Print

Mál nr. 847/2017

Þór Ingvarsson (Björgvin Þorsteinsson lögmaður)
gegn
Þingvallaleið ehf. (Ólafur Eiríksson lögmaður)
Lykilorð
  • Ráðningarsamningur
  • Laun
  • Ársreikningur
  • Bókhald
  • Einkahlutafélag
  • Tómlæti
  • Sönnun
  • Vanreifun
Reifun

Þ höfðaði mál á hendur Þ ehf. og krafðist greiðslu fjárhæðar sem hann kvað annars vegar til komna vegna vangoldinna launa og hins vegar vegna fjármuna sem hann hefði lánað félaginu og lagt út fyrir í störfum sínum hjá því á nánar tilgreindu tímabili. Hæstiréttur staðfesti þá niðurstöðu héraðsdóms að Þ hefði sakir tómlætis glatað ætluðum rétti sínum til vangoldinna launa úr hendi Þ ehf. Hvað varðaði kröfu Þ um endurgreiðslu þeirra fjármuna sem hann kvaðst hafa lánað Þ ehf. og lagt út fyrir í störfum sínum hjá félaginu, vísaði Hæstiréttur meðal annars til þess að hún byggði fyrst og fremst á færslum í hreyfingarlista í bókhaldi Þ ehf. Hins vegar hefði Þ ekki lagt fram nein gögn að baki þeim bókhaldsfærslum, svo sem samninga, samþykktir stjórnar eða aðrar sambærilegar heimildir. Þá hefði Þ engin gögn lagt fram um að þeir ætluðu fjármunir sem hann væri að krefjast endurgreiðslu á, hefðu komið úr hans hendi. Að öllu virtu taldi Hæstiréttur því ósannað að stofnast hefði til lögvarinnar kröfu Þ á hendur Þ ehf. að þessu leyti. Staðfesti Hæstiréttur því niðurstöðu héraðsdóms um sýknu Þ ehf. af kröfum Þ.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson og Karl Axelsson og Árni Kolbeinsson fyrrverandi hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 29. desember 2017. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 22.501.501 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 9. mars 2016 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Líkt og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi var stefndi stofnaður á árinu 1969 og hefur með höndum fólksflutninga á landi sem aðalstarfsemi. Er áfrýjandi einn af hluthöfum í stefnda og starfaði jafnframt lengi hjá félaginu sem bifreiðastjóri, auk þess sem hann mun hafa sinnt þar störfum tengdum viðhaldi. Þá sat áfrýjandi um árabil í stjórn stefnda og fór með prókúru auk þess sem hann gegndi starfi framkvæmdastjóra til 4. júní 2015.

Þann 4. júní 2015 gerðu áfrýjandi, ásamt tilgreindu einkahlutafélagi, kaupsamning um 12 hluti í eigu fimm annarra hluthafa í stefnda. Reis fljótlega ágreiningur milli aðila um efndir samningsins og var úr honum leyst með dómi Hæstaréttar 21. júní 2018 í máli nr. 618/2017 þar sem forkaupsréttur áfrýjanda að hlutunum var viðurkenndur. Mál það sem hér er til úrlausnar höfðaði áfrýjandi aftur á móti á hendur stefnda til heimtu skuldar, sem áfrýjandi kveður nema dómkröfu í málinu og sé til komin vegna vangoldinna launa og fjármuna sem hann hafi ýmist lánað stefnda eða lagt út fyrir í störfum sínum hjá honum á árunum 2012 til 2015.

II

Verulega skorti á það í stefnu máls þessa í héraði að áfrýjandi legði fullnægjandi grundvöll að málinu. Um málavexti var vísað til þess að dómkröfur væru tilkomnar vegna „peningalána stefnanda til stefnda“ og „vangoldinna launa frá árinu 2012.“ Um tilurð og efni ætlaðra krafna var eingöngu vísað til færslna í lista úr bókhaldi stefnda sem bar heitið „Hreyfingar lánardrottna.“ Um lagagrundvöll var síðan vísað til „meginreglna samninga- og kröfuréttar um efndir og gjalddaga fjárskuldbindinga.“ Af hálfu stefnda var krafist frávísunar málsins á grundvelli vanreifunar og þá sérstaklega vísað til þess að málatilbúnaður áfrýjanda væri ekki í samræmi við áskilnað e., g. og h. liða 1. mgr. 80. gr., sbr. 95. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Með úrskurði héraðsdóms 14. október 2016 var kröfu stefnda um frávísun hafnað. Með gagnaframlagningu, meðal annars á grundvelli áskorana áfrýjanda og skýrslutökum, hefur málatilbúnaður áfrýjanda skýrst nokkuð undir rekstri málsins og með hliðsjón af því að stefndi hefur ekki uppi kröfu um frávísun þess fyrir Hæstarétti eru ekki alveg næg efni til þess að vísa málinu frá héraðsdómi.

III

Í málinu liggja hvorki fyrir ráðningarsamningur við áfrýjanda, bókanir úr fundargerðum stjórnar eða önnur skrifleg gögn um laun og önnur starfskjör hans. Þá verður ekki skýrlega ráðið af málatilbúnaði áfrýjanda hvort rekja megi launakröfu hans eingöngu til starfa hans sem framkvæmdastjóra eða jafnframt starfs bifreiðastjóra hjá stefnda. Hvað sem því líður hefur áfrýjandi borið því við að vegna fjárskorts stefnda á árinu 2012 hafi laun hans ekki verið borguð út og krafa hans, að fjárhæð 5.048.388 krónur, þannig stofnast. Fær staðhæfing hans þessa efnis nokkra stoð í framburði Nínu Þórsdóttur sem starfaði sem bókari hjá stefnda á árunum 2010 til 2015. Aðspurður hvers vegna ætluð skuld hafi ekki verið gerð upp við hann á árunum þar á eftir þegar lausafjárstaða stefnda leyfði svaraði áfrýjandi því til að tímaskortur hans hefði staðið því í vegi.

Í ársreikningum stefnda fyrir árin 2012, 2013, 2014 og 2015 eru skammtímaskuldir í öllum tilvikum greindar í „Viðskiptaskuldir“ annars vegar og „Ógreitt vegna starfsfólks“ hins vegar. Öll árin eru fjárhæðir tilgreindar undir síðarnefnda liðnum lægri en nemur kröfu áfrýjanda um ógreidd laun frá árinu 2012. Samkvæmt framburði fyrrnefndrar Nínu og Ásgeirs Erlings Gunnarssonar, sem færði bókhald fyrir stefnda, voru ógreidd laun áfrýjanda færð undir liðinn „Viðskiptaskuldir“ í ársreikningnum.

Stöðu sinnar vegna bar áfrýjandi ábyrgð á því að bókhald stefnda væri fært í samræmi við lög og venjur, sbr. 3. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, og að í ársreikningi væri efnahagsreikningur þannig sundurliðaður að hann gæfi skýra mynd af eignum, skuldum og eigin fé í árslok, sbr. fyrirmæli 4. mgr. 23. gr. laga nr. 145/1994 um bókhald, sbr. 22. gr., sbr. 5. gr. sömu laga. Það var hann ekki og engar skýringar að finna í athugasemdum með honum. Framangreind tilgreining í ársreikningi á ætlaðri launaskuldbindingu stefnda uppfyllti ekki þær lögbundnu kröfur. Ennfremur liggur fyrir að hvorki í fyrrnefndum kaupsamningi frá 4. júní 2015 né fylgigögnum hans var getið um kröfur sem áfrýjandi taldi sig eiga á hendur stefnda. Hafði áfrýjandi því fyrst uppi kröfu af þessu tilefni með bréfi 9. febrúar 2016. Var þá liðið á fjórða ár frá því að til ætlaðra skuldbindinga átti að hafa stofnast. Verður því þegar af þeirri ástæðu staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að áfrýjandi hafi sakir tómlætis glatað ætluðum rétti sínum til vangoldinna launa úr hendi stefnda, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 3. nóvember 2016 í máli nr. 144/2016.

IV

Krafa áfrýjanda um endurgreiðslu fjármuna sem hann kveðst ýmist hafa lánað stefnda ellegar lagt út fyrir í þágu starfsemi hans á árunum 2012 til 2015 nemur samtals 17.453.113 krónum. Krafan byggist fyrst og fremst á fyrrnefndum hreyfingalista úr bókhaldi stefnda. Af hálfu áfrýjanda hafa á hinn bóginn ekki verið lögð fram í málinu nein gögn að baki þeim bókhaldsfærslum eða um heimild stefnda til slíkrar lántöku, svo sem samningar, samþykktir af vettvangi stjórnar eða aðrar sambærilegar heimildir. Þá bendir ekkert til þess að gætt hafi verið ákvæða 48. gr. laga nr. 138/1994 við hinar ætluðu lánveitingar. Áfrýjandi hefur heldur ekki lagt fram nein gögn til stuðnings þeirri fullyrðingu sinni að þeir ætluðu fjármunir sem hann krefst endurgreiðslu á hafi komið úr hans hendi. Var það þó þeim mun mikilvægara í ljósi þess að um verulega háar fjárhæðir var að ræða, sem áfrýjandi kvaðst hafa ráðstafað til stefnda að mestu leyti á tímabili sem hann að eigin sögn var launalaus. Þá bera ársreikningar stefnda á árunum 2012, 2013, 2014 og 2015 ekki sérstaklega með sér að til slíkrar skuldar hafi verið stofnað við áfrýjanda sem framkvæmdastjóra og stjórnarmann í félaginu en slíkrar tilgreiningar var ekki síst þörf í ljósi þess að áfrýjandi hefur ekki sýnt fram á að stjórn stefnda á umræddum tíma hafi verið upplýst um ætlaðar lánveitingar hans og fyrirgreiðslu af þessum toga. Að öllu þessu virtu er ósannað að stofnast hafi til lögvarinnar kröfu áfrýjanda á hendur stefnda framangreinds efnis.

Samkvæmt framansögðu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu stefnda af kröfu áfrýjanda.

Engin efni eru til þess að verða við þeirri kröfu áfrýjanda, sem hann gerði undir rekstri málsins fyrir Hæstarétti, að lögmanni stefnda verði gerð réttarfarssekt á grundvelli c. og d. liða 1. mgr. 135. gr. laga nr. 91/1991.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað hér fyrir dómi eins og í dómsorði greinir, en við ákvörðun hans er tekið tillit til þess að samhliða þessu máli er rekið annað samkynja mál.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Þór Ingvarsson, greiði stefnda, Þingvallaleið ehf., 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.

 

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 5. október 2017.

Mál þetta, sem dómtekið var 7. september sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur með stefnu sem var birt 29. mars 2016 af Þór Ingvarssyni, Stigahlíð 56, 105 Reykjavík, á hendur Þingvallaleið ehf., Skógarhlíð 10, 105 Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 22.501.501 kr. auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 194.105 kr. frá 1. mars 2012 til 1. apríl 2012, af 621.105 kr. frá 1. apríl 2012 til 1. maí 2012, af 1.048.105 kr. frá 1. maí 2012 til 1. júní 2012, af 1.541.262 kr. frá 1. júní 2012 til 1. júlí 2012, af 1.981.344 kr. frá 1. júlí 2012 til 1. ágúst 2012, af 2.421.426 kr. frá 1. ágúst 2012 til 1. september 2012, af 2.861.508 kr. frá 1. september 2012 til 1. október 2012, af 3.408.228 kr. frá 1. október 2012 til 1. nóvember 2012, af 3.954.948 kr. frá 1. nóvember 2012 til 1. desember 2012, af 4.501.668 kr. frá 1. desember 2012 til 31. desember 2012, af 5.048.388 kr. frá 31. desember 2012 til 9. mars 2016, af 22.501.501 kr. frá 9. mars 2016 til greiðsludags.

                Þá krefst stefnandi málskostnaðar, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

                Stefndi krefst þess að hann varði sýknaður af kröfum stefnanda. Þá krefst stefndi málskostnaðar.

                Í greinargerð krafðist stefndi þess aðallega að málinu yrði vísað frá dómi, en með úrskurði dómsins uppkveðnum 14. október 2016 var hafnað kröfu stefnda um frávísun málsins.

II.

Málsatvik

Hið stefnda félag var stofnað árið 1969 og annast farþegaflutninga á landi. Hinn 4. júní 2015 var ritað undir kauptilboð um hlutafé í stefnda. Tilboðsgjafi samkvæmt kauptilboðinu voru stefnandi og KÖS ehf. fyrir hönd óstofnaðs einkahlutafélags, en tilboðshafar voru Elín Ingvarsdóttir, Ingvar Mar Jónsson, Sigríður Ingvarsdóttir, Sigurður Ingvarsson og Þóranna Jónsdóttir. Samkvæmt kauptilboðinu skyldi tilboðsgjafi eignast 18 hluti í stefnda, en heildarhlutafé stefnda var 20 hlutir, annars vegar með því að kaupa samtals 12 hluti af tilboðshöfum en hins vegar skyldi stefnandi leggja sex hluti inn í tilboðsgjafa. Stefndi skyldi hins vegar eiga áfram tvo eigin hluti.

Sama dag voru gerðar breytingar á bæði stjórn og framkvæmdastjórn stefnda. Stefnandi hafði fram að þeim degi verið framkvæmdastjóri stefnda um árabil, prókúruhafi og stjórnarmaður. Á hluthafafundi sama dag voru Bjarni Karlsson, Ingvar Mar Jónsson, Sigríður Ingvarsdóttir, Þóranna Jónsdóttir og stefnandi kjörin í stjórn. Jafnframt var Konráð Örn Skúlason ráðinn framkvæmdastjóri stefnda. Fyrir 4. júní 2015 höfðu stefnandi, Ingvar Mar Jónsson og Róbert Þór Þórsson setið í stjórn stefnda.

Samkvæmt kauptilboðinu skyldi uppgjör viðskipta eiga sér stað eigi síðar en 4. janúar 2016. Á fundi sem haldinn var þann dag varð ágreiningur milli stefnanda og KÖS ehf. um efndir kauptilboðsins. Varð því ekki af því að stefnandi legði sína hluti inn í félagið SPV 25 ehf., sem KÖS ehf. hafði stofnað í þeim tilgangi að vera tilboðsgjafi. Dómsmál var rekið um þann ágreining fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur og var kveðinn upp dómur í málinu 30. júní sl.

Stefnandi kveður að stefndi skuldi honum fé vegna ógreiddra launa frá árinu 2012, fyrir mánuðina mars til desember það ár. Þá kveðst stefnandi hafa lánað stefnda fé á árunum 2012, 2013 og 2014 auk þess sem hann hafi lagt út fyrir kostnaði í þágu stefnda á árunum 2013, 2014 og 2015.

Með innheimtubréfi, dags. 2. febrúar 2016, krafði stefnandi stefnda um greiðslu þeirra krafna sem mál þetta lýtur að. Með bréfi, dags. 19. febrúar 2016, hafnaði stefndi greiðsluskyldu með vísan til þess að ekki hefði verið sýnt fram á tilvist, efni eða fjárhæðir umræddra krafna.

Mál þetta höfðaði stefnandi eins og að framan er rakið með stefnu sem var þingfest 7. apríl 2016.

III.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi rekur að krafa hans sé til komin vegna peningalána stefnanda til stefnda og vangoldinna launa frá árinu 2012. Stefndi hafi greitt skatta og öll gjöld vegna launanna. Lánin hafi verið nýtt í rekstri stefnda auk þess sem stefnandi hafi lánað stefnda fyrir kaupum á bifreiðunum UF949, LT569, OD950 og UX358. Enginn skriflegur gerningur hafi verið gerður vegna þessara lána, en krafan byggi á upplýsingum úr bókhaldi stefnanda. Samkvæmt viðskiptamannareikningi stefnanda hjá stefnda standi skuldin nú í 22.501.501 krónu án dráttarvaxta. Þar af séu 5.048.388 krónur vegna vangreiddra launa. Í kröfugerð stefnanda sé tekið tillit til innborgana sem séu sérstaklega merktar ákveðnum greiðslum til stefnanda. Þá sé einnig búið að ráðstafa óskilgreindum innborgunum sem áttu sér stað 31. desember 2013 að fjárhæð 634.500 kr., 28. febrúar 2014 að fjárhæð 80.866 krónur, 22. júlí 2014 að fjárhæð 4.063 krónur, 26. september 2014 að fjárhæð 103.919 krónur og 26. janúar 2015 að fjárhæð 10.810 krónur eða alls að upphæð 834.158 krónur, inn á launakröfur stefnanda, dags. 1. janúar 2012, 1. febrúar 2012 og 1. mars 2012.

Stefnandi sundurliðar kröfu sína á svofelldan hátt:

Nr.        Útgáfudagur       Gjalddagi           Fjárhæð

  1.        01.03.2012        01.03.2012        194.105 kr.

  2.        01.04.2012        01.04.2012        427.000 kr.

  3.        01.05.2012        01.05.2012        427.000 kr.

  4.        01.06.2012        01.06.2012        493.157 kr.

  5.        01.07.2012        01.07.2012        440.082 kr.

  6.        01.08.2012        01.08.2012        440.082 kr.

  7.        01.09.2012        01.09.2012        440.082 kr.

  8.        01.10.2012        01.10.2012        546.720 kr.

  9.        01.11.2012        01.11.2012        546.720 kr.

 10.       01.12.2012        01.12.2012        546.720 kr.

 11.       31.12.2012        31.12.2012        546.720 kr.

 12.       31.01.2012        09.02.2016        3.000.500 kr.

 13.       31.03.2012        09.02.2016        1.500.000 kr.

 14.       23.04.2012        09.02.2016        1.500.000 kr.

 15.       14.05.2012        09.02.2016        1.500.000 kr.

 16.       02.06.2013        09.02.2016        46.638 kr.

 17.       04.06.2013        09.02.2016        70.400 kr.

 18.       06.06.2013        09.02.2016        51.200 kr.

 19.       29.09.2013        09.02.2016        63.600 kr.

 20.       31.12.2013        09.02.2016        4.200.000 kr.

 21.       18.07.2014        09.02.2016        21.057 kr.

 22.       21.07.2014        09.02.2016        853 kr.

 23.       29.10.2014        09.02.2016        100 kr.

 24.       04.05.2012        09.02.2016        1.700.000 kr.

 25.       27.11.2014        09.02.2016        100 kr.

 26.       24.06.2015        09.02.2016        507.700 kr.

 27.       11.11.2015        09.02.2016        5.850 kr.

 28.       16.11.2015        09.02.2016        25.600 kr.

 29.       23.11.2015        09.02.2016        122.007 kr.

 30.       03.05.2013        09.02.2016        320.000 kr.

 31.       03.06.2013        09.02.2016        510.110 kr.

 32.       05.06.2013        09.02.2016        12.800 kr.

 33.       07.08.2013        09.02.2016        25.898 kr.

 34.       02.11.2013        09.02.2016        18.200 kr.

 35.       08.05.2014        09.02.2016        500 kr. 

 36.       01.02.2012        09.02.2016        2.250 kr.

Stefnandi hafi krafist greiðslu skuldarinnar með bréfi, dags. 9. febrúar 2016 og sé því dráttarvaxta krafist þegar liðinn var mánuður frá því stefndi var sannanlega krafinn um greiðslu skuldarinnar af öðrum kröfum en launum, sem beri dráttarvexti frá gjalddaga.

Við aðalmeðferð málsins vísaði lögmaður stefnanda til þess að kröfur stefnenda fengju stoð í framburði vitna og skjölum sem stefndi hefði sjálfur lagt fram undir rekstri málsins. Ekki væri tölulegur ágreiningur með aðilum. Ekkert lægi fyrir um að stefnandi hefði tekið fé út úr hinu stefnda félagi og stefndi hafi enga gagnkröfu gert á hendur stefnanda. Ný stjórn stefnda hefði undirritað ársreikninga vorið 2016 án fyrirvara og ekki heldur gert athugasemdir við bókhald stefnda. Stefnandi mótmæli því að sönnunarbyrði hans sé þyngri vegna þeirrar stöðu sem hann gegndi hjá stefnda. Það sé stefndu að sanna að skuldir stefnda við stefnanda séu óskuldbindandi fyrir stefnda. Uppgjör annarra skulda stefnda við stefnanda skipti ekki máli. Því sé mótmælt með vísan til ársreikninga að handbært fé stefnda hefði dugað til að greiða skuldir við stefnanda. Þá sé ósannað að stefndi hafi haft viðskiptamannareikning hjá Bláa lóninu vegna þeirra viðskipta sem stefnandi hafi lagt út fyrir. Fyrirkomulag viðskipta stefnda við Bláa lónið sé sambærilegt eftir að Konráð Örn Skúlason hafi tekið við sem framkvæmdastjóri stefnda. Varahlutur auðkenndur fyrir bifreiðar af gerðinni Audi sé varahlutur sem passi í bæði bifreiðar af gerðunum Audi og Volkswagen, en stefndi eigi bifreiðar af síðarnefndu gerðinni. Því sé hafnað að stefnandi hafi ekki haft heimild til að semja við sjálfan sig. Laun stefnanda hafi verið ákveðin á sambærilegan hátt og annarra starfsmanna. Einnig þurfi að sýna fram á eitthvað óvenjulegt. Slíkt sé ekki sannað, enda sé óumdeilt að stefnandi hafi innt vinnu af hendi fyrir stefnda. Þá sé því mótmælt að stefnandi hafi ekki haft heimild til lántöku fyrir hönd stefnda. Stefnandi hafi haft prókúruumboð fyrir stefnda og það hafi ekki verið takmarkað með neinum hætti. Prókúra veiti prókúruhafa mjög víðtækt umboð. Það falli einnig innan heimilda framkvæmdastjóra að taka fé að láni til að fjármagna daglegan rekstur til þess að bjarga rekstrinum. Hagsmunum stefnda hafi verið betur borgið með lánum stefnanda, enda hafi þau verið vaxtalaus. Þáverandi stjórn hafi vitað af þessu og engar athugasemdir gert. Stjórn stefnda hafi ekki heldur gert athugasemdir við bifreiðakaup stefnanda. Tilgangur reglna um einkahlutafélög sé að vernda félagið gegn öflun ótilhlýðilegra hagsmuna.

Kröfur stefnanda séu ófyrndar. Stefndi hafi viðurkennt kröfurnar með ársreikningi. Stefndi geri ekki greinarmun á fyrningartíma launa og peningalána. Peningalán fyrnist á tíu árum. Heimilt sé að ráðstafa innborgunum til greiðslu á elstu skuldum, nema skýr fyrirmæli séu gefin um annað. Stefndi hafi sýnt af sér tómlæti. Núverandi og fyrrverandi stjórnarmenn í stefnda hafi verið kunnugt um skuldir stefnda við stefnanda. Ekki hafi verið tekið fram í kauptilboði um hlutafé í stefnda að félagið væri skuldlaust. Athugasemdir hefðu fyrst verið gerðar við viðskiptamannareikning stefnanda þremur til fjórum árum eftir stofnun skulda. Loks væri dráttarvöxtum ekki mótmælt sérstaklega.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna samninga- og kröfuréttar um efndir og gjalddaga fjárskuldbindinga. Varðandi kröfur um vexti er vísað til 12. gr. og 1. mgr. 6. gr. sbr. III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu með síðari breytingum. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991, um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnda Þingvallaleiðar ehf.

                Stefndi vísar í fyrsta lagi til þess að kröfur stefnanda séu ósannaðar. Stefnunni fylgi engin gögn um einstaka kröfuliði stefnanda, utan svokallaðs viðskiptamannareiknings sem sé almenns eðlis. Af honum verði ekki, nema að afar takmörkuðu leyti, ráðið hvað hver kröfuliður varði. Ekki sé gerð tilraun til að greina frá grundvelli hvers kröfuliðar með gögnum, svo sem með því að leggja fram kvittanir, lánssamninga, ráðningarsamninga, launayfirlit o.s.frv. Þá sé framlagður viðskiptamannareikningur bersýnilega ekki tæmandi um lögskipti aðila.

                Enga umfjöllun sé að finna í stefnu um einstaka kröfuliði. Það standi stefnanda mun nær en stefnda að gera grein fyrir einstökum kröfuliðum þar sem stærstur hluti þeirra eigi uppruna sinn frá þeim tíma þegar stefnandi var framkvæmdastjóri stefnda og áður en eigendaskipti urðu að stefnda. Á þessu tímabili hafi eiginkona stefnanda, Ólafía Jóna Ólafsdóttir, haft umsjón með greiðslu reikninga stefnda. Árið 2012 hafi verið bókari í starfi hjá stefnda, Nína Þórsdóttir, og hafi hún haft með höndum bókhald stefnda, þar á meðal viðskiptamannareikning stefnanda. Í byrjun árs 2013 hafi Ásgeir Erling Gunnarsson, skoðunarmaður stefnda, tekið við bókhaldinu. Eiginkona stefnanda hafi séð um að koma reikningum og fylgiskjölum til Nínu og síðar Ásgeirs sem hafi fært bókhald stefnda. Í stefnu er ranglega hermt að framlagður tölvupóstur stafi frá endurskoðanda stefnda. Hið rétta sé að um er að ræða skoðunarmann stefnda sem sé viðskiptafræðingur og hafi hvorki yfirfarið viðskiptamannareikninginn né staðreynt aðra reikninga félagsins, sbr. ummæli í ársreikningum stefnda 2012, 2013 og 2014. Í ljósi framangreinds meðal annars hafi verið sérstök ástæða fyrir stefnanda til að reifa einstaka kröfuliði í stefnu.

                Varðandi kröfu stefnanda um vangoldin laun vísar stefndi til þess að í stefnu sé ekki fjallað meðal annars um hver launakjör stefnanda hafi verið, hvernig þau hafi þróast og hver hafi samið við hann hvert sinn. Nauðsynlegt sé að greina frá þessu þar sem stefnandi geti ekki einhliða ákveðið laun sín og samið þannig við sjálfan sig fyrir hönd stefnda, sbr. grunnreglu 48. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög. Það veki sérstaka athygli að allar kröfur stefnanda vegna vangoldinna launa stafi frá árinu 2012. Hafi stefnandi fengið greidd laun árin 2013, 2014 og 2015, af hverju hafi þá ekki verið búið að gera upp við hann vegna vangoldinna launa frá árinu 2012 ef krafa hans er raunveruleg? Samkvæmt ársreikningum virðist hafa verið til handbært fé hjá stefnda á þessum árum. Ótrúverðugt sé að krafa stefnanda sé raunveruleg og að eðlilegur viðskiptatilgangur búi að baki því að stefnandi hafi sem framkvæmdastjóri stefnda fengið greidd laun að fullu árin 2013, 2014 og fyrri hluta árs 2015 en að ekki sé búið að gera upp við hann vangoldin laun frá árinu 2012.

                Í stefnu sé ekki vikið að tilurð og grundvelli einstakra kröfuliða vegna meintra peningalána stefnanda til stefnda. Ekki sé vikið að því af hverju stefnandi telji að hann hafi haft heimild til að skuldbinda stefnda gagnvart sjálfum sér. Það sé nauðsynlegt þegar haft sé í huga annars vegar að framkvæmdastjóra sé óheimilt að taka þátt í meðferð máls um samningsgerð milli félagsins og hans, sbr. 48. gr. laga nr. 138/1994, og hins vegar að hinar meintu ráðstafanir hafi verið óvenjulegar í rekstri félagsins og því fyrir utan heimilar ráðstafanir framkvæmdastjóra, sbr. 2. mgr. 44. gr. sömu laga.

                Ekki sé vikið að því af hverju stefnandi hafi talið nauðsynlegt eða hagkvæmt að lána stefnda. Ársreikningar stefnda árin 2012, 2013 og 2014 beri með sér að handbært fé stefnda hafi þessi ár verið slíkt að ekki hafi verið nauðsynlegt fyrir stefnda að fá lánaða fjármuni frá stefnanda. Í skýringum með umræddum ársreikningum sé hvergi vikið að lánum við tengda aðila, eins og eðlilegt hefði verið að gera.

                Í stefnu sé ekki lýst af hverju stefnandi stofnaði til hinna meintu skuldbindinga í nafni stefnda gagnvart sjálfum sér. Stór hluti, ef ekki allur, af færslunum í umræddum viðskiptamannareikningi sé einfaldlega óútskýrður og vanreifaður. Það veki til dæmis athygli að stefnandi telji sig eiga kröfur á hendur stefnda vegna bifreiða af tegundinni Audi en stefndi hafi ekki átt bifreið af þeirri tegund. Þá telji stefnandi sig eiga kröfur á hendur stefnda vegna aðgangseyris að Bláa lóninu en stefndi hafi um árabil verið með viðskiptamannareikning þar.

                Telji dómurinn að tilvist og efni krafna stefnanda sé sannað byggir stefndi í öðru lagi á því að kröfurnar séu ekki skuldbindandi fyrir stefnda þar sem stefnandi hafi hvorki haft umboð fyrir hönd stefnda til að taka lán frá sjálfum sér né til að semja við sjálfan sig um launakjör. Þá hafi enginn þar til bær aðili tekið ákvörðun fyrir hönd stefnda um lántöku frá stefnanda, en stefnandi hafi heldur ekki byggt á því að svo hafi verið. Hið sama eigi við um ákvörðun launa stefnanda hjá stefnda. Jafnframt séu einstök peningalán vegna ráðstafana sem hafi ekki varðað rekstur stefnda og því sé stefndi ekki skuldbundinn til að greiða slíkar kröfur.

                Samkvæmt grunnreglu 48. gr. laga nr. 138/1994 og óskráðri trúnaðarskyldu framkvæmdastjóra sé framkvæmdastjóra óheimilt að taka þátt í meðferð máls um samningsgerð milli félags og hans. Þar sem stefnandi hafi verið framkvæmdastjóri stefnda hafi hann ekki haft umboð til að skuldbinda stefnda með því að gera við sjálfan sig lánssamninga og ráðningarsamninga. Þegar af þeirri ástæðu séu kröfur stefnanda ekki skuldbindandi fyrir stefnda og beri því að sýkna stefnda af kröfum þessa máls.

                Samkvæmt 2. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 hafi framkvæmdastjóri ekki umboð til að gera ráðstafanir sem eru óvenjulegar. Allar þær kröfur sem mál þetta varðar byggi á óvenjulegum ráðstöfunum stefnanda fyrir hönd stefnda. Í því sambandi megi í fyrsta lagi ítreka að ótrúverðugt sé að um raunverulega kröfu sé að ræða og að eðlilegur viðskiptatilgangur búi að baki henni, hafi stefnandi sem framkvæmdastjóri stefnda fengið greidd laun að fullu árin 2013, 2014 og fyrri hluta árs 2015 en ekki sé búið að gera upp við hann vangoldin laun frá árinu 2012 og hann svo fjórum árum síðar krefjist innheimtu þeirra með fullum dráttarvöxtum. Í öðru lagi megi ítreka að ársreikningar stefnda árin 2012, 2013 og 2014 beri með sér að handbært fé stefnda hafi þessi ár verið slíkt að ekki hafi verið nauðsynlegt fyrir stefnda að fá lánaða fjármuni frá stefnanda. Við þær aðstæður hafi lántaka hjá stefnanda verið óvenjuleg ráðstöfun og ekki innan umboðs framkvæmdastjóra.

                Í þriðja lagi megi nefna að stefndi hefur um árabil verið með viðskiptamannareikning hjá Bláa lóninu. Því sé óeðlilegt og óvenjulegt að stefnandi hafi lagt út fyrir aðgangseyri í Bláa lónið þegar hann gat einfaldlega skuldfært á viðskiptamannareikninga stefnda hjá Bláa lóninu. Ekkert liggi fyrir um að stefnandi hafi haft heimild til að víkja frá því eðlilega ferli. Í öllu falli hefði hann átt að vera með kreditkort í nafni stefnda og greiða þannig fyrir aðgangseyri að Bláa lóninu hafi verið einhver sérstök ástæða fyrir því að hann gat ekki nýtt viðskiptamannareikning félagsins. Í því sambandi megi taka fram að viðskiptamannareikningi stefnda hjá Bláa lóninu fygldu afsláttarkjör.

                Þá hafi jafnframt verið óvenjulegt að stefnandi, sem framkvæmdastjóri stefnda, hafi einhliða ákveðið hver laun sín væru og hvernig þau væru gerð upp, eða öllu heldur ekki gerð upp.

                Verði talið að tilvist og efni hinna meintu krafna stefnanda sé sannað byggir stefndi kröfu sína um sýknu í þriðja lagi á því að kröfur stefnanda séu fyrndar og fallnar niður fyrir tómlæti. Almennur fyrningarfrestur kröfuréttinda sé fjögur ár, sbr. 3. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Af þessu leiði að allar kröfur stefnanda sem eru upprunnar fyrir 29. mars 2012 séu fyrndar. Samkvæmt umræddum viðskiptamannareikningi séu það fimm kröfuliðir, þ.e. frá 1. janúar 2012, 31. janúar 2012, tveir frá 1. febrúar 2012 og 1. mars 2012. Samanlagt nemi fjárhæð þessara krafna 6.278.763 krónum. Af stefnu megi ráða að stefnandi hafi ráðstafað óskilgreindum innborgunum að fjárhæð 834.158 krónur inn á fyrndar kröfur. Þar sem þess sé krafist að stefndi verði sýknaður af fyrndum kröfum sé jafnframt farið fram á að umræddum innborgunum verði ráðstafað inn á ófyrnda kröfuliði.

                Stefndi byggir einnig á því að allir kröfuliðir stefnanda séu fallnir niður fyrir sakir tómlætis. Langur tími sé liðinn frá því að stofnað var til krafnanna og geti stefnandi ekki að öllum þessum tíma liðnum haft uppi kröfu um efndir án þess að hafa haldið rétti sínum til laga. Stefnandi hafi verið aðili að áðurnefndu kauptilboði sem var undirritað 4. júní 2015. Þar sem kröfur stefnanda hafi hvorki verið gerðar upp né tilgreindar í kauptilboðinu geti hann ekki krafist efnda á þeim að öllum þessum tíma liðnum þegar nýr aðili hafi eignast meirihluta í stefnda. Hafi kröfurnar því jafnframt fallið niður fyrir traustfang hins nýja eiganda 60% hlutafjár í stefnda.

                Verði talið að tilvist og efni hinna meintu krafna stefnanda sé sannað byggir stefndi kröfu sína um sýknu í fjórða lagi á því að hann eigi gagnkröfu á hendur stefnanda. Gagnkrafa stefnda eigi rætur sínar að rekja til langvarandi fjárdráttar stefnanda sem stefndi telji sig nýlega hafa komist á snoðir um. Stefndi hafi farið þess á leit við PricewaterhouseCoopers ehf. að félagið yfirfari reikninga og bókhald stefnda undanfarin ár og taki saman skýrslu um fjárreiður stefnda og hvort mögulegur fjárdráttur hafi átt sér stað. Stefndi áskilji sér allan rétt til að hafa uppi gagnkröfu til skuldajafnaðar og/eða eftir atvikum gagnkröfu til sjálfstæðs dóms, komi í ljós að framangreind skýrsla staðfesti grunsemdir stefnda, sbr. 3. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

                Málskostnaðarkrafa stefnda byggi á 130 gr. laga nr. 91/1991. Um lagarök byggi stefndi á ákvæðum laga nr. 91/1991, einkum 28. gr., 80. gr., 95. gr. og XXI. kafla, lögum nr. 138/1994, um einkahlutafélög, einkum 44. gr. og 48. gr., lögum nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, og meginreglna einkamálaréttarfars, fjármunaréttar og félagaréttar, þ. á m. trúnaðarskyldu framkvæmdastjóra.

IV.

Niðurstaða

                Við aðalmeðferð málsins kom stefnandi fyrir dóminn og gaf aðilaskýrslu. Einnig komu fyrir dóminn vitnin Konráð Örn Skúlason, Ásgeir Erling Gunnarsson, Nína Þórsdóttir og Þóranna Jónsdóttir. Jafnframt gáfu vitnin Ingvar Mar Jónsson, Sæmundur Tryggvi Sigmundsson og Ásmundur Sigurðsson símaskýrslu. Verður vitnað til framburðar þeirra eftir því sem þurfa þykir.

Krafa stefnanda byggir í fyrsta lagi á launum frá árinu 2012 sem stefnandi kveður ógreidd. Meðal gagna málsins er viðskiptamannareikningur stefnanda hjá stefnda. Þar eru skráðar launagreiðslur til stefnanda á árinu 2012. Færslurnar eru dagsettar 1. janúar 2012 að fjárhæð 174.263 krónur, 1. febrúar 2012 að fjárhæð 427.000 krónur, 1. mars 2012 að fjárhæð 427.000 krónur, 1. apríl 2012 að fjárhæð 427.000 krónur, 1. maí 2012 að fjárhæð 427.000 krónur, 1. júní 2012 að fjárhæð 493.157 krónur, 1. júlí 2012 að fjárhæð 440.082 krónur, 1. ágúst 2012 að fjárhæð 440.082 krónur, 1. september 2012 að fjárhæð 440.082 krónur, 1. október 2012 að fjárhæð 546.720 krónur, 1. nóvember 2012 að fjárhæð 546.720 krónur, 1. desember 2012 að fjárhæð 546.720 krónur og 31. desember 2012 að fjárhæð 546.720 krónur. Samtals eru þessar launagreiðslur að fjárhæð 5.882.546 krónur. Að sögn stefnanda hefur fimm innborgunum verið ráðstafað inn á launakröfu stefnanda, nánar tiltekið innborgunum 31. desember 2013 að fjárhæð 634.500 krónur, 28. febrúar 2014 að fjárhæð 80.866 krónur, 22. júlí 2014 að fjárhæð 4.063 krónur, 26. september 2014 að fjárhæð 103.919 krónur og 10. janúar 2015 að fjárhæð 10.810 krónur, eða samtals 834.158 krónur. Stefnandi gerir kröfu um laun fyrir tímabilið frá 1. mars 2012 til 31. desember 2012 og verður að skilja málatilbúnað hans þannig að hann telji laun fyrir janúar og febrúar 2012 uppgreidd og að borgað hafi verið inn á launakröfu vegna mars 2012.

Fram kom hjá stefnanda og Nínu Þórsdóttur við aðalmeðferð málsins að fjárskortur stefnda á árinu 2012 hafi valdið því að laun stefnanda hafi ekki verið borguð út. Samkvæmt framburði stefnanda og Nínu voru opinber gjöld og framlög í lífeyrissjóð dregin frá launum stefnanda, þannig að umræddar upphæðir séu það sem stefnandi hafi átt að fá útborgað. Þá kvaðst stefnandi ekki hafa gengið eftir því að fá launin greidd síðar vegna tímaskorts, en hann hefði unnið alla daga frá því snemma að morgni til kvölds. Hann hefði þó vænst þess að fá launin greidd.

Ekki er lagður fram ráðningarsamningur við stefnanda og er ekki upplýst hvort skriflegur ráðningarsamningur hafi verið gerður við hann. Ekki er þó ágreiningur um að stefnandi var ráðinn sem framkvæmdastjóri stefnda og vann hjá félaginu.

Í málinu eru lagðir fram ársreikningar stefnda fyrir árin 2012, 2013 og 2014. Undir liðnum ,,Skammtímaskuldir“ í öllum ársreikningunum eru tilgreindar annars vegar ,,Viðskiptaskuldir“ og hins vegar ,,Ógreitt vegna starfsfólks“. Þær fjárhæðir sem greinir undir liðnum ,,Ógreitt vegna starfsfólks“ eru lægri í öllum ársreikningunum en sem svarar launakröfu stefnanda. Aðspurð sagði Nína í framburði sínum fyrir dóminum að laun stefnanda hefðu verið færð undir liðinn ,,Viðskiptaskuldir“ í ársreikningunum.

Stefnandi bar, sem framkvæmdastjóri og stjórnarmaður stefnda ásamt öðrum stjórnarmönnum félagsins, ábyrgð á samningu ársreiknings fyrir félagið vegna hvers reikningsárs, sbr. 2. mgr. 3. gr. laga nr. 3/2006, um ársreikninga. Hann bar því, ásamt öðrum stjórnarmönnum, samkvæmt 1. mgr. 5. gr. sömu laga ábyrgð á því að ársreikningar gæfu glögga mynd af afkomu stefnda og efnahag félagsins, sbr. einnig 3. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög. Ef hann taldi sig eiga kröfu á stefnda vegna ógreiddra launa var honum skylt að sjá til þess að slíkrar kröfu væri getið í bókhaldi og ársreikningum vegna rekstraráranna 2012, 2013 og 2014. Þessa gætti hann ekki, en tilgreining undir liðnum ,,Viðskiptaskuldir“ án nánari skýringar á því hvort krafa stefnanda væri þar innifalin getur ekki talist gefa glögga mynd af afkomu stefnda og efnahag.

Í kaupsamningi um hlutafé í stefnda, dags. 4. júní 2015, þar sem stefnandi og KÖS ehf. voru tilboðsgjafar en Elín Ingvarsdóttir, Ingvar Mar Jónsson, Sigríður Ingvarsdóttir, Sigurður Ingvarsson og Þóranna Jónsdóttir voru tilboðshafar, var ekki getið um að stefnandi teldi sig eiga kröfu á hendur stefnda vegna ógreiddra launa. Þá liggur fyrir að stefnandi hlutaðist ekki til um að laun hans yrðu greidd, þótt hann væri í aðstöðu til þess vegna starfs síns sem framkvæmdastjóri stefnda til 4. júní 2015 og laust fé væri til hjá stefnda. Þá var krafan ekki tilgreind í ársreikningum stefnda vegna rekstraráranna 2012, 2013 og 2014, eins og áður greinir. Stefnandi hafði fyrst uppi kröfu um greiðslu launa með bréfi til stefnda 2. febrúar 2016. Þegar allt þetta er virt verður að fallast á það með stefnda að stefnandi hafi með tómlæti sínu fyrirgert rétti sínum til ætlaðra vangreiddra launa, sbr. dóma Hæstaréttar Íslands 3. nóvember 2016 í máli nr. 144/2016 og 2. febrúar 2017 í máli nr. 312/2016. Verður stefndi því sýknaður af þessum lið í kröfu stefnanda.

Stefnandi byggir í öðru lagi á því að hann hafi veitt stefnda peningalán og í þriðja lagi byggir hann á því að hann hafi lagt út fyrir útgjöldum í þágu stefnda. Stefnandi var framkvæmdastjóri og einn stjórnarmanna stefnda á þeim tíma sem hann kveðst hafa veitt stefnda umrædd peningalán og greitt útgjöld í hans þágu. Samkvæmt 2. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög annast framkvæmdastjóri daglegan rekstur félagsins og skal í þeim efnum fara eftir þeirri stefnu og fyrirmælum sem félagsstjórn hefur gefið. Hinn daglegi rekstur tekur ekki til ráðstafana sem eru óvenjulegar eða mikils háttar og getur framkvæmdastjóri aðeins gert slíkar ráðstafanir samkvæmt sérstakri heimild frá félagsstjórn nema ekki sé unnt að bíða ákvarðana félagsstjórnar án verulegs óhagræðis fyrir starfsemi félagsins og í slíkum tilvikum skal félagsstjórn tafarlaust tilkynnt um ráðstöfunina. Þá má stjórnarmaður eða framkvæmdastjóri samkvæmt 48. gr. laganna ekki taka þátt í meðferð máls um samningsgerð milli félagsins og hans ef hann hefur þar verulegra hagsmuna að gæta sem kunna að fara í bága við hagsmuni félagsins.

Lánveitingar stefnanda til stefnda féllu tvímælalaust ekki undir daglegan rekstur félagsins. Hið sama gildir um greiðslu stefnanda á útgjöldum í þágu stefnda, enda hefði stefnanda verið í lófa lagið að vera með greiðslukort í nafni stefnda. Bar stefnanda því að afla sérstakrar heimildar frá stjórn félagsins, nema ekki væri unnt að bíða ákvörðunar stjórnar án verulegs óhagræðis fyrir starfsemi félagsins. Ekkert liggur fyrir um að ákvörðun hafi verið tekin á stjórnarfundum stefnda um að taka lán hjá stefnanda eða heimila honum að greiða útgjöld vegna félagsins. Skiptir ekki máli þótt einstökum stjórnarmönnum stefnda kunni að hafa verið kunnugt um lánveitingar og útgjöld stefnanda, enda er stjórn einkahlutafélags lögbundin stjórnareining sjálfstæðs lögaðila sem tekur ákvarðanir fyrir hönd félagsins á fundum í samræmi við lögin og samþykktir þess. Viðhorfum, vitneskju eða aðgerðum eins eða fleiri stjórnarmanna verður því almennt ekki samsamað við ákvarðanir eða vitneskju stjórnar einkahlutafélags, sbr. dóm Hæstaréttar 28. nóvember 2013 í máli nr. 367/2013. Þá hefur stefnandi ekki fært rök fyrir því að ekki væri unnt að bíða ákvörðunar stjórnar stefnda vegna verulegs óhagræðis fyrir starfsemi félagsins. Voru þessar lánveitingar stefnanda og greiðsla útgjalda því í andstöðu við 2. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994. Ekki verður annað séð af málatilbúnaði stefnanda en að hann hafi einhliða ákveðið að veita stefnda umrædd lán og greiða útgjöld í þágu félagsins. Var sú tilhögun jafnframt í andstöðu við 48. gr. laga nr. 138/1994, enda voru þær fjárhæðir sem um ræðir samanlagt slíkar að stefnandi hafði verulegra hagsmuna að gæta. Voru þessar ráðstafanir stefnanda því ólögmætar.

Þessu til viðbótar verður að fallast á það með stefnda að stefnandi hafi sýnt af sér tómlæti við að halda fram kröfu vegna lána til stefnda og útgjalda í hans þágu, enda var kröfunnar í engu getið í áðurnefndum kaupsamningi um hlutafé í stefnda, sem stefnandi var aðili að. Var það þó brýnt í ljósi fjárhæðar kröfunnar, sem er afar há í hlutfalli við verðmat á stefnda samkvæmt kaupsamningnum. Verður stefndi því sýknaður af þessum liðum í kröfu stefnanda.

Í samræmi við framangreint er stefndi sýknaður af öllum kröfum stefnanda.

                Í samræmi við þessa niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður stefnandi dæmdur til að greiða stefnda 450.000 krónur í málskostnað. Við ákvörðun málskostnaðar var tekið tillit til málsins nr. E-1149/2017, sem var flutt samhliða máli þessu.

                Þórður Clausen Þórðarson héraðsdómari kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, Þingvallaleið ehf., er sýknaður af kröfu stefnanda, Þórs Ingvarssonar.

Stefnandi greiði stefnda 450.000 krónur í málskostnað.