Print

Mál nr. 55/2019

Sjóvá-Almennar tryggingar hf. (Ingvar Sveinbjörnsson lögmaður)
gegn
Vátryggingafélagi Íslands hf. (Ólafur Eiríksson lögmaður), Hýsi-Merkúr hf. (Jóhannes Albert Sævarsson lögmaður) og Ragnari Kjaran Elíssyni (Ólafur Garðarsson lögmaður)
Lykilorð
  • Skaðabætur
  • Munatjón
  • Húftrygging
  • Endurkrafa
  • Gáleysi
  • Vinnuveitendaábyrgð
  • Málsástæða
Reifun

S hf. höfðaði mál gegn V hf., H hf. og R til endurkröfu vátryggingabóta sem S hf. hafði greitt úr húftryggingu L ehf. vegna tjóns sem varð á kranabifreið í umráðum L ehf. Málavextir voru þeir að L ehf. leitaði eftir því við H hf. að fá R tímabundið til starfa við að stjórna tiltekinni kranabifreið í útseldri tímavinnu. Þegar tjónið varð var R að hífa svokölluð andvægi á kranann sem var hluti af búnaði hans og nauðsynlegt fyrir notkun hans en við það valt hann á hliðina. Hefðu andvægin virst tvískipt en voru í raun þrískipt og voru því til viðbótar 3,85 tonn á króknum. Í dómi Hæstaréttar var fallist á það með Landsrétti að R hefði sýnt af sér gáleysi með því að ganga ekki úr skugga um hver væri þyngd andvægjanna sem hann hefði verið að hífa og að þar sem hann hefði ekki til frekara öryggis dregið út stoðfætur kranans. Við sakarmatið gagnvart R var litið til þess sem fram kom í skoðunarskýrslu fulltrúa vinnueftirlitsins um að andvægin virtust vera tvískipt og að R hefði ekki áttað sig á því hvað hefði orsakað óhappið fyrr en honum hefði verið bent á að þau væru í þremur hlutum en ekki tveimur. Að þessu gættu var talið ósannað að R hefði í umrætt sinn sýnt af sér stórkostlegt gáleysi. Þá var með vísan til heildstæðs mats á atvikum talið að R í skilningi reglunnar um vinnuveitandaábyrgð hefði verið starfsmaður L ehf. þegar tjónið varð þótt hann hefði starfað við verkið í útseldri vinnu frá H hf. og fengið greidd laun frá því félagi.Voru því H ehf. og V hf. sýknuð af kröfum S hf. Þá var talið ósanngjarnt í skilningi 3. mgr. 23. gr. skaðabótalaga að R yrði krafinn um bætur vegna tjónsins

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þorgeir Örlygsson, Benedikt Bogason, Greta Baldursdóttir, Karl Axelsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 6. desember 2019. Hann krefst þess að stefndu verði óskipt gert að greiða sér 38.955.203 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. apríl 2016 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar á öllum dómstigum.

Stefndu, Hýsi-Merkúr hf. og Ragnar Kjaran Elísson, krefjast aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð. Í báðum tilvikum krefjast stefndu málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Mál þetta lýtur að ágreiningi um bótaábyrgð stefndu vegna tjóns sem varð þegar kranabifreið er stefndi Ragnar stjórnaði valt á hliðina á Hellisheiði. Áfrýjandi bætti tjónið úr húftryggingu bifreiðarinnar og beinir endurkröfu sinni að stefndu. Með héraðsdómi voru stefndu sýknaðir af kröfu áfrýjanda og var sú niðurstaða staðfest með hinum áfrýjaða dómi. Áfrýjunarleyfi var veitt á þeim grunni að dómur í málinu gæti haft fordæmisgildi um vinnuveitendaábyrgð.

II

Málavextir eru þeir að fyrirtækið LNS Saga ehf. tók að sér verk við lagningu gufulagnar frá Hverahlíðarvirkjun að Hellisheiðarvirkjun og sinnti því á fyrri hluta árs 2015. Við verkið var notuð bifreiðin GS H74 en á henni er krani með skráningarnúmerið BS 0269. Kranabifreiðin er af gerðinni Liebherr LTM 1090-4.1 og var hún í eigu Ergo fjármögnunarleigu Íslandsbanka hf., en í umráðum LNS Sögu ehf. Húftrygging bifreiðarinnar var hjá áfrýjanda.

Stefndi Hýsi-Merkúr hf. er með umboð og þjónustu fyrir Liebherr krana og vinnuvélar á Íslandi. Hann mun hins vegar ekki hafa flutt til landsins fyrrgreinda kranabifreið heldur var hún keypt beint af seljanda erlendis. Stefndi Hýsi-Merkúr hf. var með frjálsa ábyrgðartryggingu hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. Stefndi Ragnar hóf störf hjá stefnda Hýsi-Merkúr hf. 2. febrúar 2015, en hann er rafvirki að mennt. Þar mun hann aðallega hafa annast viðhald á rafmagnskerfum í byggingarkrönum og unnið við að setja þá upp og taka niður.

Hjá LNS Sögu ehf. var starfsmaður með réttindi til að stjórna bifreiðinni og krana hennar en hann var á leið í orlof vorið 2015. Nokkur vandkvæði munu hafa verið á því að fá afleysingarmann í hans stað og stóð til að fenginn yrði kranamaður frá Noregi. Hann komst hins vegar ekki tímanlega og var því brugðið á það ráð að leita eftir því við stefnda Hýsi-Merkúr hf. að fá stefnda Ragnar til að hlaupa í skarðið, en hann var með tilskilin réttindi til að stjórna bifreiðinni og krana hennar. Þetta mun hafa komið þannig til að stefndi Ragnar og tilteknir starfsmenn LNS Sögu ehf. höfðu starfað saman hjá öðru verktakafyrirtæki og var þeim kunnugt um að hann hefði þessi réttindi. Að samkomulagi varð milli LNS Sögu ehf. og stefnda Hýsi-Merkúr hf. að stefndi Ragnar yrði fenginn tímabundið til starfa við að stjórna bifreiðinni og krana hennar í útseldri tímavinnu. Fyrir þessa þjónustu gerði stefndi Hýsi-Merkúr hf. tvo reikninga 1. júní 2015, annars vegar að fjárhæð 69.341 króna og hins vegar að fjárhæð 335.693 krónur eða samtals 405.034 krónur að teknu tilliti til 20% afsláttar og að meðtöldum virðisaukaskatti. Á reikningunum kom fram að þeir væru vegna „umsjónar og hífivinnu“ dagana 26. til 29. maí 2015 í samtals 37 klukkustundir auk 300 kílómetra aksturs utan Reykjavíkur.

Lögreglunni á Suðurlandi barst tilkynning 1. júní 2015 klukkan 15.21 um vinnuslys á Hellisheiði sunnan við Suðurlandsveg. Þegar lögreglumenn komu á vettvang lá kranabifreiðin á hliðinni með bómuna í uppréttri stöðu, en endi hennar var tengdur við „ballest“ sem lá til hliðar við bifreiðina. Stefndi Ragnar hafði verið að færa kranabifreiðina milli vinnusvæða og var að koma henni fyrir þegar hún valt. Á vettvang kom einnig fulltrúi frá Vinnueftirlitinu. Í skoðunarskýrslu hans kom fram að setja þurfi andvægi á kranann fyrir notkun, en þau hefðu verið flutt á vagni með dráttarbíl. Stefndi Ragnar hefði í umrætt sinn verið að hífa andvægin af vagninum. Hann hefði lesið þyngdina af hliðum andvægjanna, sem hefðu virst tvískipt, en efra andvægið var merkt 2,6 tonn að þyngd og það neðra 3,85 tonn eða samtals 6,45 tonn. Þegar kraninn hefði verið kominn með andvægin í stöðu út á hlið aftur fyrir milli 180 og 270 gráður hefði hann farið á hliðina undan þunganum. Einnig kom fram í skýrslunni að stefndi Ragnar hefði sagt að hann hefði kynnt sér getu kranans til að hífa og talið hann geta lyft þessu án stoðfóta. Hann hefði þó til frekara öryggis sett fæturna niður án þess þó að draga þá út. Þá sagði í skýrslunni að fulltrúi Vinnueftirlitsins hefði bent stefnda Ragnari á að samsettu andvægin væru í þremur hlutum en ekki tveimur eins og virtist við fyrstu sýn. Þannig hefði neðra andvægið verið tvískipt og hvor hluti 3,85 tonn. Því hefði til viðbótar á króknum verið 3,85 tonn og þyngdin alls 10,3 tonn, en það væri of mikið fyrir kranann í þessari uppstillingu.

Áfrýjandi bætti tjónið sem varð á kranabifreiðinni úr húftryggingu hennar og svara bæturnar til fjárhæðar dómkröfu hans. Með bréfi 10. september 2015 áskildi áfrýjandi sér allan rétt á hendur stefnda Hýsi-Merkúr hf. til að endurkrefja félagið um það tjón sem varð þegar kraninn valt á hliðina. Um hefði verið að ræða mistök stefnda Ragnars þegar hann stjórnaði krananum, en hann hefði verið starfsmaður félagsins. Áfrýjandi ritaði jafnframt stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. bréf 10. mars 2016 og krafðist þess að fá tjónið greitt úr ábyrgðartryggingu stefnda Hýsi-Merkúr hf. hjá tryggingafélaginu. Þeirri kröfu synjaði stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. með bréfi 18. apríl sama ár.

III

1

Krafa áfrýjanda á hendur stefndu er reist á 1. mgr. 22. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, en þar segir að vátryggingafélag öðlist rétt tjónþola á hendur hinum skaðabótaskylda, að svo miklu leyti sem það hefur greitt bætur, ef skaðabótaábyrgð stofnast vegna tjóns. Að því er varðar stefnda Vátryggingafélag Íslands hf. er vísað til 1. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga um heimild til að beina kröfu beint að félaginu á grundvelli ábyrgðartryggingar.

2

Í stefnu til héraðsdóms var krafa áfrýjanda á hendur stefnda Ragnari reist á almennu sakarreglunni með vísan til þess að tjónið á kranabifreiðinni yrði rakið til mistaka hans. Einnig var tekið fram að sök hans væri þess eðlis að um væri að ræða stórkostlegt gáleysi. Þá sagði að leiðbeiningarblað frá framleiðanda kranabifreiðarinnar væri tiltækt í henni eða í öllu falli á skrifstofu stefnda Hýsi-Merkúr hf., en þar kæmi greinilega fram að andvægin væru tvískipt og bæri að taka mið af því þegar þau væru hífð á kranabifreiðina. Enn fremur var bent á að stefndi Ragnar hefði ekki dregið út stuðningsfætur og sett niður en þannig hefði mátt koma í veg fyrir tjónið.

Í greinargerð áfrýjanda til Landsréttar kom fram að undir rekstri málsins þar yrðu lögð fram gögn um stjórnborð kranans, sem sýndu á hverjum tíma þá þyngd sem verið væri að hífa. Það hefði því ekki getað farið framhjá stefnda Ragnari hvaða þyngd hann var að hífa í umrætt sinn. Í krananum væri viðvörunarbúnaður, en ætla yrði að stefndi hefði ekki fylgst með honum eða kynnt sér hvernig stjórntafla kranans virkar eða hreinlega gleymt að fylgjast með henni. Stjórntafla í bifreiðakrönum af þessu tagi væru allar af svipaðri gerð og sýndu, eftir því sem næst yrði komist, þá þyngd sem verið væri að hífa, en ekki væri unnt að slökkva á þessum búnaði. Jafnframt yrði að líta til þess að stefndi Ragnar hefði starfað á krananum í nokkra daga þegar slysið varð og því verið fullkunnugt um allt sem viðkom krananum. Enn fremur hefði hann unnið á krönum með sambærilegan stjórnbúnað til margra ára, eins og fram kom í aðilaskýrslu hans fyrir héraðsdómi. Eins og áfrýjandi boðaði í greinargerðinni lagði hann síðar fram í Landsrétti gögn um stjórnborð kranans, en að réttu lagi bar honum að leggja þessi gögn fram við þingfestingu málsins þar fyrir rétti, enda voru þau tiltæk þá, sbr. 1. mgr. 156. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Í greinargerð áfrýjanda til Hæstaréttar var áréttaður sá málatilbúnaður að fram kæmi á stjórnborði kranans sú þyngd sem verið væri að hífa. Því hefði stefnda Ragnari ekki getað dulist þyngdin ef hann hefði fylgst með stjórnborðinu. Til að leiða þetta í ljós fór áfrýjandi þess á leit undir áfrýjun málsins til Hæstaréttar að dómkvaddur yrði matsmaður til að skila álitsgerð um hvernig stjórntafla kranans virkaði. Jafnframt var óskað eftir því að matsmaður kannaði hve langan tíma tæki að draga út stuðningsfætur kranabifreiðarinnar. Með úrskurði héraðsdóms 22. janúar 2020 var matsbeiðninni hafnað. Í stað þess að kæra þann úrskurð til Landsréttar aflaði áfrýjandi einhliða álitsgerðar 4. febrúar sama ár frá núverandi eiganda bifreiðarkranans um sömu atriði og matsbeiðni hans tók til.

Svo sem hér hefur verið rakið var því hvergi hreyft í málatilbúnaði áfrýjanda fyrir héraðsdómi að við sakarmatið gagnvart stefnda Ragnari hefðu áhrif þær upplýsingar sem fram kæmu á stjórnborði kranans. Í þessu fólst því ný málsástæða sem hvorki gat komist að fyrir Landsrétti né nú hér fyrir dómi, enda standa ekki til þess lagaskilyrði 2. mgr. 163. gr. og 2. mgr. 187. gr. laga nr. 91/1991 þar sem áfrýjanda var í lófa lagið að reisa málatilbúnað sinn á þessari málsástæðu í öndverðu. Er jafnframt til þess að líta að nauðsynlegt hefði verið að kalla til sérfróðan meðdómsmann í héraði og eftir atvikum Landsrétti með sérkunnáttu á þessu sviði ef byggt hefði verið á þessu, en til þess voru ekki efni eins og málatilbúnaðurinn var í héraði.

3

Fallist verður á það með Landsrétti að stefndi Ragnar hafi sýnt af sér gáleysi með því að ganga ekki úr skugga um hver var þyngd þeirra andvægja sem hann var að hífa þegar kranabifreiðin valt í umrætt sinn, en þyngdartala þeirra var greypt í þau. Verður jafnframt að virða honum til gáleysis að hafa ekki til frekara öryggis dregið út stoðfætur kranans, en ráða má af myndum af vettvangi að því mátti koma við og hefði það hugsanlega komið í veg fyrir tjónið. Samkvæmt þessu verður tjónið á kranabifreiðinni rakið til saknæmrar vanrækslu stefnda Ragnars.

Við sakarmatið gagnvart stefnda Ragnari er þess að gæta að fram kemur í skoðunarskýrslu fulltrúa Vinnueftirlitsins að andvægin „virtust“ vera tvískipt. Þar segir einnig að stefndi Ragnar hafi ekki áttað sig á því hvað hefði orsakað óhappið fyrr en honum var bent á að samsettu andvægin voru í þremur hlutum en ekki tveimur eins og virtist „við fyrstu sýn“. Að þessu gættu er ósannað, eins og málið liggur fyrir eftir málatilbúnaði áfrýjanda, að stefndi hafi í umrætt sinn sýnt af sér stórkostlegt gáleysi, en það hefur áhrif fyrir niðurstöðu málsins, eins og síðar verður rakið.

4

Af hálfu stefndu Hýsi-Merkúr hf. og Vátryggingafélags Íslands hf. er því andmælt að kröfu verði beint að þeim samkvæmt reglu skaðabótaréttar um vinnuveitendaábyrgð, en í henni felst að vinnuveitandi ber ábyrgð á tjóni sem rakið verður til sakar starfsmanns hans. Er ágreiningur með þessum stefndu og áfrýjanda um hvort stefndi Ragnar hafi í umrætt sinn þegar kraninn valt vegna mistaka hans verið starfsmaður stefnda Hýsi-Merkúr hf. eða LNS Sögu ehf. Eins og rakið hefur verið starfaði stefndi Ragnar tímabundið hjá LNS Sögu ehf. í útseldri tímavinnu frá stefnda Hýsi-Merkúr hf.

Ábyrgð vinnuveitanda eftir umræddri reglu skaðabótaréttar tekur til starfsmanna hans en nær ekki til sjálfstæðra verktaka sem tekið hafa að sér verk í hans þágu. Að sama skapi ber sjálfstæður verktaki sjálfur vinnuveitendaábyrgð á sínum eigin starfsmönnum vegna tjóns sem rakið verður til sakar þeirra. Á það bæði við um tjón sem þeir valda verkkaupa og öðrum. Almennt verður lagt til grundvallar að ráðningarsamningur og greiðsla launa eftir honum ráði því hver verður talinn vinnuveitandi og beri ábyrgð á starfsmanni eftir reglunni um vinnuveitendaábyrgð. Það er þó ekki einhlítt heldur ræðst þetta af heildarmati á öllum aðstæðum og óháð því hvort hefðbundið ráðningarsamband sé á milli aðila. Þannig getur verið álitamál hvort verktaki eða verkkaupi verður talinn vinnuveitandi starfsmanns sem ber skaðabótaábyrgð á tjóni, er rakið verður til sakar hans, og hafa þá ýmis atriði áhrif þegar úr því er skorið. Verður nú vikið að þeim atriðum í ljósi atvika málsins.

LNS Saga ehf. hafði umráð kranabifreiðarinnar og nýtti hana við það verk sem félagið tók að sér á Hellisheiði. Jafnframt var krana bifreiðarinnar stjórnað af starfsmanni þess. Þannig var notkun kranans á bifreiðinni þáttur í starfsemi félagsins og á ábyrgð þess, en félagið hafði gætt hagsmuna sinna með því að húftryggja bifreiðina. Í aðdraganda þess að kranamaðurinn, sem starfaði hjá félaginu, fór í orlof var ákveðið að leita eftir því að stefndi Ragnar leysti hann af hólmi til skamms tíma. Þessi ráðstöfun var bundin persónu stefnda Ragnars, enda var leitað sérstaklega eftir þjónustu hans þar sem starfsmenn LNS Sögu ehf. vissu að hann hefði tilskilin réttindi til að stjórna bifreiðinni og krana hennar. Þannig var ástæðan ekki að hann starfaði hjá stefnda Hýsi-Merkúr hf. og getur engu skipt í þessu samhengi þótt það félag væri með umboð og þjónustu fyrir Liebherr krana hér á landi. Er þess einnig að gæta að fyrir liggur í málinu að stefndi Hýsi-Merkúr hf. bauð ekki upp á þá þjónustu í starfsemi sinni að leigja út kranamenn í útseldri vinnu. Þannig var hér um að ræða einstakt tilvik að frumkvæði LNS Sögu ehf., sem átti sér fyrrgreinda skýringu er bundin var við persónu stefnda Ragnars.

Við mat á því hjá hverjum stefndi Ragnar verður talin hafa starfað þegar tjónið varð er þess einnig að gæta að LNS Saga ehf. stýrði framkvæmdunum og hafði verkstjóri félagsins boðvald yfir stefnda Ragnari með tilliti til þess hvaða verkefnum hann sinnti og í hvaða röð. Jafnframt bar félagið ábyrgð á öllum vinnuaðstæðum við verkið. Þá gekk stefndi Ragnar til verksins eftir vinnuskipulagi LNS Sögu ehf. eins og starfsmenn félagsins og hafði hann sjálfur ekki forræði á því hvernig hann sinnti störfum sínum ef frá er talin sjálf stjórnun kranans á bifreiðinni. Á hinn bóginn liggur fyrir að stefndi Hýsi-Merkúr hf. hafði engin afskipti af störfum stefnda Ragnars hjá LNS Sögu ehf., enda var ekki gert ráð fyrir að það félag kæmi að verkinu með öðru móti en að ráðstafa stefnda Ragnari til verksins að beiðni LNS Sögu ehf.

Að öllu því virtu sem hér hefur verið rakið verður stefndi Ragnar í skilningi reglunnar um vinnuveitandaábyrgð talinn hafa verið starfsmaður LNS Sögu ehf. þegar tjónið varð, þótt hann hafi starfað við verkið í útseldri vinnu frá stefnda Hýsi-Merkúr hf. og fengið greidd laun frá því félagi. Af þeim sökum gat ekki stofnast til skaðabótaábyrgðar þess félags á grundvelli vinnuveitendaábyrgðar og að sama skapi ekki heldur gagnvart stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. vegna ábyrgðartryggingar sem tók til bótakröfu á þeim grunni gegn stefnda Hýsi-Merkúr hf. Af þessu leiðir að staðfesta verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu stefndu Hýsi-Merkúr hf. og Vátryggingafélags Íslands hf.

5

Svo sem greinir í hinum áfrýjaða dómi hefur stefndi Ragnar ekki reist sýknukröfu sína á þeim atriðum sem greinir í 3. mgr. 19. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, en af því ákvæði leiðir að starfsmaður verður ekki skaðabótaskyldur ef ábyrgðartrygging vinnuveitanda tekur til tjónsins nema það megi rekja til ásetnings eða stórfellds gáleysis. Aftur á móti hefur hann borið fyrir sig ákvæði 23. og 24. gr. sömu laga. Af 3. mgr. 23. gr. laganna leiðir að vinnuveitandi getur aðeins krafið starfsmann um bætur vegna tjóns sem hann veldur vinnuveitandanum í starfi sínu að því marki sem telja má sanngjarnt þegar litið er til sakar, stöðu starfsmannsins og atvika að öðru leyti. Í 24. gr. er síðan almenn lækkunarregla laganna.

Við mat á því hvort stefnda Ragnari verði gert að bæta tjónið á kranabifreiðinni ber fyrst að líta til sakarstigsins og fyrrgreindrar niðurstöðu um að ósannað sé að hann hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi. Í annan stað er þess að gæta að tjónið var verulegt og fullvíst er að skaðabótaskylda myndi reynast honum afar erfið. Loks verður að hafa í huga að kranabifreiðin var húftryggð og er stefndi Ragnar endurkrafinn af áfrýjanda sem greiddi vátryggingarbætur úr slíkri tryggingu. Að öllu þessu virtu verður talið ósanngjarnt í skilningi 3. mgr. 23. gr. skaðabótalaga að stefndi Ragnar verði krafinn um bætur vegna tjónsins, en sú regla á við vegna starfa hans í þágu LNS Sögu ehf. í umrætt sinn. Samkvæmt því verður einnig staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu stefnda Ragnars.

Samkvæmt öllu framansögðu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur og tekur það einnig til ákvæða hans um málskostnað.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., greiði stefndu, Vátryggingafélagi Íslands hf., Hýsi-Merkúr hf. og Ragnari Kjaran Elíssyni, hverjum fyrir sig, 800.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.

 

 

 

Dómur Landsréttar 18. október 2019.

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Aðalsteinn E. Jónasson, Sigurður Tómas Magnússon og Þorgeir Ingi Njálsson.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

     Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 21. desember 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 5. desember 2018 í málinu nr. E-405/2018.

     Áfrýjandi krefst þess að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og að stefndu verði sameiginlega gert að greiða áfrýjanda 38.955.203 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. apríl 2016 til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

     Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Landsrétti.

     Stefndi, Hýsir-Merkúr hf., krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur og hann sýknaður af kröfum áfrýjanda en til vara að þær verði lækkaðar verulega. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Landsrétti en til vara að málskostnaður falli niður á báðum dómstigum.

     Stefndi, Ragnar Kjaran Elísson, krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur og hann sýknaður af kröfum áfrýjanda en til vara að þær verði lækkaðar verulega. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

     Óumdeilt er að altjón varð á kranabifreið, af gerðinni Liebherr LTM 1090-4.1 með skráningarnúmerið GS-H74 og krana sem var áfastur henni, þegar hún valt á hliðina 1. júní 2015 skammt frá Hellisheiðarvirkjun. Kranabifreiðin var í eigu Ergo fjármögnunarþjónustu Íslandsbanka hf. en í umráðum verktakafyrirtækisins LNS Sögu ehf., sem húftryggði hana hjá áfrýjanda.

     Áfrýjandi greiddi á grundvelli húftryggingarinnar 38.955.203 krónur í bætur vegna þessa tjóns og endurkrefur í máli þessu stefndu um þá fjárhæð. Endurkrafan er reist á 22. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Krafan á hendur stefnda Ragnari er byggð á því að hann hafi valdið tjóninu með saknæmum hætti. Krafan á hendur stefnda Hýsi-Merkúr hf. er reist á því að stefndi Ragnar hafi verið starfsmaður félagsins og beri það, á grundvelli vinnuveitandaábyrgðar, ábyrgð á því tjóni sem hann hafi valdið. Kröfu á hendur stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. reisir áfrýjandi á því að stefndi Hýsir-Merkúr hf. hafi haft frjálsa ábyrgðartryggingu hjá því sem tekið hafi til þess tjóns sem starfsmaður Hýsis-Merkúrs hf. hafi valdið.

     Stefndi Ragnar stjórnaði kranabifreiðinni í umrætt sinn en hann hafði bæði réttindi til að stjórna kranabifreið af umræddri tegund og vinna með kranann sem var áfastur henni. Í skýrslu Vinnueftirlits ríkisins 9. júní 2015 er aðdraganda þess að kranabifreiðin féll á hliðina lýst með eftirfarandi hætti:  „Til stóð að setja kranann upp á nærliggjandi vinnusvæði en setja þurfti viðeigandi andvægi á kranann fyrir notkun. Andvægin voru flutt á flutningavagni með dráttarbíl og er gert ráð fyrir að kraninn hífi sjálfur á sig andvægin. Ragnar var að hífa samsett andvægi af palli flutningavagnsins og sneri krananum til þess að koma þeim fyrir á sínum stað á krananum. Ragnar las þyngdina af hliðum andvægjanna sem virtust vera tvískipt og var efra andvægið merkt 2,5 T en það neðra 3,85 T eða 6,35 tonn samanlagt. Þegar kraninn var kominn með andvægin í stöðu út á hlið afturfyrir (milli 180 og 270 gráður) fór hann á hliðina undan þunganum. Ragnar hafði kynnt sér hífitöflu kranans og áleit að hún leyfði þessa þyngd án stoðfóta. Ragnar hafði þó sett stoðfæturna niður, án þess að draga þá út, til frekara öryggis. Ragnar áttaði sig ekki á hvað hefði orsakað óhappið fyrr en eftirlitsmaður benti honum á að samsettu andvægin voru í þremur hlutum en ekki tveimur eins og virtist við fyrstu sýn. Var neðra andvægið tvískipt, hvor hluti 3,85 T og því auka 3,85 tonn í króknum sem gerðu alls 10,2 tonn. Var það of mikið fyrir kranann í þessari uppstillingu.“ Í athugasemd um öryggi segir í skýrslunni: „Kraninn valt á hliðina vegna ónógrar þekkingar á búnaði og varð af því mikil hætta.“ Í skýrslu Vinnueftirlitsins voru þau fyrirmæli gefin að farið skyldi yfir leiðbeiningar kranans með tilliti til óhappsins, sérstaklega hvernig framleiðandi lýsti búnaðinum og aðferðum við áhleðslu andvægja.

     Óumdeilt er að stefndi Ragnar hóf störf í þágu LNS Sögu ehf. á fyrrnefndri kranabifreið 26. maí 2015 og var 1. júní fimmti vinnudagur hans á krananum. Fyrir héraðsdómi kvaðst hann hafa verið viðloðandi stjórn kranabifreiða í 50 ár og hefði „stjórnað öllum þessum tækjum hvaða nafni það nefnist“. Hann kvaðst hafa starfað í fimm ár á bílkrönum hjá Ístaki en þeir hefðu ekki verið af tegundinni Liebherr. Hann kvaðst ekki hafa stjórnað nákvæmlega svona kranabifreið áður og ekki hafa fengið neina fræðslu um hana af hálfu LNS Sögu. Athygli hans hefði ekki verið vakin á því að andvægin á þessum krana væru frábrugðin því sem væri á öðrum krönum. Þá bar hann að í „99% tilfella þegar maður er að taka svona ballest, eða svona andvægi á, þá er maður kominn með kranann á þann stað sem hann á að vinna á og þá er það fyrsta sem er gert“ að stoðfæturnir eru keyrðir út og niður og síðan ballestin hífð á. Þá bar hann að í þessu tilviki hefði þurft að setja andvægin á kranabifreiðina á öðrum stað en til stóð að vinna með hana og koma henni eftir það á síðarnefnda staðinn. Verkstjóri LNS Sögu ehf. hefði sagt honum að hann þyrfti að drífa sig því þeir væru orðnir of seinir. Hann kvaðst ekki hafa dregið „glussafætur“ kranabifreiðarinnar út en áætlaði að það hefði átt að taka átta til tíu mínútur. Hann var spurður að því fyrir héraðsdómi hvort það hefði verið ástæða óhappsins og svaraði hann á þá leið að erfitt væri að fullyrða það því hann héldi að staðurinn sem kranabifreiðin hefði verið á hefði ekki verið undirbyggður og ekki getað borið fullan þunga.

     Samkvæmt framansögðu urðu samverkandi atvik til þess að kranabifreiðin féll á hliðina, annars vegar að stefndi Ragnar setti stoðfæturna ekki út og hins vegar að hann miðaði aðgerðir sínar við það að hann væri að lyfta 3,85 tonnum léttara andvægi en raunin var.

     Fyrir liggur að stefndi Ragnar hafði réttindi til að stjórna umræddri kranabifreið og hafði unnið við að hífa með henni í rúma fjóra daga þegar hún valt á hliðina. Af fyrirliggjandi ljósmyndum að dæma hefði einföld athugun á andvæginu sem hann hugðist lyfta í umrætt sinn og þyngd þess leitt í ljós að samanlögð þyngd þeirra tveggja stykkja sem mynduðu neðri hluta andvægisins var 7,7 tonn en ekki 3,85 tonn eins og greypt var í þann hluta andvægisins sem virðist hafa snúið að honum þegar hann byrjaði að hífa. Verður að meta honum til gáleysis að ganga ekki úr skugga um þyngd andvægisins. Í ljósi framburðar stefnda um að hann hefði nær undantekningarlaust notað stoðfætur kranabifreiðarinnar við hífingu og með hliðsjón af myndum af vettvangi, sem benda ekki til þess að hún hafi staðið á sérstaklega ótraustu undirlagi, verður jafnframt að meta stefnda það til gáleysis að hafa ekki notað stoðfæturna í umrætt sinn. Samkvæmt framansögðu þykir stefndi Ragnar hafa með saknæmri vanrækslu valdið því að kraninn féll á hliðina.

     Óumdeilt er að stefndi Ragnar var áfram á launaskrá hjá stefnda Hýsi-Merkúr hf. eftir að hann hóf störf á kranabifreiðinni 26. maí 2015 og ekki stóð til að hann fengi greidd laun frá LNS Sögu ehf. Meðal gagna málsins eru tveir reikningar sem stefndi Hýsir-Merkúr hf. gaf út til LNS Sögu ehf. 1. júní 2015 vegna starfa stefnda Ragnars. Á fyrri reikningnum, sem er vegna starfa hans 26. maí 2015, er hinni seldu þjónustu lýst þannig: „Verk 2000-005-002 Umsjón og hífivinna á LTM 1090 krana, Ragnar Kjaran.“ Þá kemur þar fram að um sé að ræða Liebherr tækniþjónustu í sex klukkustundir og er krafa gerð um 9.900 krónur fyrir hverja klukkustund að frá dregnum 20% afslætti. Auk þess er gerð krafa um 8.400 króna greiðslu vegna 75 km aksturs. Virðisaukaskattur er reiknaður ofan á reikningsfjárhæðina. Síðari reikningurinn er vegna 31 klukkustundar vinnu stefnda Ragnars dagana 27., 28. og 29. maí 2015 og 225 km aksturs en efni hans er að öðru leyti sambærilegt þeim fyrri.

     Ólafur Páll Sölvason, starfsmaður LNS Sögu ehf., bar fyrir héraðsdómi að hann hefði unnið með stefnda Ragnari hjá Ístaki og þegar kranamaður hafi forfallast hafi hann haft samband við Hýsi-Merkúr hf. og óskað eftir því að fá Ragnar til að stýra kranabifreiðinni.

     Þröstur Lýðsson, fyrirsvarsmaður stefnda Hýsis-Merkúrs hf., bar fyrir héraðsdómi að stefndi Ragnar hefði verið lánaður til LNS Sögu ehf. í greiðaskyni. Í stað þess að LNS Saga ehf. fengi 10% afslátt af vinnu, eins og stærstu viðskiptavinir Hýsis-Merkúrs hf. nytu, hefði verið veittur 20% afsláttur þar sem félagið hefði lánað hann. Þröstur kvað fyrirsvarsmann LNS Sögu ehf. hafa gert sér ljóst að ekki væri ætlast til að Ragnar væri lánaður frítt. Hann bar jafnframt að Hýsir-Merkúr hf. seldi ekki út þá þjónustu að stjórna kranabifreiðum. Félagið hefði hins vegar selt út þá þjónustu að setja upp og taka niður byggingarkrana og hefði stefndi Ragnar meðal annars starfað við það.

     Þorsteinn Marel Júlíusson, starfsmaður stefnda Hýsis-Merkúrs hf., bar fyrir héraðsdómi að hann hefði útbúið reikninga vegna starfa stefnda Ragnars í þágu LNS Sögu ehf. Hann var spurður að því hvort reikningarnir hefðu verið gefnir út í því skyni að Hýsir-Merkúr hf. fengi laun Ragnars endurgreidd og svaraði hann þannig „Já. Þetta er bara útseld vinna eins og við gerum alla jafna.“ Þá bar hann að beðið hefði verið um Ragnar í umrædda vinnu og félagið selt út vinnu hans eins og aðra vinnu.

     Þótt í því kunni að hafa falist nokkur greiði af hálfu forsvarsmanna Hýsis-Merkúrs hf. við LNS Sögu ehf. að leggja síðarnefnda félaginu til starfskrafta stefnda Ragnars verður af fyrrgreindum reikningum og framburði framangreindra starfsmanna stefnda Hýsis-Merkúrs hf. ráðið að vinna hans hafi verið seld út til LNS Sögu ehf. Samkvæmt því verður að líta svo á að störf Ragnars við stjórn kranabifreiðarinnar hafi verið unnin í verktöku og að um útselda vinnu á vegum Hýsis-Merkúrs hf. hafi verið að ræða.

     Við mat á því hver teljist vera vinnuveitandi starfsmanns sem veldur öðrum tjóni með saknæmum hætti er meginreglan sú að ef tjónið er afleiðing af störfum sem unnin eru í verktöku teljist sá sem greiðir viðkomandi starfsmanni laun bera vinnuveitandaábyrgð á tjóninu en ekki verkkaupi. Þessi meginregla er þó ekki undantekningarlaus heldur ræðst það af heildstæðu mati á öllum atvikum hvort verkkaupi eða verktaki teljist vinnuveitandi í þessum skilningi, svo sem því hvernig staða starfsmannsins horfir við tjónþola, eðli verksins og hvort sérþekkingu hafi þurft við framkvæmd þess, hver hafði boðvald yfir starfsmanninum við framkvæmd starfans og hvernig samningssambandi verkkaupa og verktaka var nánar háttað.

     Samkvæmt framansögðu hlaust tjón á eignum LNS Sögu ehf. af störfum stefnda Ragnars. Þar sem vitneskja var fyrir hendi hjá LNS Sögu ehf. um stöðu Ragnars gagnvart félaginu og Hýsi-Merkúr hf. getur huglæg afstaða tjónþola til hennar ekki skipt máli í þessu tilviki við mat á því hvort þessara félaga eigi að bera ábyrgð á vanrækslu hans á grundvelli vinnuveitandaábyrgðar.

     Fyrir liggur að tjónið hlaust af mistökum stefnda Ragnars við störf sem hann hafði réttindi og þekkingu til að framkvæma. Óumdeilt er að aðrir starfsmenn Hýsis-Merkúrs hf. og LNS Sögu ehf. höfðu ekki réttindi til að stjórna slíkri kranabifreið og gat stefndi Ragnar því ekki sótt leiðsögn eða fyrirmæli til þeirra um þau atriði við stjórn hennar sem mistök hans lutu að.

     Hýsir-Merkúr hf. hafði áður selt þjónustu stefnda Ragnars við að setja upp og taka niður byggingarkrana en ekki við að stjórna kranabifreiðum. Þótt Hýsir-Merkúr hf. hafi selt út þjónustu hans með þeim hætti sem að framan er rakið verður ekki séð að félagið hafi haft boðvald gagnvart honum við framkvæmd þeirra starfa sem hann sinnti í þágu LNS Sögu ehf. og tjónið hlaust af.

     Kranabifreiðin sem stefndi Ragnar stjórnaði í umrætt sinn var í umráðum LNS Sögu ehf. sem hafði húftryggt hana. Stjórn kranabifreiðarinnar hafði áður verið í höndum launþega hjá LNS Sögu ehf. sem farinn var í fæðingarorlof og var stefnda Ragnari ætlað að brúa bilið þar til annar kranamaður fengist. Vinna með kranabifreiðinni var þáttur í umfangsmiklu verki sem LNS Saga ehf. hafði með höndum við Hellisheiðarvirkjun. Félagið bar áhættu af verkinu og naut eftir atvikum hagnaðar af því. Samkvæmt framburði Björgvins Bjarnasonar, verkstjóra yfir pípudeild hjá LNS Sögu ehf., hafði hann á hendi verkstjórn og boðvald gagnvart stefnda Ragnari. Vitnið kvað stefnda Ragnar hafa verið fenginn í afleysingar. Hann hefði fylgt öðrum starfsmönnum og unnið sama vinnutíma og þeir. Af framburði stefnda Ragnars, sem fær stoð í framburði vitnisins Björgvins, verður ráðið að LNS Saga ehf. hafi alfarið stýrt því við hvaða verkefni hann starfaði hverju sinni og í hvaða röð þau voru unnin svo og við hvaða aðstæður hann vann að verkefnunum. LNS Saga ehf. hafði því boðvald gagnvart stefnda Ragnari að öðru leyti en hvað varðar sjálfa stjórn kranabifreiðarinnar.

     Við mat á því hvort félaganna, Hýsir-Merkúr hf. eða LNS Saga ehf., verði talið bera vinnuveitandaábyrgð á störfum stefnda Ragnars í umrætt sinn verður enn fremur að líta til þess að óumdeilt er að LNS Saga ehf. sóttist eftir starfskröftum hans sérstaklega vegna vitneskju starfsmanns félagsins um réttindi hans til að stjórna umræddri kranabifreið og reynslu af slíkum störfum. LNS Saga ehf. leitaði til Hýsis-Merkúrs hf. í því skyni að fá stefnda Ragnar til þess að stjórna kranabifreiðinni enda þótt síðarnefnda félagið seldi að jafnaði ekki út slíka þjónustu og hefði ekki sérþekkingu á því sviði. Atvik í aðdraganda þess að vinna stefnda Ragnars var seld út til LNS Sögu ehf. voru að því leyti frábrugðin því sem gerist almennt um verktöku.

     Að virtu öllu því sem að framan er rakið og á grundvelli heildstæðs mats á atvikum telst LNS Saga ehf. fremur en Hýsir-Merkúr hf. hafa haft stöðu vinnuveitanda gagnvart stefnda Ragnari er honum urðu á mistök við stjórn kranabifreiðarinnar sem  orsökuðu það að hún valt á hliðina. Áfrýjandi á því ekki endurkröfu á hendur stefnda Hýsi-Merkúr hf. og þar af leiðandi ekki á stefnda Vátryggingafélag Íslands hf. Verður því staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að sýkna þessa stefndu af kröfum áfrýjanda.

     Samkvæmt framansögðu sýndi stefndi Ragnar af sér gáleysi við stjórn kranabifreiðarinnar sem leiddi til þess tjóns sem áfrýjandi bætti á grundvelli húftryggingar hennar. Svo sem fram er komið hefur stefndi Ragnar ekki byggt sýknukröfu sína í málinu á þeim reglum sem felast í 19. gr. skaðabótalaga. Hann hefur hins vegar byggt varnir sínar á 23. gr. þeirra laga sem miðar, á sama hátt og 19. gr., að því að takmarka ábyrgð starfsmanna á því tjóni sem þeir hafa valdið í starfi sínu.

     Þar sem komist hefur verið að þeirri niðurstöðu að LNS Saga ehf. hafi haft stöðu vinnuveitanda gagnvart stefnda Ragnari er honum urðu á mistök við stjórn kranabifreiðarinnar telst hann jafnframt hafa haft stöðu starfsmanns LNS Sögu ehf. í skilningi 23. gr. skaðabótalaga. Í 1. mgr. greinarinnar segir að bætur, sem vinnuveitandi hafi greitt vegna saknæmrar hegðunar starfsmanns, sé aðeins unnt að krefja starfsmanninn um að því marki sem telja megi sanngjarnt þegar litið sé til sakar og stöðu starfsmannsins og atvika að öðru leyti. Þá segir í 3. mgr. sömu greinar að ákvæði 1. mgr. eigi einnig við um kröfu vinnuveitanda á hendur starfsmanni vegna tjóns sem starfsmaðurinn valdi vinnuveitanda í starfi sínu.

     Áfrýjandi hefur sem fyrr segir öðlast rétt LNS Sögu ehf. til að krefja stefnda Ragnar um skaðabætur. Með hliðsjón af því sem fram er komið í málinu þykir áfrýjandi ekki hafa sýnt fram á að tjónið hafi orsakast af stórfelldu gáleysi hans. Þegar litið er til framangreinds mats á sök stefnda, stöðu hans gagnvart LNS Sögu ehf., sem hafði húftryggt kranabifreiðina, og allra atvika málsins getur ekki talist sanngjarnt að hann verði krafinn um skaðabætur vegna tjónsins. Samkvæmt því verður með vísan til 23. gr. skaðabótalaga staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að stefndi Ragnar skuli vera sýkn af kröfu áfrýjanda.

     Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað í héraði er staðfest.

     Eftir úrslitum málsins er rétt að áfrýjandi greiði hverjum stefnda um sig 800.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., greiði stefndu, Vátryggingafélagi Íslands hf., Hýsi-Merkúr hf. og Ragnari Kjaran Elíssyni, hverjum um sig, 800.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.

 

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 5. desember 2018.

Mál þetta, sem var dómtekið 26. nóvember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Sjóvá-Almennum tryggingum hf., Kringlunni 5, Reykjavík, á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík, Hýsi-Merkúr hf., Lambhagavegi 6, Reykjavík og Ragnari Kjaran Elíssyni, Suðurgötu 17, Akranesi, með stefnu birtri 2. og 5. febrúar 2018.

Stefnandi krefst þess að stefndu verði dæmdir, sameiginlega, til að greiða stefnanda 38.955.203 kr. ásamt dráttarvöxtum frá 10. apríl 2016 samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hans hendi.

Stefndi, Hýsi-Merkúr hf., krefst aðallega sýknu af dómkröfum stefnanda. Til vara er krafist verulegrar lækkunar þeirra. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndi, Ragnar Kjaran Elísson, krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda. Til vara er krafist verulegrar lækkunar þeirra. Þá er krafist málskostnaðar.

I

                Málið varðar kranabifreið af gerðinni Liebherr LTM 1090-4.1 með skráningarnúmerið GS-H74. Á bifreiðinni er krani sem ber skráningarnúmerið BS-0269 hjá Vinnueftirliti ríkisins. Kranabifreiðin var húftryggð hjá stefnanda, þ.e. bæði undirvagn og krani.

LNS Saga hafði tekið að sér verkefni við lagningu gufulagna frá Hverahlíðarvirkjun að Hellisheiðarvirkjun. Fyrrnefndur krani var notaður til verksins, en LNS Saga mun hafa keypt hann og flutt til landsins. Stefndi, Hýsir-Merkúr hf., er hins vegar umboðs- og þjónustuaðili fyrir Liebherr bílkrana hér á landi.

Tvenns konar réttindi þarf til að stjórna kranabifreiðinni. Annars vegar réttindi til að aka bifreiðinni sjálfri en til þess þarf meirapróf og getur því hver sem hefur þannig próf ekið kranabifreiðinni á milli staða. Hins vegar þarf sérstök réttindi til að vinna á krananum sjálfum við hífingar. Hjá LNS Sögu var starfandi kranamaður sem hafði bæði þessi réttindi og vann sá á kranabifreiðinni.

Sumarið 2015 var kranamaður LNS Sögu á leið í fæðingarorlof. Af þeim sökum þurfti LNS Saga að útvega sér afleysingarmann með viðeigandi réttindi. Mun LNS Saga hafa verið búið að tryggja sér einn slíkan frá Noregi, en sá komst ekki til starfa tímanlega, áður en kranamaður LNS Sögu hæfi töku fæðingarorlofs.

Til að brúa bilið leitaði LNS Saga til stefnda, Hýsi-Merkúr, til að kanna hvort mögulegt væri að fá starfsmann þess félags, stefnda Ragnar Kjaran Elísson, lánaðan til að ganga í þau störf sem kranamaður LNS Sögu sinnti. Ástæða þess var sú að margir starfsmenn LNS Sögu höfðu unnið með Ragnari Kjaran hjá Ístaki hf. þar á meðal verkstjóri LNS Sögu, Björgvin Bjarnason, og vissu því að Ragnar Kjaran væri með þau réttindi sem þurfti.

Stefndi, Hýsi-Merkúr, féllst á að lána Ragnar Kjaran, til LNS Sögu þennan tíma, gegn umsömdu endurgjaldi. Um fyrirkomulag vinnunnar og vinnuaðstæður var rætt beint við Ragnar Kjaran. Þá mun ekki hafa legið fyrir hversu lengi Ragnar Kjaran þyrfti að leysa af hjá LNS Sögu þar sem ekki var vitað hvenær afleysingamaðurinn frá Noregi gæti komið.

Hinn 27. maí 2015 hóf Ragnar Kjaran störf hjá LNS Sögu. Verkstjóri á staðnum var Björgvin Bjarnason og fékk Ragnar Kjaran fyrirmæli frá honum um það sem gera skyldi hverju sinni.

Óhappið átti sér stað síðla mánudagsins 1. júní 2015. Lögreglan og Vinnueftirlitið voru kölluð til. Í skýrslu Vinnueftirlitsins kemur fram að Ragnar Kjaran hafi verið að hífa samsett andvægi á kranann fyrir notkun. Hann hafi lesið þyngdina af hliðum andvægjanna sem hafi virst tvískipt og hún samtals 6,35 tonn. Kemur fram að Ragnar Kjaran hafi kynnt sér hífitölu kranans og talið hana leyfa þessa þyngd án stoðfóta en hann þó sett þá niður til öryggis. Þá kemur fram að Ragnar Kjaran hafi ekki áttað sig á því að þau samsettu andvægi sem hann hífði voru í þremur hlutum en ekki tveimur eins og virst hafði. Eitt þeirra væri tvískipt og því auka 3,85 tonn sem voru samhliða á kranann en það var of mikið fyrir hann í þessari uppstillingu og hafi kraninn oltið.

Stefnandi greiddi tjónið sem varð á umræddri kranabifreið úr húftryggingu bifreiðarinnar og gerði í framhaldi af því endurkröfu á Hýsi-Merkúr hf. og stefnda, VÍS. Stefndu höfnuðu kröfum stefnanda og höfðar hann því mál þetta og stefnir jafnframt Ragnari Kjaran og gerir þá kröfu að stefndu greiði honum sameiginlega dómkröfu málsins.

II

1.            Helstu málsástæður stefnanda gagnvart Vátryggingafélagi Íslands hf. eru eftirfarandi:

Krafa stefnanda byggist á 22. gr. laga nr. 50/1993, 44. grein laga nr. 30/2004 og samskiptum málsaðila. Stefnandi hafi þegar greitt úr húftryggingu 38.955.203 kr. og endurkrefji því um þá upphæð.

Stefnandi telji engan vafa leika á því að Hýsi-Merkúr beri ábyrgð á tjóninu, sbr. bréf stefnanda frá 10. september 2015 til Hýsi-Merkúr og tölvupóst Þrastar Lýðssonar, forstjóra frá 10. júní 2015 til VÍS. Af samskiptum stefnanda við Hýsi-Merkúr megi ráða að félagið taldi sig vátryggt hjá VÍS fyrir tjónum af þessum toga. Var því endurkröfu beint að VÍS í framhaldinu. Svarbréf VÍS sé frá 18. apríl 2016 og var endurkröfu stefnanda hafnað á tveimur forsendum: Að um væri að ræða samningskröfu, vanefnd á samningi (grein 4.2 í skilmálum) annars vegar og hins vegar með tilvísun til greinar 4.3.2 í skilmálum (vörsluundanþága).

Stefnandi telji það ekki fá staðist að hafna endurkröfu á þessum forsendum. Ljóst sé af bréfi VÍS frá 18. apríl 2016 að Hýsis-Merkúrs sé með frjálsa ábyrgðartryggingu hjá VÍS sem taki til reksturs félagsins og að um greiðsluskyldu VÍS varðandi tjón sem Hýsi-Merkúr valdi fari eftir skilmálum AA20.

2.            Helstu málsástæður stefnanda gagnvart stefnda, Hýsi-Merkúr hf. og Ragnari Kjaran Elíssyni, eru eftirfarandi:

Stefnandi telur engan vafa leika á um sök stefnda, Ragnars Kjarans, og vísar til almennu skaðabótareglunnar. Hvað varðar ábyrgð Hýsis-Merkúrs sé vísað til húsbóndaábyrgðar vinnuveitanda á skaðaverkum starfsmanna og almennu skaðabótareglunnar.

Stefnandi telur að LNS Saga hafi hvorki haft tök á né búið yfir þekkingu til að grípa inn í þegar stefndi, Ragnar Kjaran, var að koma krananum fyrir og hífa á hann andvægin. Sú vinna að koma krananum fyrir og gera hann kláran fyrir hífingarvinnu hafi alfarið verið verk stefnda, Ragnars Kjarans, og vinnuveitanda hans, Hýsis-Merkúrs. Enginn á vegum LNS Sögu hafi komið að því verki eða gat komið að því verki.

Stefnandi telur augljóst að Hýsi-Merkúr, sem vinnuveitanda, Ragnars Kjarans, hafi borið að fylgjast með því þegar verið var að koma krananum fyrir á vinnusvæðinu. Hýsi-Merkúr sé umboðsaðili krana af þessari gerð og honum hafi verið fullkunnugt um hvernig átti að koma krananum fyrir á vinnusvæði, hvað bar að varast þegar andvægum væri komið fyrir og hvaða varúðarráðstafanir bæri að gera.

Að áliti stefnanda sé ekki eingöngu um að ræða ábyrgð Hýsis-Merkúrs á grundvelli húsbóndaábyrgðar heldur sé hér einnig sakarábyrgð þar sem verulega hafi skort á eftirlit og eftirfylgni við veitingu sérfræðiþjónustu.

Mistök stjórnanda kranabifreiðarinnar séu þess eðlis að ekki komi til álita að beita lækkunarheimildum 23. og 24. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Um stórkostlegt gáleysi hafi verið að ræða hjá stjórnanda kranabifreiðarinnar.

III

Sýknukrafa stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., byggist m.a. á eftirfarandi málsástæðum.

Stefndi telur að umrætt tjónsatvik falli ekki undir þá ábyrgðartryggingu atvinnurekstrar sem Hýsi-Merkúr var með hjá stefnda á þessum tíma.

Í fyrsta lagi, þar sem sá sem vann á kranabifreiðinni og hífði andvægin á kranann sem undirbúning fyrir notkun hans, Ragnar Kjaran Elísson, var ekki starfsmaður Hýsis-Merkúrs á þeim tíma þegar umstefnt atvik átti sér stað. Í öðru lagi, ef Ragnar Kjaran Elísson telst hafa verið starfsmaður Hýsis-Merkúrs þegar hann vann á kranabifreiðinni og hífði andvægin á kranann, eigi ákvæði skilmálanna, um atriði sem tryggingin bætir ekki, við um umstefnt atvik, auk þess sem saknæm háttsemi sé ósönnuð.

Sýknukrafa stefnda sé í fyrsta lagi byggð á því, að umstefnt atvik falli ekki undir ábyrgðartryggingu Hýsis-Merkúrs hjá stefnda, þar sem Ragnar Kjaran hafi ekki verið starfsmaður fyrirtækisins á þeim tíma þegar umstefnt atvik átti sér stað. Af þeim sökum komi ekki til álita að bótaréttur sé til staðar úr ábyrgðartryggingunni sem Hýsi-Merkúr var með hjá stefnda á þessum tíma.

Um sé að ræða hefðbundna ábyrgðartryggingu atvinnurekstrar sem nái m.a. yfir skaðabótaábyrgð sem fellur á Hýsi-Merkúr á grundvelli reglna um vinnuveitandaábyrgð. Til að svo geti verið þarf það skilyrði að vera uppfyllt að tjóni hafi verið valdið af starfsmanni Hýsis-Merkúrs og í starfi fyrir það félag. Ragnar Kjaran var ekki starfsmaður Hýsis-Merkúrs og hann var ekki að vinna fyrir það félag þegar óhappið varð.

Stefndi telur að Ragnar Kjaran hafi verið starfsmaður LNS Sögu og að störfum fyrir það félag þegar óhappið varð og þar með undir vinnuveitandaábyrgð þess félags. Kranabifreiðin hafi verið í umráðum LNS Sögu. Það félag stóð að þeim framkvæmdum á Hellisheiði sem nota átti kranabifreiðina til og hafði keypt hana og flutt til landsins. Hýsi-Merkúr átti þar engan hlut að máli og kom þannig á engan hátt að eða bar nokkur skylda til að veita LNS Sögu einhvers konar þjónustu tengda kranabifreiðinni, hvort sem var til notkunar hennar, við uppsetningu kranans eða með öðrum hætti. Eina ástæða þess, að Hýsi-Merkúr hafi blandast inn í málið, sé að LNS Saga fékk starfsmann Hýsis-Merkúrs, Ragnar Kjaran, til að ganga tímabundið í störf kranamanns LNS Sögu. Frumkvæðið kom frá LNS Sögu. Verkefni LNS Sögu á Hellisheiði var sinnt af starfsmönnum þess félags og/eða undirverktökum á þess vegum. LNS Saga hafði að öllu leyti yfirstjórnina og verkstjórnarvaldið yfir þeirri vinnu sem sneri að kranabifreiðinni og krananum, af hvaða toga sem var, og gaf Ragnari Kjaran fyrirmæli um þau verk sem hann skyldi vinna. Hýsi-Merkúr hafði ekki boðvald sem vinnuveitandi yfir Ragnari Kjaran þegar hann vann á kranabifreiðinni hjá LNS Sögu. Að mati stefnda sé því ekki nokkur vafi á því að vinnuveitandaábyrgð á Ragnari Kjaran, þegar hann leysti kranastjórnanda LNS Sögu af, var alfarið hjá LNS Sögu.

Stefndi telur engu breyta hvort Ragnar Kjaran hafi talist leigður eða lánaðar starfsmaður í þetta sinn eða hvernig hann hafi fengið greitt á meðan hann vann verkið. Það eina sem skiptir máli sé að um var að ræða verk sem LNS Saga réð hvernig var unnið, hvar og hvenær. LNS Saga hafði allt verkstjórnarvald sem vinnuveitandi yfir þeim starfsmönnum sem unnu við það verk, þar á meðal Ragnari Kjaran.

Þá byggist sýknukrafan á því að atvikið falli utan skilmála tryggingarinnar sem krafan snýr að. Einkum sé vísað til gr. 4.3.2, gr. 4.3.3 og gr. 4.5 í skilmálum þeim sem gilda um trygginguna. Því beri einnig að sýkna stenda VÍS.

Einnig byggist sýknukrafan á því að Ragnar Kjaran hafi ekki sýnt af sér saknæma háttsemi. Um óhappatilvik hafi verið að ræða og þá allt eins eigin sök starfsmanna LNS Sögu.

Stefndi byggir á því að eingöngu hafi verið við LNS Sögu að sakast hvernig fór fyrir krananum. Það félag réð því hvar unnið var með kranabifreiðina og hafði allt verkstjórnarvald á því sem var gert, hvar og hvernig. Ekki sé við kranamanninn, Ragnar Kjaran, að sakast um hvernig fór enda hann fenginn til að vinna þetta verk fyrir LNS Sögu sem bar að sjá til að allar nauðsynlegar leiðbeiningar væru til staðar fyrir hann, í tengslum við kranabifreiðina og kranann, til að vinna eftir, eins og nánar er mælt fyrir um í lögum nr. 46/1980. Ósannað sé að svo hafi verið eða að hann hafi fengið alla þá aðstoð sem þurfti. Hafi það verið sérstaklega mikilvægt þegar litið sé til þess hvernig það kom til að Ragnar Kjaran tók þetta verk að sér, auk þess sem hann sé ekki vanur stjórn kranabifreiða eins og þeirrar sem um ræðir, enda er það ekki hans starf. 

Þá bendir stefndi á að samkvæmt skýrslu Vinnueftirlitsins hafi ekki verið hægt að sjá með skýrum hætti, að um þrjú andvægi væri að ræða en ekki tvö. Sé ekki við Ragnar Kjaran að sakast um það heldur frekar LNS Sögu enda kraninn í umráðum þess félags.

Að mati stefnda hafi því ekki verið um að ræða neina saknæma háttsemi af hálfu Ragnars Kjarans, heldur hafi þetta allt eins verið hreint og klárt óhapp sem engum verði kennt um, nema þá tjónþola sjálfum, og enginn ber því skaðabótaábyrgð á. Leiðir af því að ábyrgð á tjóni á krananum verður ekki lögð á annan, heldur verður tjónþoli, eigandi/umráðamaður kranans, að bera það að fullu sjálfur og byggir það á dómvenju.

IV

Helstu málsástæður stefnda, Hýsis-Merkúrs, eru eftirfarandi:

Stefndi mótmælir að skapast hafi skilyrði til endurkröfu stefnanda gagnvart honum skv. 22. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 eða öðrum réttarheimildum. Ekkert í lögum, reglugerðum, munnlegum eða skriflegum samningum aðila eða vátryggingaskilmálum gerir það að verkum að stefnandi eigi endurkröfurétt á stefnda Hýsi-Merkúr vegna tjóns á bílkrananum.

Þá hafnar stefndi skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda vegna óhappatilviksins 1. júní 2015. Engar forsendur séu til bóta byggðum á almennu sakarreglunni. Ósannað sé að stefndi, Hýsi-Merkúr, hafi vanrækt lögboðnar skyldur eða samningsskyldur, gerst sekur um háttsemi sem varðar við lög eða bakað sér á annan hátt skaðabótaskyldu með athöfn eða athafnaleysi.

Stefndi byggir á því, að samkomulag það sem Þröstur Lýðsson og Ólafur Páll Sölvason komust að f.h. félaganna, hafi verið takmarkað við að lána LNS Sögu nafngreindan starfsmann, til að starfa þar við þau verk sem verkstjórar teldu þörf á hverju sinni. Ekki var ábyrgst um réttindi hans eða kunnáttu sem kranamanns, þar sem hann starfaði við viðgerð á krönum hjá stefnda, Hýsi-Merkúr. Þaðan af síður var hann kynntur sem sérfræðingur í Liebherr LTM 1090-4 bílkrönum. Aðkoma stefnda, Hýsis-Merkúrs, að verki LNS Sögu á Hellisheiði í maí og júní 2015 var einungis sú að gefa stefnda, Ragnari Kjaran, þau fyrirmæli að mæta til vinnu hjá LNS Sögu á lánstímabilinu og fylgja fyrirmælum yfirmanna þar.

Stefndi, Hýsi-Merkúr, byggir á því sem málsástæðu, að venjubundin framkvæmd við skammtímalán á starfsmönnum milli fyrirtækja á þessu sviði sé að húsbóndaábyrgð á starfsmanni beri sá sem hafi boðvald yfir honum á hverjum tíma og sé í aðstöðu til að stjórna aðstæðum á vinnusvæði.

Þá skiptir engu þótt stefndi, Hýsi-Merkúr hf., hafi greitt laun stefnda, Ragnars Kjarans, í þá daga sem hann var í láni. Stafaði það af hagræði fyrir stuttan lánstíma, en ekki þekkist innan byggingageirans að lán á starfsmanni í nokkra daga fari fram með því að hann sé settur á launaskrá hjá nýjum aðila. Fyrirkomulag launagreiðslna eða form reikninga hafði hins vegar ekki áhrif á fyrirkomulag vinnu eða þá staðreynd að uppfyllt voru öll skilyrði þess að telja stefnda, Ragnar Kjaran, starfsmann LNS Sögu á dögunum 26. maí til og með 1. júní 2015.

Þá tekur stefndi, Hýsi-Merkúr, undir málsástæður annarra stefndu um að um óhappatilvik hafi verið að ræða og að ósönnuð sé saknæm háttsemi sem geti orðið grundvöllur skaðabótaábyrgðar. Ef talið yrði að um skaðabótaábyrgð væri að ræða, þá beri LNS Saga þá ábyrgð að hluta eða heild, þar sem skorti á skipulag, verkstjórn, aðstoð og undirbúning sem LNS Saga var ábyrgt fyrir.

V

                Helstu málsástæður stefnda, Ragnars Kjarans Elíssonar.

Stefndi, Ragnar Kjaran, hafnar því að stefnandi eigi endurkröfurétt gagnvart honum eða að hann beri skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda. Ósönnuð sé saknæm háttsemi af hálfu stefnda. Málsástæða stefnda sé að um óhappatilvik hafi verið að ræða og að hann beri ekki skaðabótaábyrgð á tjóninu.

Ef stefndi væri talinn bera einhverja ábyrgð á tjóninu væri um að ræða afsakanlega vanþekkingu á búnaði sem stefndi hefur ekki unnið með áður eða í versta falli einfalt gáleysi. Ákvæði 23. og 24. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 ættu óhjákvæmilega við, ef um einhverja sök væri að ræða. Vinnuveitendaábyrgð LNS Sögu sé skýr í málinu og húftrygging hjá stefnanda hefur bætt allt tjónið. Ekkert í vátryggingaskilmálum gerir það að verkum að stefnandi eigi endurkröfurétt á stefnda.

Það sé málsástæða stefnda að allt mögulegt tjón sem gæti hafa hlotist af þeim verkum sem stefndi vann sé á ábyrgð LNS Sögu og vátryggingaraðila þeirra. Hafi aðstæður á vinnustað stuðlað að óhappinu á einhvern hátt var verkstjórn og undirbúningur að öllu leyti í höndum LNS Sögu. Ábyrgð á því að kenna stefnda á tækið og kynna honum á hvaða hátt það væri frábrugðið krönum, sem hann hafði áður stjórnað, var í höndum LNS Sögu og ábyrgð á verkstjórn var það einnig.

LNS Sögu bar að sjá til þess að allar nauðsynlegar leiðbeiningar væru til staðar fyrir bílkranann, sbr. ákvæði í lögum nr. 46/1980. Fram kemur í stefnu að „gera megi ráð fyrir“ að slíkar leiðbeiningar hafi verið fyrir hendi. Málsástæða stefnda sé að með þessu sé viðurkennt af hálfu stefnanda að ósannað sé að LNS Saga hafi uppfyllt skyldu sína sem vinnuveitandi að þessu leyti. Sönnur um slíkt standa stefnanda næstar.

Stefndi hafi verið lánaður LNS Sögu þar sem hann hafði réttindi til að stjórna bílkrana, en stefndi gaf sig aldrei út fyrir að vera sérfræðingur í Liebherr LTM 1090-4.1 bílkrönum, enda hafði hann aldrei stjórnað slíkum krana áður. Þá tók stefndi ekki að sér verkstjórn eða veitingu sérfræðiþjónustu, aðeins að aka og stjórna bílkrana sem LNS Saga útvegaði, eftir fyrirmælum verkstjóra LNS Sögu.

Það var samkvæmt fyrirmælum verkstjóra hjá LNS Sögu að stefndi fór að þeim stað sem óhappið átti sér stað án aðstoðarmanns og fyrirmæli verkstjóra um að flýta sér að gera bílkranann tilbúinn að hífa olli því að ekki var unnt að bíða eftir aðstoðarmanni. Svæðið þar sem andvægin voru hífð á var sömuleiðis valið af verkstjóra LNS Sögu.

Hafi saknæm vanræksla átt sér stað sé það málsástæða stefnda, að sú vanræksla hafi verið við verkstjórn LNS Sögu, undirbúning verksins og ónógri fræðslu um hvernig vinnutæki væru frábrugðin þeim sem stefndi væri vanur. Sá flýtir sem stefnda var skipað að hafa á og það að hann hafi ekki fengið aðstoðarmann við verkið voru óhjákvæmilega þættir sem stuðluðu að því óhappi sem varð.

Það sé einnig málsástæða stefnda, að það geti aldrei verið stórkostlegt gáleysi að hafa ekki séð að annað andvægið var tvískipt og þannig þörf að telja þyngd þess tvisvar. Án aðstoðarmanns var stefnda ómögulegt að sjá það úr sæti sínu og það tók Hannes Snorrason frá Vinnueftirliti nokkurn tíma að finna út úr því þegar hann rannsakaði kranann eftir óhappið.

Aðferð sú sem stefndi beitti við að hífa á andvægi var eðlileg og örugg, ef þyngd andvægjanna hefði verið sú, sem stefndi las af þeim. Stefndi var fjarri öðrum starfsmönnum og var engum stefnt í hættu. Vegna fyrirmæla um að hafa hraðann á gat stefndi ekki fengið aðstoð og var það ákvörðun verkstjóra að senda engan með honum.

Hafi stefndi við þær aðstæður gert mistök, með að sjá ekki að þörf væri að leggja saman þyngdir á báðum hliðum annars andvægisins, voru það afsakanleg mistök. Ekki væri sanngjarnt, sbr. 23. og 24. gr. skaðabótalaga, að fella ábyrgð á stefnda í stað vinnuveitanda og vátryggingaraðila. Þá væri það stefnda mjög þungbært að bera einhvern hluta tjónsins, sbr. 24. gr. skaðabótalaga.

VI

                Meginágreiningsefni málsins lýtur að því hvort stefndi, Ragnar Kjaran Elísson, hafi hinn 1. júní 2015 verið starfsmaður stefnda, Hýsis-Merkúrs eða LNS Sögu. Fyrir dómi gáfu hann og Þröstur Lýðsson, forstjóri Hýsis-Merkúrs aðilaskýrslur. Vitnaskýrslur gáfu Þorsteinn Marel Júlíusson, þjónustustjóri Hýsis-Merkúrs, og þáverandi starfsmenn LNS Sögu, þeir Ólafur Páll Sölvason, Héðinn Ingi Þorkelsson og Björgvin Bjarnason. Í meginatriðum voru framburðir þeirra samhljóða um ráðningu stefnda, Ragnars Kjarans, til LNS Sögu og hvernig vinnu hans hefði verið háttað þar.

                Fyrir dómi kom fram að tildrög þess að stefndi, Ragnar Kjaran, var lánaður LNS Sögu voru þau að kranamaður þess fyrirtækis fór í fæðingarorlof. Fram kom að búið var að leita að kranamanni hér á landi en enginn með tilskilin réttindi hafi fundist og beðið var eftir afleysingarmanni frá Noregi. Starfsmenn LNS Sögu þekktu til stefnda, Ragnars Kjarans, þar sem hann hafði unnið með einhverjum þeirra áður. Jafnframt vissu þeir að hann hafði tilskilin réttindi á kranann. Ólafur Páll Sölvason hitti Þröst Lýðsson og falaðist eftir því að fá Ragnar Kjaran lánaðan. Það var auðsótt mál af hendi Þrastar og kvað Þröstur fyrir dómi, LNS Sögu vera einn helsta viðskiptavin stefnda, Hýsis-Merkúrs. Þröstur kvaðst hafa gert þetta af greiðasemi og vísað á Þorstein Marel um framhald málsins. Úr varð að Ragnar Kjaran var lánaður til verksins. Af framburðum fyrir dómi verður ekki annað ráðið en að stefndi, Ragnar Kjaran, hafi verið lánaður LNS Sögu af greiðasemi þar sem hann var sá eini sem vitað var um að hefði tilskilin réttindi á kranann. Þar af leiðandi er því hafnað að stefndi, Hýsi-Merkúr, hafi verið að lána sérfræðing með þeirri ábyrgð sem því fylgir eða að selja út sérfræðiþjónustu.

Ragnar Kjaran starfaði á vinnusvæði LNS Sögu ásamt öðrum starfsmönnum þess fyrirtækis. LNS Saga ákvað vinnutilhögun Ragnars Kjarans, það er hvað hann ætti að gera, hvernig og hvar. Þá var hann með sama vinnutíma og aðrir starfsmenn LNS Sögu og notaði sama mötuneyti og þeir. Ragnar Kjaran laut boðvaldi verkstjóra LNS Sögu og ágreiningslaust er að verkið var unnið í þágu LNS Sögu. Samkvæmt framburðum fyrir dómi hafði Hýsi-Merkúr engin afskipti af störfum Ragnars Kjarans á því tímabili er hann var lánaður LSN Sögu og starf hans tengdist ekki neinu verki hjá Hýsi-Merkúr.

Stefnandi byggir á því að stefndi, Hýsi-Merkúr, hafi greitt laun stefnda, Ragnars Kjarans. Til að takmarka tjón sitt sendi stefndi, Hýsi-Merkúr, reikning á LNS Sögu sem mun hafa dekkað laun Ragnars Kjarans. Með hliðsjón af dómi Hæstaréttar frá 1976 á bls. 167 skiptir ekki máli hver greiðir laun þegar starfsmaður er lánaður í tiltekið verk. Þegar litið er heildstætt á atvik málsins er það niðurstaða dómsins að LNS Saga hafi borið vinnuveitendaábyrgð vegna starfa Ragnars Kjarans er óhappið átti sér stað.

Krafa stefnanda byggist á 22. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 en þar segir að stofnist skaðabótaábyrgð vegna tjóns sem skaðatrygging taki til öðlist vátryggingarfélagið rétt tjónþola á hendur hinum skaðabótaskylda að svo miklu leyti sem það hefur greitt bætur. Með vísan til þess sem að framan greinir hvílir vinnuveitendaábyrgðin á LNS Sögu en ekki Hýsi-Merkúr og ber því að sýkna stefndu af kröfum stefnanda.

                Stefnandi krefst þess að stefndi, Ragnar Kjaran, verði dæmdur til að bæta stefnanda tjóns sitt og vísar til almennu skaðabótareglunnar. Stefnandi heldur því fram að LNS Saga hafi hvorki haft tök á né búið yfir þekkingu til að grípa inn í það þegar stefndi, Ragnar Kjaran, var að koma krananum fyrir og hífa á hann andvægin. Það hafi verið verk stefnda Ragnars Kjarans, og vinnuveitanda hans, Hýsis-Merkúrs. Enginn frá LNS Sögu hafi komið að því verki. Þá telur stefnandi augljóst að Hýsi- Merkúr, sem vinnuveitanda Ragnars, hafi borið að fylgjast með þegar verið var að koma krananum fyrir á vinnustæðinu. Þá byggir stefnandi á því að einnig sé um sakarábyrgð að ræða hjá Hýsi-Merkúr þar sem verulega hafi skort á eftirlit og eftirfylgni við veitingu sérfræðiþjónustu. Að lokum telur stefnandi að um stórkostlegt gáleysi sé að ræða hjá stefnda, Ragnari Kjaran.

                Stefndi, Ragnar Kjaran, hafnar því að stefnandi eigi endurkröfurétt á hendur honum og að hann beri skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda. Telur stefndi, Ragnar Kjaran, að um óhappatilvik hafi verið að ræða. Hann sé hvorki sjálfstæður verktaki né hafi hann veitt sérfræðiþjónustu á vegum stefnda, Hýsis-Merkúrs. Hann telur að allt mögulegt tjón sem gæti hafa hlotist af þeim verkum sem hann sinnti sé á ábyrgð LNS Sögu og vátryggingaraðila þeirra.

                Hér er til þess að líta að stefndi, Ragnar Kjaran, var lánaður LNS Sögu af greiðasemi. Hann hafði aldrei unnið á sambærilegan krana og LNS Saga notaði, og þekkti hann ekki sérstaklega, enda sennilega eini kraninn þessarar tegundar hér á landi. Stefndi hafði þó réttindi til að stjórna honum. Hér að framan hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að LNS Saga hafi borið vinnuveitendaábyrgð á stefnda, Ragnari Kjaran. Telja verður að LNS Saga hafi ekki sinnt þeirri skyldu sem á því félagi hvíldi er Ragnar Kjaran kom til starfa hjá félaginu. Honum var sagt að lyklarnir að krananum væru ofan á vinstra framhjóli. Hvorki voru nauðsynlegar leiðbeiningar veittar af hálfu LNS Sögu né heldur var honum látin í té aðstoð, sem hefði verið til bóta að hans mati.

                Í skýrslu Vinnueftirlitsins kemur fram að stefndi, Ragnar Kjaran, hafi kynnt sér hífitölur kranans og álitið að hún leyfði þessa þyngd án stoðfóta. Ragnar hafði þó sett stoðfætur niður, án þess að draga þá út, til frekara öryggis. Í skýrslunni kemur fram að Ragnar hafi ekki áttað sig á hvað hefði orsakað óhappið fyrr en eftirlitsmaður benti honum á að samsettu andvægin væru í þremur hlutum en ekki tveimur eins og virtist við fyrstu sýn. Þegar þetta er metið er það niðurstaða dómsins að ekki hafi verið um saknæma háttsemi að ræða hjá stefnda, Ragnari Kjaran, heldur sé hér um óhappatilvik að ræða, sem engum er um að kenna og er stefndi, Ragnar Kjaran, því sýknaður af kröfum stefnanda.

                Niðurstaða málsins er sú að stefnandi hafi ekki sýnt fram á stefndu beri ábyrgð á tjóni því sem varð 1. júní 2015 og verða stefndu því sýknaðir af öllum kröfum stefnanda.

                Með vísan til 130. gr. laga um meðferð einkamála ber stefnanda að greiða stefndu málskostnað svo sem greinir í dómsorði.

Sigrún Guðmundsdóttir héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Stefndu, Vátryggingafélag Íslands hf., Hýsir-Merkúr hf. og Ragnar Kjaran Elísson, eru sýknaðir af öllum kröfum stefnanda.

Stefnandi, Sjóvá Almennar tryggingar hf., greiði stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., 1.240.000 kr., Hýsi-Merkúr hf. 1.240.000 kr. og Ragnari Kjaran Elíssyni 1.500.000 kr. í málskostnað.