Ákvörðun Hæstaréttar

1. Samkvæmt 4. mgr. 16. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla standa að ákvörðun þessari hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Björg Thorarensen og Karl Axelsson.

2. Með beiðni 4. janúar 2024 leitar DíaMat, félag um díalektíska efnishyggju, leyfis Hæstaréttar, á grundvelli 1. mgr. 176. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, til að áfrýja dómi Landsréttar 8. desember 2023 í máli nr. 396/2022: DíaMat – félag um díalektíska efnishyggju gegn Reykjavíkurborg. Gagnaðili leggst gegn beiðninni.

3. Ágreiningur aðila lýtur að lögmæti ákvörðunar borgarráðs gagnaðila um að synja umsókn leyfisbeiðanda, sem er skráð lífskoðunarfélag, um úthlutun lóðar án endurgjalds á grundvelli 5. gr. laga nr. 35/1970 um Kristnisjóð o.fl.

4. Með dómi Landsréttar var héraðsdómur staðfestur um sýknu gagnaðila af kröfum leyfisbeiðanda. Í dómi Landsréttar var rakið að gagnaðili hefði úthlutað lóðum til fjögurra trúfélaga á árunum 1999 til 2011. Með lögum nr. 6/2013 sem tóku gildi 1. janúar 2013 var gerð sú breyting á lögum nr. 108/1999 um skráð trúfélög að heimilt yrði að skrá lífsskoðunarfélög að uppfylltum þeim skilyrðum sem mælt er fyrir um í 3. gr. laganna. Gagnaðili hefði úthlutað einu trúfélagi lóð endurgjaldslaust eftir gildistöku laga nr. 6/2013 og var í fundargerð borgarráðs af því tilefni bókað að farsælast væri að í framtíðinni sæktu trúfélög um og greiddu fyrir lóðir í landi borgarinnar. Landsréttur lagði til grundvallar að fram að gildistöku laga nr. 6/2013 hefði tiltekin stjórnsýsluframkvæmd skapast hjá gagnaðila um úthlutun lóða til skráðra trúfélaga samkvæmt þágildandi ákvæðum laga nr. 108/1999. Landsréttur tók fram að gagnaðili hefði aldrei úthlutað lóð án endurgjalds til lífsskoðunarfélags og var því talið að ekki hefði verið venjuhelguð framkvæmd sem leyfisbeiðandi hefði með réttu getað vænst að tæki til hans í kjölfar þeirra breytinga sem hefði leitt af lögum nr. 6/2013. Þá hefðu lögin ekki breytt 5. gr. laga nr. 35/1970. Landsréttur féllst því hvorki á að ákvörðun gagnaðila um synjun á umsókn áfrýjanda hefði verið í andstöðu við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar eða stjórnsýslulaga né að fella bæri ákvörðunina úr gildi á öðrum grunni.

5. Leyfisbeiðandi byggir á því að úrslit málsins hafi verulegt almennt gildi við túlkun á því hvernig stjórnvöldum beri að haga breytingum á stjórnsýsluframkvæmd og túlkun jafnræðisreglna og áhrif lagabreytinga og stjórnsýsluframkvæmdar þar að lútandi. Leyfisbeiðandi byggir jafnframt á að málið varði mikilvæga hagsmuni sína enda um að ræða stjórnarskrárvarin réttindi sín og félagsmanna sinna ásamt því að hafa fjárhagslega þýðingu. Loks byggir leyfisbeiðandi á því að dómur Landsréttar sé bersýnilega rangur að efni til, einkum að því er varðar túlkun á þeim breytingum sem gerðar voru á lögum nr. 108/1999 með lögum nr. 6/2013. Þá sé rangt að leyfisbeiðandi hafi byggt á því fyrir Landsrétti að með gildistöku þeirra laga hafi hann öðlast rétt til að fá úthlutaða lóð heldur hafi hann þvert á móti byggt á því að sá réttur hafi skapast með áframhaldandi stjórnsýsluframkvæmd gagnaðila við úthlutun lóða.

6. Að virtum gögnum málsins verður hvorki litið svo á að úrslit þess hafi verulegt almennt gildi né að það varði sérstaklega mikilvæga hagsmuni leyfisbeiðanda í skilningi 1. mgr. 176. gr. laga nr. 91/1991. Þá verður ekki séð að dómur Landsréttar sé bersýnilega rangur, sbr. 4. málslið sömu málsgreinar. Beiðni um áfrýjunarleyfi er því hafnað.