið efnislega afstöðu til málatilbúnaðar aðila. Í öllu falli gefi úrskurðurinn leyfisbeiðanda réttmætt tilefni til að líta svo á að dómari hafi tekið slíka afstöðu. Orðfæri héraðsdóms beri með sér endanlegt sönnunarmat en ekki aðeins mat á því hvort nægar líkur hafi verið leiddar að tjóni til að uppfylla skilyrði málshöfðunar. Leyfisbeiðandi telur einkum að það þurfi að fá úr því skorið fyrir Hæstarétti hvar mörkin liggi á milli leyfilegs mats á „nægum líkum að tjóni“ samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 og óleyfilegs sönnunarmats á bótaábyrgð og orsakatengslum sem valdi vanhæfi samkvæmt g-lið 5. gr. laga nr. 91/1991. Telur leyfisbeiðandi það sérstaklega brýnt þegar Landsréttur telur, þrátt fyrir að staðfesta úrskurð héraðsdóms, að dómari „kveði nokkuð fast að orði“ í niðurstöðu sinni. Loks vísar leyfisbeiðandi til þess að það hafi grundvallarþýðingu fyrir meðferð málsins hvort dómari sem sætir réttmætri tortryggni um óhlutdrægni í skilningi g-liðar 5. gr. laga nr. 91/1991 þar sem hann hafi þegar tekið afstöðu til grundvallarþátta málsins, dæmi í því eða ekki.

6. Að virtum gögnum málsins verður ekki talið að úrlausn um kæruefnið varði mikilsverða almannahagsmuni, geti haft fordæmisgildi eða grundvallarþýðingu fyrir meðferð málsins þannig að fullnægt sé skilyrðum 2. málsliðar 3. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991. Beiðni um kæruleyfi er því hafnað.