Ákvörðun Hæstaréttar

1. Samkvæmt 4. mgr. 16. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla standa að ákvörðun þessari hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Ása Ólafsdóttir og Karl Axelsson.

2. Með beiðni 23. desember 2025 leitar Kristinn Jens Sigurþórsson leyfis Hæstaréttar, á grundvelli 1. mgr. 176. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, til að áfrýja dómi Landsréttar 27. nóvember sama ár í máli nr. 826/2024: Þjóðkirkjan gegn Kristni Jens Sigurþórssyni og gagnsök. Gagnaðili leggst gegn beiðninni.

3. Ágreiningur aðila er um ætlaða skaðabótaskyldu gagnaðila en aðalkrafa leyfisbeiðanda er um viðurkenningu á skaðabótaskyldu vegna tjóns sem hann hlaut af því að kirkjuþing lagði niður Saurbæjarprestakall og eftirfarandi ákvörðunar biskups Íslands um að leggja niður embætti sóknarprests þar. Því embætti hafði leyfisbeiðandi gegnt frá árinu 1996. Til vara lýtur krafa hans að viðurkenningu skaðabótaskyldu vegna tjóns sem hann varð fyrir við að biskup Íslands hafnaði ákvörðun hans um að fara á lögmælt eftirlaun í kjölfar þess að honum var boðið embætti prests í Garða- og Hvalfjarðarstrandarprestakalli í mars 2019. Til þrautavara krefst leyfisbeiðandi viðurkenningar á skaðabótaskyldu vegna tjóns sem hann varð fyrir vegna þeirrar ákvörðunar biskups Íslands að hafna ákvörðun leyfisbeiðanda í september 2019 um að taka því boði um embætti sem sett var fram í bréfi biskupsins í mars 2019.

4. Með héraðsdómi var fallist á þrautavarakröfu leyfisbeiðanda en Landsréttur sýknaði gagnaðila af öllum kröfum hans. Landsréttur taldi að málsmeðferð við fyrrgreinda ákvörðun kirkjuþings hefði verið lögmæt og byggst á lögmætum og málefnalegum grundvelli. Það sama hefði átt við um ákvörðun biskups um niðurlagningu sóknarprestsembættisins. Þar sem leyfisbeiðandi hefði ekki verið fluttur milli embætta samkvæmt 1. mgr. 36. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins hefði ekki komið til álita að hann ætti tilkall til eftirlaunaréttinda samkvæmt 4. mgr. 20. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944. Loks taldi Landsréttur að viðbrögð gagnaðila þegar leyfisbeiðandi kvaðst í byrjun september 2019 vilja taka boði um embætti prests, sem gagnaðili hefði gefið leyfisbeiðanda frest til að svara til 10. apríl sama ár, hefðu hvorki verið í ósamræmi við meginreglu stjórnsýsluréttar um réttmætar væntingar né reglu um meðalhóf.

5. Leyfisbeiðandi byggir á því í fyrsta lagi að dómur Landsréttar sé bersýnilega rangur. Hann vísar einkum til þess að ekki hafi verið vikið að 5. gr. reglna nr. 946/2006 um biskupafund í dóminum. Landsréttur hafi ekki lagt mat á hvort rannsókn kirkjuþings á niðurlagningu Saurbæjarprestakalls hafi verið fullnægjandi. Þá fái túlkun réttarins á 34. gr. laga nr. 70/1996 ekki staðist nánari skoðun. Ekki hafi verið litið til meðalhófs við mat réttarins á því hvort vilyrði um skipun í nýtt embætti hafi enn verið í gildi og það mat Landsréttar verið rangt enda hafi leyfisbeiðandi ítrekað kallað eftir upplýsingum um embættið og boðið aldrei afturkallað. Þá telur leyfisbeiðandi að hann hafi verið látinn bera hallann af því að settur biskup Íslands hafi ekki staðfest fyrir dómi að nýja embættið hafi enn staðið honum til boða í lok ágúst 2019. Hann hafi því haft réttmætar væntingar um að embættið hefði enn staðið honum til boða þegar hann tilkynnti um að hann myndi þiggja það. Í öðru lagi byggir leyfisbeiðandi á því að úrslit málsins hafi verulegt almennt gildi einkum um valdmörk kirkjuþings og þeirra starfsreglna sem það setur, um réttarstöðu embættismanna með ótímabundna ráðningu við ákvörðun um niðurlagningu embættis þeirra og um skil stjórnvaldsfyrirmæla og stjórnvaldsákvarðana. Loks byggir leyfisbeiðandi á því að málið varði mikilvæga hagsmuni hans. Með niðurlagningu Saurbæjarprestakalls og eftirfarandi ákvörðunum biskups Íslands hafi hann verið sviptur því embætti sem hann hafði ótímabundna skipun í svo og öllum lögkjörum þess.

6. Að virtum gögnum málsins verður ekki litið svo á að úrslit þess hafi verulegt almennt gildi í skilningi 1. mgr. 176. gr. laga nr. 91/1991, meðal annars þegar litið er til þeirrar þróunar sem orðið hefur á lagaumhverfi þjóðkirkjunnar. Þá verður ekki séð að málið varði sérstaklega mikilvæga hagsmuni leyfisbeiðanda eða að dómur Landsréttar sé bersýnilega rangur í skilningi ákvæðisins. Beiðni um áfrýjunarleyfi er því hafnað.