Print

Mál nr. 31/2019

Gísli Guðfinnsson, María Guðbjörg Guðfinnsdóttir og dánarbú Gerðar Bjargar Guðfinnsdóttur (Arnar Þór Stefánsson lögmaður)
gegn
Jakobi Adolf Traustasyni (sjálfur)
Lykilorð
  • Skaðabætur
  • Fyrning
Reifun

J höfðaði mál á hendur G, M og db. GB og krafðist skaðabóta vegna tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna sölu G, M og GB á tiltekinni landspildu 18. desember 2008 sem J taldi tilheyra sér að tveimur þriðju hlutum. Málið átti rætur að rekja til ágreinings um eignarhald á spildu úr landi Hróarsholts sem hafði verið í eigu GKG en hann lést í október 2007. GKG var faðir G, M og GB en stjúpfaðir J. Í febrúar 2008 ritaði M fyrir sína hönd og GB undir yfirlýsingu þar sem fallist var á að GKG hefði í dánargjöf gefið J landspilduna til eignar og hafði afsal þess efnis verið gefið út 3. maí sama ár. Degi áður en G, M og GB fengu leyfi til einkaskipta á dánarbúi GKG var landspildunni ráðstafað með skiptayfirlýsingu til þeirra þriggja að jöfnum hlut þrátt fyrir framangreinda yfirlýsingu. Í október 2008 var spildunni svo skipt upp í tvo hluta. G, M og GB seldu GBS minni spilduna, spildu þá sem um ræddi í þessu máli, með kaupsamningi 18. desember 2008. Stærri hluta spildunnar höfðu M og GB selt G 19. desember 2008 en með dómi Hæstaréttar 3. apríl 2014 í máli nr. 87/2010 var viðurkenndur eignarréttur J að tveimur þriðju hlutum þeirrar spildu. J höfðaði svo mál þetta vegna minni hluta spildunnar sem seldur hafði verið til GBS með stefnu 9. október 2015. Ágreiningsefni málsins fyrir Hæstarétti laut einkum að því hvort skaðabótakrafa J væri fyrnd. Í dómi Hæstaréttar kom fram að virtum gögnum málsins væri fallist á það með Landsrétti að J hefði eignast skaðabótakröfu á hendur G, M og db. GB vegna fyrrnefndrar ráðstöfunar á minni spildunni þvert á rétt J samkvæmt yfirlýsingu 8. febrúar 2008 og afsali 3. maí sama ár. Var við það miðað að krafa J um skaðabætur hefði stofnast á því tímamarki þegar eigninni var ráðstafað með fyrrnefndum kaupsamningi og fór því um fyrningu kröfunnar eftir lögum nr. 105/2007 um fyrningu kröfuréttinda, sbr. 28. gr. laganna. Þá kom fram að J hefði höfðað mál vegna stærri spildunnar á hendur G með stefnu birtri 25. júní 2009 og að í málatilbúnaði J í því máli hefði hann rakið að minni spildan, sem þetta mál varðaði, hefði verið seld þriðja aðila og tilgreint í því sambandi gögn vegna þeirrar ráðstöfunar Hefði hann samkvæmt því í síðasta lagi við höfðun þess máls verið með nauðsynlegar upplýsingar um ætlað tjón sitt og hver hefði borið ábyrgð á því. Var því talið að krafa J hefði verið fyrnd þegar hann höfðaði málið í desember 2015 rúmum sex árum eftir upphafsdag fyrningarfrestsins.

                                            Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þorgeir Örlygsson, Benedikt Bogason, Greta Baldursdóttir, Ingveldur Einarsdóttir og Ólafur Börkur Þorvaldsson.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 28. júní 2019. Þau krefjast sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar fyrir Landsrétti og Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Til vara gerir hann „sömu dómkröfur og stefndi hafði uppi fyrir Landsrétti ...“ Þá krefst stefndi málskostnaðar fyrir Hæstarétti en til vara að málskostnaður verði felldur niður en að því frágengnu að hann verði „hafður í lágmarki.“

I

Mál þetta lýtur að kröfu stefnda á hendur áfrýjendum um skaðabætur vegna tjóns sem hann telur sig hafa orðið fyrir vegna sölu áfrýjendanna Gísla og Maríu og látinnar systur þeirra, Gerðar, á tiltekinni landspildu 18. desember 2008 sem stefndi taldi tilheyra sér að tveimur þriðju hlutum. Með dómi Héraðsdóms Suðurlands 16. júlí 2018 voru áfrýjendur sýknaðir af ætlaðri skaðabótakröfu stefnda þegar af þeirri ástæðu að hún væri fyrnd. Í hinum áfrýjaða dómi var komist að gagnstæðri niðurstöðu. Var áfrýjendum gert að greiða stefnda 19.488.000 krónur, sem nam tveimur þriðju hlutum söluandvirðis landspildunnar þar sem áfrýjendurnir Gísli og María og Gerður heitin höfðu selt hana þriðja aðila þrátt fyrir að hafa verið kunnugt um eign stefnda að hluta spildunnar. Ágreiningsefni málsins fyrir Hæstarétti lýtur einkum að því hvort skaðabótakrafa stefnda sé fyrnd. Áfrýjunarleyfi var veitt á þeim grunni að dómur í málinu myndi hafa almennt gildi um afmörkun fyrningarfrests krafna um skaðabætur utan samninga.

II

Mál þetta á rætur að rekja til ágreinings um eignarhald á 120 hektara spildu úr landi Hróarsholts 2 í Flóahreppi með landnúmer 186-037, sem var í eigu Guðfinns Kr. Gíslasonar. Guðfinnur var faðir áfrýjendanna Gísla og Maríu og Gerðar heitinnar og stjúpfaðir stefnda, en Guðfinnur lést 11. október 2007. Hinn 8. febrúar 2008 ritaði áfrýjandinn María undir yfirlýsingu þar sem fallist var á að Guðfinnur hefði í dánargjöf gefið stefnda landspilduna til eignar. Skjalið undirritaði María einnig fyrir hönd Gerðar heitinnar samkvæmt umboði. Gert var ráð fyrir að yfirlýsingin yrði jafnframt undirrituð af áfrýjandanum Gísla en hann skrifaði ekki undir skjalið. Áfrýjandinn María ritaði síðan undir afsal og yfirlýsingu 3. maí 2008 fyrir sína hönd og Gerðar heitinnar en þar lýstu þær því yfir að stefndi hefði eignast landið að gjöf frá hinum látna. Einnig kom þar fram að ef skjalið nægði ekki sem fullgild eignarheimild væri stefndi með skjalinu lýstur réttur og löglegur eigandi landsins hvað varðaði eignarhlutdeild þeirra systra og að þær afsöluðu sér með öllu tilkalli og eignarrétti til landsins.

Áfrýjendurnir Gísli og María og Gerður heitin fengu leyfi til einkaskipta á dánarbúi Guðfinns 30. maí 2008 en deginum áður hafði landspildunni verið ráðstafað með skiptayfirlýsingu til þeirra þriggja að jöfnum hlut þrátt fyrir framangreinda gerninga áfrýjandans Maríu og Gerðar heitinnar. Var sú yfirlýsing móttekin til þinglýsingar 19. desember 2008 og þinglýst 22. sama mánaðar.

Með stofnskjali 15. október 2008 var hinni 120 hektara landspildu skipt upp í tvo hluta. Stærri hlutinn varð 78 hektarar sem hélt upprunalegu landnúmeri 186-037 en sá minni 46,46  hektarar og fékk landnúmerið 217-808 og er það sú landspilda sem mál þetta varðar. Með bréfi 27. febrúar 2009 voru framangreind landskipti staðfest af sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sbr. 2. mgr. 13. gr. jarðarlaga nr. 81/2004. Staðfestingin var móttekin til þinglýsingar 11. mars 2009 og færð í þinglýsingabók degi síðar.

Áfrýjendurnir Gísli og María og Gerður heitin seldu Guðmundi B. Steinþórssyni spildu þá sem hér um ræðir með kaupsamningi 18. desember 2008. Afsal til hans var gefið út 3. mars 2009 og því þinglýst 12. sama mánaðar. Guðmundur seldi Ingunni Gyðu Wernersdóttur spilduna 4. mars 2009 og var afsali fyrir þeim kaupum einnig þinglýst 12. sama mánaðar.

 Með kaupsamningi 19. desember 2008 seldu áfrýjandinn María og Gerður heitin stærri spilduna áfrýjandanum Gísla og var afsal til hans gefið út sama dag. Í kaupsamningum kom fram að seljendur teldu „sig hvorki skuldbundnar af yfirlýsingu, dags. 3. maí 2008, þess efnis að þær afsali tilkalli og eignarrétti að umræddri fasteign að Hróarsholti 2, Flóahreppi, til Jakobs A. Traustasonar ... né af öðrum skjölum sem þær hafa undirritað og varða eignarhald Jakobs að fasteigninni.“

Stefndi höfðaði 25. júní 2009 mál á hendur áfrýjandanum Gísla aðallega til viðurkenningar á eignarrétti sínum að spildunni með landnúmerið 186-037 en til vara að viðurkenndur yrði eignarréttur hans að tveimur þriðju hlutum hennar. Á meðan það mál var rekið í héraði höfðuðu áfrýjandinn María og Gerður heitin mál á hendur stefnda til að fá ógilta fyrrgreinda yfirlýsingu 8. febrúar 2008 og afsalið 3. maí sama ár. Með dómi Hæstaréttar 26. janúar 2012 í máli nr. 84/2011 var stefndi sýknaður af kröfum systra sinna. Með dómi Hæstaréttar 3. apríl 2014 í máli nr. 87/2010 var viðurkenndur eignarréttur stefnda að tveimur þriðju hlutum landspildunnar með landnúmerið 186-037. Var talið að áfrýjandinn Gísli hefði verið grandsamur um rétt stefnda þegar Gísli öðlaðist rétt sinn með kaupsamningnum og afsalinu 19. desember 2008 og hefði því ekki getað hrundið óþinglýstum rétti stefnda með því að þinglýsa afsalinu til sín 23. sama mánaðar, sbr. 2. mgr. 29. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978. Í kjölfarið höfðaði stefndi mál gegn Ingunni Gyðu Wernersdóttur 10. júní 2014 og krafðist þess að viðurkennt yrði að fyrrgreindur dómur Hæstaréttar 3. apríl 2014 væri skuldbindandi fyrir hana að því er varðaði eignarrétt að tveimur þriðju hlutum landspildu Hróarsholts 2 með landnúmerinu 217-808. Með dómi Hæstaréttar 18. mars 2015 í máli nr. 179/2015 var staðfestur úrskurður héraðsdóms um að vísa málinu frá dómi. Þar kom fram að dómur Hæstaréttar í máli nr. 87/2010 varðaði spildu úr landi jarðarinnar Hróarsholts 2 með landnúmeri 186-037 og að Ingunn hefði ekki átt aðild að því máli, en umrætt mál varðaði aðra spildu úr landi sömu jarðar með landnúmeri 217-808. Var talið að Ingunn væri því ekki bundin af fyrrgreindum dómi réttarins sem hefði verið milli annarra aðila og um aðra fasteign.

Stefndi höfðaði mál þetta með stefnu 9. október 2015 sem birt var áfrýjendunum Gísla og Maríu og Gerði heitinni á tímabilinu 9. til 17. desember 2015. Með úrskurði Héraðsdóms Suðurlands 11. maí 2016 var vaxtakröfu stefnda vísað frá dómi. Sá úrskurður var ekki kærður til Hæstaréttar. Í dómi héraðsdóms 16. júlí 2018 var kröfu stefnda á hendur áfrýjendum um greiðslu á 10.000.000 króna fyrir afleitt tjón og miska vísað frá dómi. Þann hluta dómsins kærði stefndi til Landsréttar sem með úrskurði 10. september 2018 staðfesti þá niðurstöðu.

Gerður heitin andaðist í ágúst 2017 og var dánarbú hennar tekið til opinberra skipta í Kaupmannahöfn og tók dánarbúið við aðild að málinu, sbr. 2. mgr. 4. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. og 2. mgr. 23. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

III

Stefndi gerir í máli þessu til vara sömu dómkröfur og hann hafði uppi fyrir Landsrétti er lúta að viðurkenningu eignarréttar hans á söluandvirði tveggja þriðju hluta þeirrar landspildu sem mál þetta varðar eða verðmætum sem hafa komið í stað þess, eða afhendingar þess hluta spildunnar eða annars lands í hennar stað. Þessar varakröfur hafði stefndi fyrst uppi fyrir Landsrétti, sem hafnaði því með vísan til 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 að þær kæmu til skoðunar þar fyrir dómi. Af því leiðir að þessar kröfur geta heldur ekki komið til álita hér fyrir dómi, sbr. 2. mgr. 187. gr. laga nr. 91/1991.

Eins og áður greinir var kröfu stefnda sem laut að bótum fyrir afleitt tjón og kröfu hans um vexti vísað frá héraðsdómi. Koma þær því heldur ekki til úrlausnar hér fyrir dómi. Stendur því eftir að taka afstöðu til fjárkröfu stefnda á hendur áfrýjendum að fjárhæð 19.488.000 krónur.

Að virtum gögnum málsins er fallist á með Landsrétti að stefndi hafi eignast skaðabótakröfu á hendur áfrýjendum vegna ráðstöfunar á spildunni til Guðmundar Steinþórssonar með kaupsamningi 18. desember 2008, þvert á rétt stefnda samkvæmt yfirlýsingu 8. febrúar 2008 og afsali 3. maí sama ár. Verður við það miðað að krafa stefnda um skaðabætur hafi stofnast á því tímamarki þegar eigninni var ráðstafað með fyrrnefndum kaupsamningi og fer því um fyrningu kröfunnar eftir lögum nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda, sbr. 28. gr. þeirra laga. Kemur þá til  úrlausnar hvort krafan sé fyrnd.

Samkvæmt 1. málslið 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 fyrnist krafa um skaðabætur á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga. Fyrningarfrestur kröfunnar byrjar því að líða að uppfylltum báðum þessum skilyrðum.

Eins og að framan er rakið höfðaði stefndi mál vegna stærri spildunnar á hendur áfrýjandanum Gísla með stefnu birtri 25. júní 2009, en ekki 25. júlí sama ár eins og ranglega var tilgreint í héraðsdómi og hinum áfrýjaða dómi. Í málatilbúnaði stefnda í því máli rakti hann í stefnu að minni spildan, sú sem mál þetta varðar, hefði verið seld þriðja aðila og tilgreindi í því sambandi gögn vegna þeirrar ráðstöfunar. Var hann samkvæmt því í síðasta lagi við höfðun þess máls með nauðsynlegar upplýsingar um ætlað tjón sitt og hver bæri ábyrgð á því. Í öllu falli bar honum þá að afla sér vitneskju um að spildunni hefði verið ráðstafað í blóra við eignarheimild sína. Byrjaði hinn fjögurra ára fyrningarfestur kröfu hans því að líða í síðasta lagi 25. júní 2009. Um upphaf fyrningarfrestsins gat engu breytt málsókn áfrýjandans Maríu og Gerðar heitinnar á hendur stefnda vegna yfirlýsingar þeirra 8. febrúar 2008 og afsals 3. maí sama ár, eins og lagt var til grundvallar í hinum áfrýjaða dómi. Þá hefur stefndi ekki leitt í ljós að fyrningu kröfu hans hafi verið slitið með viðurkenningu á greiðsluskyldu, sbr. 14. gr. laga nr. 150/2007, í tilraunum aðila til að ná sáttum í öllum þeirra deilumálum. Var krafa stefnda því fyrnd þegar hann höfðaði mál þetta í desember 2015 rúmum sex árum eftir upphafsdag fyrningarfrestsins. Verða áfrýjendur samkvæmt þessu sýknaðir af kröfu stefnda.

Eftir atvikum er rétt að hver aðila beri sinn kostnað af rekstri málsins á öllum dómstigum.

Dómsorð:

Áfrýjendur, Gísli Guðfinnsson, María Guðbjörg Guðfinnsdóttir og dánarbú Gerðar Bjargar Guðfinnsdóttur, eru sýknuð af kröfu stefnda, Jakobs A. Traustasonar.

Málskostnaður í héraði, fyrir Landsrétti og Hæstarétti fellur niður.

 

 

Dómur Landsréttar 10. maí 2019.

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Aðalsteinn E. Jónasson, Ragnheiður Harðardóttir og Vilhjálmur H. Vilhjálmsson.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

     Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 18. júlí 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 16. júlí 2018 í málinu nr. E-1/2016.

     Áfrýjandi krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til dómsálagningar að nýju. Til vara krefst hann þess að stefndu verði sameiginlega gert að greiða honum 29.488.000 krónur en að því frágengnu að stefndu Maríu Guðbjörgu Guðfinnsdóttur og dánarbúi Gerðar Bjargar Guðfinnsdóttur verði sameiginlega gert að greiða honum 29.488.000 krónur. Að því frágengnu krefst áfrýjandi þess að stefndu verði hverju fyrir sig gert að greiða honum 29.488.000 krónur.

Að því frágengnu krefst áfrýjandi þess að viðurkenndur verði eignarréttur hans að tveimur þriðju hlutum þess fjár sem stefndu fengu vegna sölu landspildu úr landi Hróarsholts 2 í Flóahreppi með landnúmer 217-808, en til vara eignarréttar að því sem þessu fé hefur verið umbreytt í, ásamt því að viðurkennt verði að arður í hendi stefndu af þessu sama fé og því sem komið hefur í skiptum fyrir það og í þess stað, til jafns við vexti samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 1.desember 2007 til dómsuppsögu í málinu, sé eign áfrýjanda. Að því frágengnu krefst áfrýjandi þess að stefndu verði sameiginlega, en annars stefndu Maríu og dánarbúi Gerðar eða stefndu hverju fyrir sig, gert að afhenda áfrýjanda tvo þriðju hluta landspildu úr landi Hróarsholts 2 í Flóahreppi með landnúmer 217-808 eða að því frágengnu annað land með sama markaðsvirði auk arðs af virði þessa sama hluta landsins, miðað við verðlag 1. desember 2007 samkvæmt verðmati dómkvadds matsmanns, til jafns við vexti samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. desember 2007 til dómuppsögu í málinu.

Loks krefst áfrýjandi þess að stefndu verði sameiginlega, en til vara hverju fyrir sig, gert að greiða honum málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti. Annars krefst áfrýjandi þess að málskostnaður verði látinn falla niður en að því frágengnu að málskostnaður verði hafður í lágmarki.

     Stefndu krefjast þess að heimvísunarkröfu áfrýjanda verði hafnað og að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefjast stefndu málskostnaðar fyrir Landsrétti en til vara að málskostnaður verði látinn niður falla.

Málsatvik og sönnunarfærsla

     Eins og fram kemur í héraðsdómi er mál þetta að rekja til deilna áfrýjanda og hálfsystkina hans sammæðra, Gísla, Maríu Guðbjargar og Gerðar Bjargar Guðfinnsbarna, um eignarhald á landspildu úr landi Hróarsholts 2 í Flóahreppi, upprunalega með landnúmer 186-037. Landspildan var í eigu Guðfinns Kr. Gíslasonar, föður Gísla, Maríu og Gerðar en stjúpföður áfrýjanda en Guðfinnur lést 11. október 2007. Þann 8. febrúar 2008 ritaði stefnda María, fyrir sína hönd og Gerðar systur sinnar samkvæmt umboði, undir yfirlýsingu þar sem kom fram að þær samþykktu að faðir þeirra hefði gefið áfrýjanda spilduna að dánargjöf og væri hann eigandi landsins. Þann 3. maí sama ár ritaði María fyrir hönd þeirra systra undir aðra yfirlýsingu þar sem hið sama kom fram auk þess sem tekið var fram að þær afsöluðu sér eignarrétti að landinu til áfrýjanda.

     Þrátt fyrir framangreint var landspildunni ráðstafað til Gísla, Maríu og Gerðar við skipti dánarbúsins með yfirlýsingu 29. maí 2008, sem þinglýst var í desember það ár. Eins og rakið er í héraðsdómi var landspildunni síðan skipt upp, annars vegar í 78 hektara spildu sem bar áfram landnúmerið 186-037 en hins vegar í 46,6 hektara spildu sem fékk landnúmerið 217-808. Systkinin seldu Guðmundi Steinþórssyni minni spilduna með kaupsamningi 18. desember 2008 en afsal var gefið út 3. mars 2009. Samkvæmt kaupsamningnum var kaupverð 29.232.000 krónur. Þá framseldu María og Gerður Gísla bróður sínum stærri spilduna með afsali 19. desember 2008. Í þeim samningi var tekið fram að systurnar teldu sig ekki skuldbundnar af fyrri yfirlýsingum til áfrýjanda sem þær hefðu undirritað um eignarhald hans á jörðinni.

     Í kjölfar þessa hefur nokkur málarekstur orðið vegna ágreinings um eignarhald á landspildunum tveimur. Áfrýjandi höfðaði 25. júlí 2009 mál á hendur Gísla til viðurkenningar eignarréttar á tveimur þriðju hlutum stærri spildunnar með landnúmer 186-037. Með dómi Hæstaréttar 3. apríl 2014, í máli nr. 87/2010, var  komist að þeirri niðurstöðu að Gísli hefði verið grandsamur um rétt áfrýjanda þegar María og Gerður ráðstöfuðu landspildunni í annað sinn með kaupsamningi við hann. Hefði Gísli því ekki getað hrundið óþinglýstum rétti áfrýjanda með því að þinglýsa afsali frá þeim systrum. Var því fallist á kröfur áfrýjanda og viðurkenndur eignarréttur hans á tveimur þriðju hlutum spildunnar.

     Þann 12. janúar 2010 höfðuðu María og Gerður mál á hendur áfrýjanda til ógildingar yfirlýsinganna frá 8. febrúar og 3. maí 2008. Héraðsdómari féllst á kröfur systranna um að skjölin væru óskuldbindandi þar sem þeim hefði samkvæmt ákvæðum laga um skipti dánarbúa o.fl. nr. 20/1991 verið óheimilt að ráðstafa arfi sem þær ættu í vændum. Með dómi Hæstaréttar 26. janúar 2012, í máli nr. 84/2011, var áfrýjandi hins vegar sýknaður af kröfum systranna. Var niðurstaðan á því reist að þær hefðu með yfirlýsingum sínum ráðstafað arfi sem þeim hefði tæmst við lát föður síns áður en skjölin voru undirrituð. Þá var ekki talið að skuldbindingunni sem fólst í yfirlýsingunum yrði vikið til hliðar eftir ógildingarreglum samningaréttar.

     Þá höfðaði áfrýjandi 10. júní 2014 mál á hendur Ingunni Gyðu Wernersdóttur, sem þá var orðin eigandi minni landspildunnar, og krafðist hann þess aðallega að viðurkennt yrði að dómur Hæstaréttar í máli nr. 87/2010 væri skuldbindandi fyrir stefndu að því er varðaði eignarrétt hans yfir tveimur þriðju hlutum spildunnar. Með dómi Hæstaréttar 18. mars 2015, í máli nr. 179/2015, var málinu vísað frá dómi á þeim grundvelli að kröfugerð áfrýjanda samrýmdist ekki ákvæðum d-, e-, og f-liða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 en einnig var vísað til þess að Ingunn væri ekki bundin af fyrrgreindum dómi réttarins í máli sem hún átti ekki aðild að og varðaði aðra fasteign en þá sem var í hennar eigu, sbr. þar um 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991.

     Mál það sem er til úrlausnar hér fyrir dómi höfðaði áfrýjandi með stefnu í desember 2015 á hendur Gísla, Maríu og Gerði til greiðslu 29.488.000 króna auk vaxta og dráttarvaxta. Eins og rakið er í héraðsdómi lést Gerður í ágústmánuði 2017 og tók dánarbú hennar þá við aðild að málinu. Dómkrafa áfrýjanda sundurliðaðist þannig að annars vegar var krafist 19.488.000 króna sem svaraði til tveggja þriðju hluta söluandvirðis 46,4 hektara spildunnar með landnúmer 217-808 samkvæmt kaupsamningi við Guðmund Steinþórsson, sem fyrr er getið. Hins vegar var krafist bóta að fjárhæð 10.000.000 króna fyrir afleitt tjón og miska vegna atvika sem vörðuðu báðar spildurnar.

     Með úrskurði héraðsdóms 11. maí 2016 var vaxta- og dráttarvaxtakröfu í málinu vísað frá dómi þar sem hún þótti ódómtæk. Með hinum áfrýjaða dómi 16. júlí 2018 voru stefndu síðan sýknuð af kröfu áfrýjanda um greiðslu 19.488.000 króna með þeim rökstuðningi að krafan væri fyrnd. Kröfu áfrýjanda um greiðslu 10.000.000 króna fyrir afleitt tjón og miska var hins vegar vísað frá dómi og skaut áfrýjandi ákvæði dómsins að því leyti til Landsréttar. Með úrskurði Landsréttar 10. september 2018, í máli nr. 642/2018, var staðfest niðurstaða héraðsdóms um frávísun fjárkröfunnar með vísan til þess að rökstuðningur fyrir henni hefði verið með þeim hætti að með öllu væri ómögulegt að taka til fullnægjandi efnisvarna um hana, sbr. e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

     Áfrýjandi, sem flutti mál sitt sjálfur hér fyrir dómi, gerði grein fyrir því í málflutningi að það eitt hefði vakað fyrir honum með málarekstri sínum að fá viðurkenndan eignarrétt að tveimur þriðju hlutum landspildunnar úr landi Hróarsholts 2, sem stjúpfaðir hans hefði verið eigandi að. Með dómi Hæstaréttar í málinu nr. 87/2010 hafi þetta gengið eftir hvað stærri spilduna varðaði. Eftir að dómur Hæstaréttar gekk í málinu nr. 179/2015 hafi hins vegar verið útséð um að sú yrði raunin um minni spilduna. Hálfsystkini hans hefðu selt þá spildu sem hann var þó réttmætur eigandi að. Hefði hann því afráðið að höfða skaðabótamál á hendur þeim vegna fjártjóns sem hann hefði orðið fyrir af þeim sökum.

Niðurstaða

     Fyrir Landsrétti krefst áfrýjandi aðallega ómerkingar hins áfrýjaða dóms og að málinu verði vísað heim í hérað þar sem héraðsdómara hafi láðst að fjalla um nánar tilgreindar málsástæður hans. Sem að framan greinir byggði niðurstaða héraðsdóms um sýknu á því að hugsanleg skaðbótakrafa áfrýjanda á hendur stefndu væri fyrnd. Með því var héraðsdómara ekki nauðsynlegt að fjalla um málsástæður af öðrum toga. Er því hafnað kröfu áfrýjanda um ómerkingu og heimvísun málsins.

     Eins og rakið hefur verið var dómkröfu áfrýjanda um vexti vísað frá dómi með úrskurði héraðsdóms 11. maí 2016. Þá var þeim hluta kröfu hans sem laut að bótum fyrir afleitt tjón og miska vísað frá dómi með úrskurði Landsréttar 10. september 2018. Koma dómkröfur áfrýjanda að þessu leyti því ekki til úrlausnar hér fyrir dómi.

     Áfrýjandi hefur einnig uppi þrautavarakröfur í fjórum aðalliðum sem lúta að viðurkenningu eignarréttar hans á söluandvirði tveggja þriðju hluta landspildunnar nr. 217-808 eða verðmætum sem hafa komið í þess stað ellegar afhendingar þess hluta spildunnar eða annars lands í hennar stað. Þessar kröfur voru ekki hafðar uppi fyrir héraðsdómi og eru ekki uppfyllt skilyrði 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 fyrir því að þær komi til skoðunar fyrir Landsrétti.

     Eftir stendur þá fjárkrafa áfrýjanda á hendur stefndu að fjárhæð 19.488.000 krónur eða sem nemur tveimur þriðju hlutum söluandvirðis spildunnar með landnúmer 217-808 samkvæmt kaupsamningi Gísla, Maríu Guðbjargar og Gerðar Bjargar Guðfinnsbarna við Guðmund Steinþórsson 18. desember 2008. Afsal var gefið út vegna landspildunnar 3. mars 2009 og telst krafa áfrýjanda um skaðabætur hafa stofnast við það tímamark. Um fyrningu kröfunnar fer því eftir lögum um fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007, sbr. 28. gr. þeirra laga.

     Samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 fyrnist skaðabótakrafa á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ber ábyrgð á því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga. Með dómi Hæstaréttar 26. janúar 2012, í málinu nr. 84/2011, var áfrýjandi sýknaður af kröfum Maríu og Gerðar um að ógiltar yrðu yfirlýsingar sem María hafði ritað undir fyrir þeirra hönd, dagsettar 8. febrúar og 3. maí 2008, um eignarrétt áfrýjanda að upprunalegu landspildunni nr. 186-037. Hafði héraðsdómur áður komist að öndverðri niðurstöðu í málinu. Með dómi Hæstaréttar var skorið úr um eignarhald áfrýjanda að tveimur þriðju hlutum landspildunnar sem ágreiningur hafði staðið um. Að fenginni þeirri niðurstöðu verður að telja að hann hafi búið yfir þeirri vitneskju að honum væri fært að leita fullnustu kröfu um skaðabætur vegna sölu landsins. Miðast upphaf fyrningarfrests því við 26. janúar 2012. Áfrýjandi höfðaði mál þetta með stefnu sem birt var á tímabilinu 9. til 17. desember 2015. Er krafa hans á hendur stefndu því ófyrnd, sbr. fyrrgreinda 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007.

     Eins og rakið hefur verið seldu Gísli, María og Gerður Guðmundi Steinþórssyni landspilduna nr. 217-808 þrátt fyrir yfirlýsingar Maríu og Gerðar, sem Gísla var kunnugt um, um að áfrýjandi væri eigandi að tveimur þriðju hlutum spildunnar. Með því ollu þau áfrýjanda með saknæmum hætti fjártjóni sem nam söluandvirði eignarhlutar hans. Verður því fallist á kröfu áfrýjanda og stefndu gert að greiða honum óskipt skaðabætur eins og í dómsorði greinir. Vextir verða ekki dæmdir eins og áður hefur verið gerð grein fyrir.

     Stefndu verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndu, Gísli Guðfinnsson, María Guðbjörg Guðfinnsdóttir og dánarbú Gerðar Bjargar Guðfinnsdóttur, greiði áfrýjanda, Jakobi A. Traustasyni, óskipt 19.488.000 krónur.

Stefndu greiði áfrýjanda óskipt 1.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.

 

Dómur Héraðsdóms Suðurlands 16. júlí 2018.

 

Mál þetta, sem þingfest var þann 20. janúar 2016 og dómtekið þann 24. maí sl.  er höfðað með stefnu dagsettri þann 9. október 2015 og birtri á tímabilinu 9.–17. desember 2015.

Stefnandi er Jakob A. Traustason, kt [...], til heimilis að [...], Reykjavík.

Stefndu eru Gísli Guðfinnsson, kt. [...], til heimilis að [...], [...] Noregi, María Guðbjörg Guðfinnsdóttir, kt. [...], til heimilis að [...], Garði og Gerður Björg Guðfinnsdóttir, kt. [...], til heimilis að [...], 1652 Kaupmannahöfn, Danmörku. Í ágústmánuði 2017 andaðist stefnda Gerður Björg og hefur dánarbú hennar tekið við aðild að málinu, sbr. 2. mgr. 4. gr. laga um skipti á dánarbúum o.fl., nr. 20/1991, og 2. mgr. 23. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Með úrskurði dómsins uppkveðnum 11. maí 2016 var öllum vaxtakröfum stefnanda vísað frá dómi. 

Dómkröfur stefnanda, sem er ólöglærður og flutti mál sitt sjálfur og mál þetta tekur til, eru þær að stefndu verði dæmd til að greiða stefnanda in solidum  29.488.000 krónur. Þá krefst stefnandi þess að stefndu verði dæmd in solidum, en til vara hvert fyrir sig, til að greiða stefnanda málskostnað að mati dómsins eða síðar framlögðum málskostnaðarreikningi, auk virðisaukaskatts á málskostnað.

Stefndi Gísli krefst þess aðallega að verða sýknaður af öllum dómkröfum stefnanda, en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða samkvæmt mati dómsins að viðbættum virðisaukaskatti.

Stefnda María krefst þess aðallega að verða sýknuð af öllum dómkröfum stefnanda, en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum krefst stefnda málskostnaðar úr hendi stefnanda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða samkvæmt mati dómsins. Þá sé stefnda ekki virðisaukaskattsskyld.  

Stefnda dánarbú Gerðar krefst þess aðallega að verða sýknað af öllum dómkröfum stefnanda, en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum krefst stefnda málskostnaðar úr hendi stefnanda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða samkvæmt mati dómsins. Þá sé stefnda ekki virðisaukaskattsskyld.

Málavextir.

 Helstu málavextir samkvæmt stefnu og gögnum málsins eru þeir að stefnandi og stefndu eru systkini, þ.e. sammæðra. Mál þetta, sem á sér nokkurn aðdraganda, á rætur að rekja til ágreinings um eignarhald á landspildu úr landi Hróarsholts 2 í Flóahreppi, landnr. 186-037, sem Guðfinnur Kr. Gíslason, faðir allra stefndu og stjúpfaðir stefnanda, hélt eftir við sölu jarðarinnar árið 1998. Guðfinnur lést 11. október 2007 og var áðurnefnd spilda meðal eigna hans. Þann 8. febrúar 2008 ritaði stefnda María undir yfirlýsingu þar sem fallist var á að Guðfinnur hefði í dánargjöf gefið stefnanda áðurnefnda landspildu til eignar. Skjalið undirritaði stefnda María einnig fyrir hönd Gerðar heitinnar, systur sinnar, samkvæmt umboði, en hún var þá á lífi. Þann 3. maí 2008 undirritaði stefnda María undir afsal og yfirlýsingu fyrir sína hönd og Gerðar heitinnar systur sinnar samkvæmt umboði, en þar lýstu þær því yfir að stefnandi hefði eignast landið að gjöf frá Guðfinni heitnum. Þar sagði ennfremur að nægði þetta ekki sem fullgild eignarheimild væri stefnandi lýstur réttur og löglegur eigandi landsins með skjalinu, þ.e. hvað eignarhlutdeild þeirra systra varðaði. 

Stefndu fengu leyfi til einkaskipta á dánarbúi Guðfinns þann 30. maí 2008 og lauk skiptunum 10. júní sama ár. Þrátt fyrir framangreinda gerninga systranna Maríu og Gerðar heitinnar, þ.e. yfirlýsingar frá 8. febrúar 2008 og afsals og yfirlýsingar 3. maí sama ár, var áðurnefndri spildu, landnr. 186-037, ráðstafað til stefndu, þ.e. Gísla, Maríu og Gerðar heitinnar, sbr. skiptayfirlýsingu, dags. 29. maí 2008. Yfirlýsingin var móttekin til þinglýsingar 19. desember sama ár og þinglýst 22. þess mánaðar. Eftir að spildunni hafði verið ráðstafað til systkinanna og eftir að skiptum í dánarbúi Guðfinns lauk, nánar tiltekið 15. október 2008, var með stofnskjali, sbr. 14. gr. laga nr. 6/2001 og 2. mgr. 20. gr. laga nr. 39/1978, tekin úr spildunni Hróarsholt 2, spilda 2 með landnr. 217-808, 46,6 hektara spilda sem fékk landnr. 186-037, Segir í nefndu stofnskjali að eftir séu á landnr. 186-037, 78,0 hektarar. Framangreind landskipti voru staðfest af sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra með bréfi dags. 27. febrúar 2009 sem móttekið var til þinglýsingar 11. mars sama ár og innfært í þinglýsingabók 12. sama mánaðar. Minni spilduna, þ.e. með landnr. 217-808, seldu systkinin Gísli, María og Gerður heitin síðan Guðmundi B. Steinþórssyni með kaupsamningi, dags. 18. desember 2008 og var afsal útgefið 3. mars 2009. Þá seldu systurnar María og Gerður heitin stefnda Gísla hlut þeirra í stærri spildunni, landnr. 186-037, með kaupsamningi dags. 19. desember 2008. Í kaupsamningnum er tekið fram að systurnar teldu sig hvorki skuldbundnar af fyrrgreindri yfirlýsingu og afsali til stefnanda né öðrum skjölum sem þær hefðu undirritað um eignarhald stefnanda þessa máls á jörðinni. Þá kom einnig fram að samningurinn væri gerður með fyrirvara um eignarhald þeirra systra. Sama dag gáfu systurnar út afsal til stefnda Gísla fyrir spildunni og var það móttekið til þinglýsingar 22. desember 2008 og þinglýst daginn eftir.

Þann 25. júní 2009 höfðaði stefnandi mál á hendur stefnda Gísla til viðurkenningar eignarréttar stefnanda að tveimur þriðju hlutum 79 hektara spildu úr jörðinni Hróarsholti, landnr. 186-037, þ.e. spildu þeirri sem systurnar María og Gerður seldu stefnda Gísla með kaupsamningi 19. desember 2008. Með dómi Hæstaréttar frá 3. apríl 2014, í málinu nr. 87/2010 komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að stefndi Gísli hafi verið grandsamur um rétt stefnanda þegar systurnar María og Gerður ráðstöfuðu landspildunni í annað sinn, þ.e. með framangreindum kaupsamningi til stefnda Gísla, og því hafi stefndi Gísli ekki getað hrundið óþinglýstum rétti stefnanda Jakobs með því að þinglýsa afsali frá þeim systrum.

Þann 12. janúar 2010 höfðuðu systurnar María og Gerður heitin mál á hendur stefnanda þessa máls í því skyni að fá skorið úr um skuldbindingargildi skjalanna tveggja er vörðuðu eignarrétt stefnanda að landspildu úr landi Hróarsholts 2 í Flóahreppi, með landnr. 186-037, þ.e. yfirlýsingar, dags. 8. febrúar 2008, og afsals og yfirlýsingar, dags. 3. maí sama ár. Með dómi Hæstaréttar 26. janúar 2012 í málinu nr. 84/2011, var stefnandi Jakob sýknaður af öllum kröfum systranna, þ.e. stefndu Maríu og Gerðar heitinnar. Kom meðal annars fram í dómi Hæstaréttar að talið var ósannað að um svik af hálfu stefnanda, sbr. 30. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936, hefði verið að ræða eða að skuldbinding framangreindra skjala hafi verið ógild á grundvelli 33. gr. eða 36. gr. laganna eða á grundvelli óskráðra reglna um rangar og brostnar forsendur.

  1. Málsástæður og lagarök stefnanda.

    Í máli þessu krefst stefnandi þess að stefndu verði dæmd til að greiða honum 29.488.000 krónur. Annars vegar 19.488.000 krónur sem samsvari tveimur þriðju hlutum söluandvirðis hinnar 46,4 hektara spildu, landnr. 217-808, samkvæmt kaupsamningi milli stefndu og Guðmundar B. Steinþórssonar, dags. 18. desember 2008. Hins vegar bætur að fjárhæð 10.000.000 króna fyrir afleitt tjón og miska vegna atvika sem hann rekur í ellefu töluliðum í stefnu og lúta að báðum spildunum, þ.e. fyrrgreindri spildu og spildu með landnr 186-037.

    Varðandi kröfu um bætur vegna sölu stefndu á tveimur þriðju hlutum stefnanda í 46,6 hektara spildu, landnr. 217-808, til þriðja aðila, vísar stefnandi til þess að fjárhæðin sé jafnvirði tveggja þriðju hluta af söluandvirði framangreindrar spildu samkvæmt kaupsamningnum frá 18. desember 2008, en kaupverð spildunnar hafi verið 29.232.000 krónur, sem svari til þess að hektarinn hafi verið seldur á 630.000 krónur.

    Byggir stefnandi á því að yfirlýsingar stefndu Maríu og Gerðar heitinnar frá 8. febrúar og 3. maí 2008 sé sönnun um eignarrétt stefnanda yfir tveimur þriðju hlutum upprunalandsins, þ.e. Hróarsholts 2 spilda, landnr. 186-037, á þeim tíma þegar stefndu, í vanheimild og grandvísi um eignarrétt stefnanda, hafi skipt út úr því landi minni spildunni og selt þriðja manni án vitundar eða samþykkis stefnanda. Með sölunni hafi stefndu valdið stefnanda saknæmu tjóni sem nemi tveimur þriðju hlutum af verðmæti hinnar seldu spildu. Vísar stefnandi til þess að stefndu beri sameiginlega að bæta stefnanda þetta tjón, ef ekki öll þá til vara stefndu María og Gerður heitin. Til vara byggir stefnandi á því að stefndu María og Gerður heitin hafi með sölunni auðgast á kostnað stefnanda, sem nemi tveimur þriðju hlutum söluverðs spildunnar og að þeim beri að skila stefnanda þeirri ólögmætu auðgun. Stefnda Gísla, sem sé tæknifræðingur og hafi stundað ráðgjafaþjónustu m.a. í tengslum við fasteignir, sé stefnt vegna saknæmrar aðkomu hans að landskiptum og sölu, en með því hafi hann gerst meðsekur um að brjóta á rétti stefnanda og tekið þátt í að valda því tjóni sem sala spildunnar til þriðja manns hafi leitt af sér fyrir stefnanda. Einnig byggir stefnandi á því að stefndi Gísli hafi vitað að stefnandi hafi verið eigandi umrædds hluta spildunnar þegar stefndi hafi í heimildarleysi og án vitundar stefnanda annast sölu hennar.  

    Þá byggir stefnandi í annan stað á því að dánarbúi Guðfinns hafi borið að skila tveimur þriðju hlutum upprunalandsins til stefnanda, þ.e. að meðtalinni hinni 45,5 hektara útskiptu spildu. Með því að dánarbúið hafi ráðstafað landinu til annarra en stefnanda hafi það á saknæman hátt brotið á rétti stefnanda hvað varðar tvo þriðju hluta landsins. Auk þess sé á því byggt að þó skiptum hafi verið lokið beri stefndu, þ.e. erfingjarnir, in solidum bótaábyrgð á tjóni sem þau og dánarbúið séu sek um að hafa valdið stefnanda með rangri og óheimilli ráðstöfun á landinu. Vísar stefnandi í því sambandi til 5. töluliðar 1. mgr. 28. gr. laga nr. 20/1991, um skipti á dánarbúum o.fl. Til frekari stuðnings bótaábyrgð stefndu, einnig hvað afleidda tjónið varðar, vísar stefnandi til ábyrgðar stefndu samkvæmt 97. gr. laga nr. 20/1991.

    Þá segir í stefnu að byggt sé á báðum ofangreindum tilvikum eða málsgrundvelli. Stefndu hafi sameiginlega, in solidum, og eftir atvikum einnig dánarbú Guðfinns heitins, til sakar unnið gagnvart stefnanda og valdið honum samsvarandi saknæmu tjóni að lágmarki til jafns við það sem krafist sé í dómkröfu stefnunnar. Dánarbúinu hafi borið að afhenda stefnanda tvo þriðju hluta heildarlandsins, en ef ekki, þá hafi það að a.m.k. staðið upp á stefndu Maríu og Gerði. Stefndi Gísli hafi verið grandsamur um þetta hvoru tveggja en hann hafi tekið að sér bæði einkaskipti á dánarbúinu og sölu minni spildunnar til þriðja manns, sem og í vondri trú keypt til sín hluti stefndu Maríu og Gerði í eignarhluta stefnanda í stærri spildunni. Vísar stefnandi í því sambandi til dóms Hæstaréttar í málinu nr. 87/2010.

    Þá vísar stefnandi til þess að stefndi Gísli hafi af ásetningi, vísvitandi og markvisst ætlað sér að valda stefnanda tjóni með athöfnum, athafnaleysi og ráðstöfun á landinu og auki það bæði á sjálfstæða sök og meðsök stefnda Gísla. Öll hafi stefndu verið grandvís um rétt stefnanda til landsins. Einnig vísar stefnandi til þess að tilurð og tímasetning gerninga og þinglýsinga varðandi heildarlandið eftir mitt ár 2008 hafi bæði af hálfu stefndu persónulega og fyrir hönd dánarbúsins verið í þeim tilgangi að brjóta á saknæman og ólögmætan hátt á eignarrétti stefnanda í þeim tilgangi að hafa af honum allt upprunalandið. Stefndu hafi öll verið grandsöm um rétt stefnanda fyrir framkvæmd þessara gerninga og sé þar stefndi Gísli ekki undanskilinn. Um hafi verið að ræða ásetningsbrot af hálfu stefndu, en ef ekki þá stórkostlegt meðvitað gáleysi, en ef ekki þá gáleysi og mistök og að auki ólögmætar/ólöglegar athafnir og athafnaleysi og að eitt þessara huglægu atriða eða þau fleiri saman, nægi til að stefndu teljist bótaskyld gagnvart stefnanda, þ.e. hvort heldur varðandi skiptingu landsins í tvær spildur, úthlutun landsins úr dánarbúinu, tilfærslu tveggja þriðju hluta stærri spildunnar til Gísla og sölu allra stefndu á minni spildunni til þriðja manns.

    Eins og áður greinir gerir stefnandi jafnframt kröfu um bætur úr hendi stefndu vegna afleidds tjóns og miska, bæði vegna sölu á minni spildunni og einnig vegna yfirfærslu stefndu á tveimur þriðju hlutum stærri spildunnar á nafn stefnda Gísla með afsali 19. desember 2008. Vísar stefnandi til þess að afleidda tjónið felist m.a. í því að stefnandi hafi til margra ára hvorki getað notið né nýtt sér landið til arðs né getað farið í framkvæmdir sem hann hafi fyrirhugað á landinu. Þá felist einnig í afleidda tjóninu miski. Vegna afleidda tjónsins sé stefnda Gísla einnig stefnt vegna aðkomu hans að sölu minni spildunnar til þriðja manns og aðkomu hans að yfirfærslu á eignarhluta stefnanda í stærri spildunni yfir á sitt nafn. Byggt er á því að vegna þessa sé stefndi samsekur með stefndu Maríu og Gerði um að brjóta á saknæman hátt á rétti stefnanda og þannig sé stefndi Gísli meðábyrgur þátttakandi í að valda því afleidda tjóni sem þessar eignayfirfærslur hafi leitt af sér fyrir stefnanda. Einnig byggir stefnandi á því að stefndi Gísli hafi árum saman, á saknæman hátt, haldið fyrir stefnanda tveimur þriðju hlutum stærra landsins þrátt fyrir grandsemi um betri rétt stefnanda. 

    Stefnandi byggir á því að sannað sé og óumdeilt að fyrir framangreindar sakir stefndu hafi stefnandi orðið af landi því sem hér um ræðir og orðið fyrir tjóni sem jafngildir verðmæti þess, sem og einnig afleiddu tjóni. Upp í þetta tjón hafi stefnandi með dómi Hæstaréttar í málinu nr. 87/2010 fengið til baka tvo þriðju hluta stærri spildunnar, landnr. 186-037, en annað tjón standi eftir óbætt og því hafi stefnanda verið nauðsyn að höfða mál þetta.

    Stefnandi rökstyður 10.000.000 króna kröfu sína um bætur fyrir afleitt tjón og miska sem hér segir:

  2. Stefndu hafi með ólögmætum og saknæmum hætti komið í veg fyrir að stefnandi gæti notið og byggt og nýtt sér landið og eigi það við um báðar spildurnar. Nánar tiltekið hvað varðar stærri spilduna, landnr. 186-037 frá maí 2008 til 3. apríl 2014 er dómur í málinu nr. 87/2010 gekk í Hæstarétti. Hvað varðar minni spilduna, landnr. 217-808 frá maí 2008 til þess tíma að stefnandi fái fyrir sinn hluta í henni fullar bætur.  

  3. Stefnandi hafi orðið fyrir tjóni sem nemi hækkun á kostnaði frá verðlagi í maí 2008, vegna bygginga-, ræktunar-, girðinga-, vega- og veituframkvæmda sem stefnandi hafi fyrirhugað að framkvæma á landinu 2008 og 2009, þ.e. á þeim tíma sem stefnandi hafi ekki haft réttmæt umráð landsins vegna saknæmrar háttsemi stefndu, ásamt vegna annars tjóns af þeim sökum. Um sé að ræða verðhækkanir frá maí 2008 til þess tíma sem dómur gekk í Hæstarétti í málinu nr. 87/2010 hvað stærri spilduna varðar og hins vegar hvað minni spilduna varðar, þar til dómur gengur í máli þessu. Jafnframt felist tjónið í töpuðum arði af þessum framkvæmdum frá byrjun árs 2009 til málaloka.

  4. Tjón vegna tapaðra girðinga, ræktunar og vegagerðar sem Kristján heitinn Einarsson í Vatnsholti hafi ætlað að framkvæma á sinn kostnað á stærra landinu en ekki var mögulegt sökum óleyfilegrar yfirtöku stefnda Gísla á öllu því landi í kjölfar þinglýsingar á ólöglegu afsali Maríu og Gerðar til hans á eignarhluta stefnanda í því landi.

  5. Tapaðs arðs/fjármagnstekna af fjárhæð sem er jöfn og markaðsverð tveggja þriðju hluta heildarlandsins í maí 2008 og reiknist frá þeim tíma til 3. apríl 2014 að því er stærri spilduna varði en til þess dags sem dómur gangi í máli þessu hvað minni spilduna varði, þ.e.a.s. ef dómur fallist ekki á kröfu í lið 2, að því marki sem sanngjarnt geti talist. 

  6. Vegna kostnaðar og vinnutaps við málarekstur í þeim tilgangi að verja eignarheimild stefnanda yfir landinu ásamt því að ná vörslum tveggja þriðju hluta landsins nr. 186-037 frá stefnda Gísla.

  7. Fyrir ærumeiðingar stefndu í garð stefnanda og fyrir að rægja mannorð hans að tilefnislausu og að ófyrirsynju, fyrir dómstólum, lögreglu og þeim sem hafa og koma til með að lesa viðkomandi dóma og dómskjöl og heyra frá öðrum af völdum stefnda.

  8. Miska vegna tilefnislausrar kæru stefndu til lögreglu á hendur stefnanda.

  9. Fyrir að valda stefnda álagi og miska í málaferlum við systkini sín um nær tíu ára skeið og miska vegna rofs og eyðileggingar fjölskyldutengsla og systkinamissi.

  10. Fyrir að valda stefnanda margra ára mikilli vanlíðan, óvissu um fjárhags- og félagsstöðu og fyrir að hafa reynt að grafa undan félagslegri stöðu stefnanda og sverta og skaða mannorð hans, m.a. einnig við börn hans.

  11. Vegna skatta og annarra opinberra gjalda, vaxta og álags sem stefnandi þarf að greiða umfram það sem hefði þurft að greiða miðað við að hann hefði fengið sinn hlut heildarlandsins frá dánarbúinu, en til vara frá stefndu Maríu og Gerði á þeim tíma sem ljúka hafi mátt skiptum á dánarbúinu.

  12. Vegna annars kostnaðar, tjóns og miska sem stefnandi hefur orðið fyrir af völdum stefndu og ekki er talið upp hér að framan, en áskilinn réttur til að gera grein fyrir síðar.

    Um lagarök vísar stefnandi til laga nr. 91/1991, meginreglna almenns kröfuréttar, skaðabótaréttar, utan sem innan samninga, sakar- og skaðabótareglna, reglna um hlutlæga ábyrgð og sakarlíkindareglu. Vísar stefnandi til skaðabótalaga nr. 50/1993, meðal annars 26. gr. Þá er vísað til reglna um óskipta bótaábyrgð, meginreglna um eignarrétt, rétt eiganda til að hafa vörslu eigna sinna, reglna um yfirfærslu eignarréttar, reglna og sjónarmiða varðandi traustfang og óeðlilega auðgun. Þá er vísað til laga nr. 20/1991, laga nr. 7/1936, laga nr. 8/1962, laga nr. 39/1978 og laga nr. 81/2004. Um varnarþing vísar stefnandi til laga nr. 7/2011 um Lúganósamninginn, 3. liðar 5. gr. og 1. liðar 22. gr., sem og V. kafla laga nr. 91/1991, m.a. 34. gr. og 41. gr. Kröfu um dráttarvexti styður stefnandi við 1. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 38/2001, sem og 8. gr. og 9. gr. sömu laga hvað skaðabótavexti varðar, en aðrar vaxtakröfur við II. kafla sömu laga. Krafa um málskostnað byggi á XXI. kafla laga nr. 91/1991, m.a. 1. mgr. 130. gr., en krafa um virðisaukaskatt styðjist við lög nr. 50/1988.

    Málsástæður og lagarök stefnda Gísla Guðfinnssonar.

    Krafa um bætur vegna sölu á spildu 2 úr Hróarsholti 2, landnr. 217-808.

    Stefndi segir óljóst á hverju stefnandi byggi hið saknæma bótaskylda athæfi, þ.e. hvort það hafi verið skipting dánarbúsins á landinu í tvær einingar, sala stefndu á spildu landnr. 217-808 eða sala meðstefndu beggja á sinn hvorum 33% hlut í landinu.

    Varðandi kröfu stefnanda um bætur vegna sölu á spildu landnr. 217-808, byggir stefndi í fyrsta lagi á því að stefnandi hafi ekki eignarheimild yfir spildunni og vísar til þess að undir skiptum dánarbúsins hafi landi Hróarsholts 2 verið skipt upp í tvær spildur, sbr. stofnskjal, og það hafi stefnanda ekki getað dulist, sbr. afsal til Guðmundar B. Steinþórssonar sem hafi verið þinglýst 12. mars 2009. Einnig vísar stefndi til þess að stefnandi hafi höfðað mál gegn stefnda 25. júní 2009 og krafist eignarréttar yfir 2/3 hluta landspildu landnr. 186-037. Þá komi fram í dómi Hæstaréttar í málinu nr. 179/2015 að því hafi verið slegið föstu að dómur Hæstaréttar í málinu nr. 87/2010 varði fasteign með landnr. 186-037 en ekki fasteign úr sömu spildu með landnr. 217-808. Auk þessa sé til dóms Hæstaréttar í málinu nr. 84/2011 að líta þar sem fram komi að fullupplýst hafi verið um landskiptinguna án þess að nokkur gagnkrafa hafi verið lögð fram en það hefði stefnandi þurft að gera hefði hann ætlað að krefjast viðurkenningar á eignarrétti yfir þeirri fasteign eða leita sjálfstæðs dóms um rétt sinn. Byggir stefndi á því að sala á spildu landnr. 217-808 hafi verið í samræmi við eignarrétt aðila þegar hún fór fram og þeirri heimild hafi ekki verið hnekkt.

    Í öðru lagi byggir stefndi á því að hann hafi við sölu á umræddri spildu ekki sýnt af sér saknæma háttsemi og sé hvorki um að ræða ásetning né gáleysi af hálfu stefnda. Því sé hinu huglæga skilyrði sakarreglunnar, eða almennu skaðabótareglunnar, ekki fullnægt hvað stefnda varðar. Stefndi hafi verið í fullkomnum rétti til að selja sinn hlut í spildunni til þriðja aðila. Það sé fyrst núna sjö árum eftir að landinu hafi verið skipt upp sem stefnandi geri kröfu til spildunnar, landnr. 217-808.

    Í þriðja lagi byggir stefndi á því að hann hafi fengið mjög sterkar vísbendingar um betri rétt systra sinna gagnvart stefnanda og að ráðstöfun þeirra samkvæmt umræddum skjölum hefði verið lögmæt, þ.e. höfnun sýslumanns á þinglýsingu á 2/3 hlutum heildarlandsins á nafn stefnanda 5. ágúst 2008, sbr. og úrskurð Héraðsdóms Suðurlands 14. nóvember 2008, sem hafi staðfest ákvörðun sýslumanns. Þá hafi dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 8. desember 2010 fallið systrum stefnda í hag. Framangreint beri að hafa í huga við mat á huglægri afstöðu stefnda auk alls framangreinds. Því hafi stefndi verið í góðri trú varðandi betri rétt sinn þegar sala á spildu með landnr. 217-808 fór fram. Þá vísar stefndi til að um sölu meðstefndu á 66% hlut á spildu með landnr. 186-037 hafi áður verið fjallað fyrir dómstólum, sbr. dóm Hæstaréttar í málinu nr. 87/2010, þar sem stefndi hafi verið sýknaður af kröfu stefnanda. Byggir stefndi á res judicata áhrifum dómsins sem girði fyrir að mál verði höfðað um sama sakarefni eins og stefnandi reyni að gera í þessu máli. Þá vísar stefndi til þess að stefnandi hafi sjálfur gert fyrirvara um eignarrétt sinn að landi nr. 186-037, þ.e. í tilkynningu stefnanda til fasteignarsölunnar Remax 13. nóvember 2008 og þannig tryggt rétt stefnda. Því sé ljóst að stefnandi sé tjónlaus hvað varðar sölu meðstefndu á landi nr. 186-037.

    Í fjórða lagi byggir stefndi á því að dánarbúið hafi hvorki selt spildu nr. 217-808 til þriðja aðila né afsalað 2/3 hlutum spildu nr. 186-037 til stefnda. Umræddir gerningar hafi verið framkvæmdir persónulega í nafni og á ábyrgð meðstefndu. Skiptum á dánarbúinu hafi verið lokið áður en sala á spildu nr. 217-808 hafi farið fram sem og afsalið á 2/3 hlutum spildu nr. 186-037. Engu breyti þó skiptayfirlýsingu frá 29. september 2008 hafi af misgáningi ekki verið þinglýst fyrr en 22. desember það sama ár, né að kauptilboð til Guðmundar B. Steinþórssonar 27. október 2008 hafi af misgáningi verið samþykkt af dánarbúinu sem seljanda en kaupsamningur hafi verið undirritaður af stefndu sem seljendum. Að mati stefnda skipti framangreint einnig máli varðandi þá málsástæðu stefnanda að allir stefndu, þ.e. erfingjarnir þrír, eigi að bera in solidum ábyrgð á ætluðu tjóni hans. Verði í þessu sambandi einnig að líta til þess að stefndi hafði ekki upplýsingar um allt sem varðaði meðstefndu. Þá hafi hann hvorki átt frumkvæði að sölu spildu nr. 217-808 né á yfirfærslu spildunnar nr. 186-037. Því eigi vangaveltur stefnanda um ætlaða meðábyrgð stefnda á grundvelli fyrirsvars og ákvarðanatöku við skipti á dánarbúinu, sbr. 1. mgr. 85. gr. og 86. gr. laga nr. 20/1991, ekki við rök að styðjast og hafnar stefndi því að ætluð meðábyrgð hans geti grundvallast á umræddum reglum. Þá byggir stefndi á því að samkvæmt 2. mgr. 84. gr. laga nr. 20/1991, sbr. 3. mgr. 95. gr. sömu laga, beri þeim sem gengið sé framhjá við skipti dánarbúa að krefja hvern þann fyrir sig sem naut arfs í hans stað um endurgreiðslu fyrir sitt leyti. Verði fallist á að stefnandi eigi tilkall til spildu nr. 217-808 og þar með að gengið hafi verið fram hjá honum við skiptin, er á því byggt með vísan til framangreindra lagagreina að ábyrgðin sé þess sem naut arfsins eða andlags hans, þ.e. eftir atvikum meðstefndu, enda sé það ágreiningslaust að krafa stefnda byggir á söluandvirði 66% hlutar í spildu nr. 217-808. Verði fallist á að einn stefndi beri ekki ábyrgð verði með vísan til dómkröfu, sem virðist byggð á samaðild, að sýkna alla stefndu. Einnig sé til þess að líta að dánarbúið hafi ekki komið að gerningum meðstefndu frá 8. febrúar og 3. maí 2008, sbr. dóm Hæstaréttar í málinu nr. 84/2011. Stefnandi byggi einnig á ætlaðri meðábyrgð stefnda með vísan til 97. gr. laga nr. 20/1991. Því hafnar stefndi með vísan til þess að ekki hafi verið um að ræða skuldbindingu búsins eins og rakið hafi verið að framan. Í besta falli sé um að ræða kröfur á hendur hverju og einu stefndu, pro rata, en slíka kröfu sé ekki að finna í stefnu né séu dómkröfur sundurgreindar þannig að beina megi kröfu á hendur hverjum stefndu fyrir sig. Því eigi sú regla skaðabótaréttar að ætlaðir tjónvaldar skuli bera sameiginlega ábyrgð ekki við.

    Í fimmta lagi byggir stefndi á því að ætlaðar skaðabótakröfur, hafi þær verið fyrir hendi, séu fallnar niður vegna fyrningar með vísan til 9. gr. laga nr. 150/2007. Skaðabótakrafa hafi fyrst komið fram þegar stefna hafi verið birt stefnda 9. desember 2015. Umræddu landi hafi verið skipt 15. október 2008 og þinglýst 22. desember 2008. Þannig séu átta ár frá því stefnanda mátti vera ljóst um þann gerning þar til hann fyrst krefst bóta, en kröfur samkvæmt framangreindu ákvæði fyrnast á fjórum árum. Verði ekki fallist á framangreint sé við þinglýsingu á stofnskjalinu frá 15. október 2008 að miða, þ.e. 22. desember 2008. Byggt sé á að stefnanda hafi verið ljóst um ætlað tjónsatvik eigi síðar en 25. júlí 2009 þegar stefnandi þingfesti mál gegn stefnda, sbr. dóm Hæstaréttar í málinu nr. 87/2010. Í því máli sé öllum atvikum varðandi landskiptinguna lýst af stefnanda sem og sala á landi nr. 217-808 til þriðja manns. Miðað við það séu sex ár liðin frá því að stefnanda var ljóst um hið ætlaða tjón og þátt stefnda í því. Þá hafi dómur í máli Hæstaréttar í málinu nr. 84/2011 verið kveðinn upp 26. janúar 2012 en það mál var höfðað 12. janúar 2010 án þess að stefnandi hefði haft uppi nokkrar kröfur gegn meðstefndu um bætur og hlutdeild í hinni umþrættu spildu nr. 217-808 og aðhafðist stefnandi ekkert næstu fimm árin frá því tímamarki. Verði ekki fallist á að krafan sé fyrnd byggi stefndi á reglum um tómlæti.

    Í sjötta lagi byggir stefndi á því að ætlað tjón stefnanda sé alls ósannað. Alls óvíst sé hvort stefnandi hefði í raun fengið það verð fyrir spilduna nr. 217-808 sem erfingjarnir fengu. Þá sé alls óljóst í stefnu hvernig uppgjör krafna gagnvart skattyfirvöldum eigi að fara fram, t.d. sé ekki tiltekinn sölukostnaður o.s.frv. Þá hafi stefnandi ekki sýnt fram á að gögn málsins beri með sér hver stærð eða verðmæti landsins 186-037 hafi átt að vera en samkvæmt rökstuðningi stefnanda nemi verðmæti landsins um 75.000.000 króna sem væri þá um 80% af því búi sem skipt hafi verið. Þá vísar stefndi til þess að hann hafi aldrei verið krafinn um hina stefndu fjárhæð og beri að skoða það í tengslum við þá málsástæðu stefnanda að stefndi hafi auðgast á ólögmætan hátt og þeirri auðgun beri stefnda að skila. Þessu hafnar stefndi sem hafi selt sinn hlut í spildu nr. 217-808 á fullkomlega löglegan hátt. Þá hafi stefnandi fengið viðurkenndan eignarrétt að 2/3 hlutum spildu nr. 186-037 með dómi Hæstaréttar. Þá sé öllum málsástæðum er varði vísvitandi sök eða ásetning stefnda hafnað sem röngum og ósönnum.

    Með vísan til framangreindra málsástæðna beri að sýkna stefnda af kröfum stefnanda hvað varðar skaðabætur vegna sölu á landi nr. 217-808 og vegna kaupa hans á spildu nr. 186-037. Krafa stefnanda sé sett fram með þeim hætti að takist stefnanda ekki að sýna fram á samaðild og solidaríska ábyrgð beri að sýkna alla stefndu enda hvorki gerð varakrafa um pro rata ábyrgð né séu kröfur sundurliðaðar þannig að þær séu dómtækar gegn hverjum og einum stefndu.

    Krafa stefnanda um bætur vegna afleidds tjóns og miska.

    Í fyrsta lagi byggir stefndi á því hið ætlaða tjón sé ekki fyrir hendi, auk þess sem það sé ósannað og verulega vanreifað. Mjög skorti á að lögð séu fram haldbær gögn eða upplýsingar sem geti rennt stoðum undir kröfur stefnanda. Engin viðhlítandi gögn séu lögð fram s.s. matsgerðir, læknisvottorð, reikningar eða annað, en um þessi atriði hvíli sönnunarbyrðin á stefnanda.  Þá telur stefndi að ekki sé hægt að sýna fram á saknæma háttsemi af hans hálfu í skilningi sakarreglunnar hvað umrædda tjónsþætti varði. Þá eigi hin óskýra framsetning stefnanda á kröfunum að hafa áhrif á sakarmatið. Í einhverjum kröfuliðum virðist stefnandi krefjast bóta á grundvelli 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, þó það sé ekki skýrt. Benda verði á sérstakar auknar saknæmiskröfur í þeim tilvikum.

    Í öðru lagi skorti algerlega á að skilyrðum sakarreglunnar um orsakatengsl og sennilega afleiðingu sé fullnægt hvað alla töluliði varðar. Virðist sem stefnandi tengi mjög fjarlægar og vanreifaðar orsakir hins ætlaða tjóns og vísar stefndi sérstaklega til 3. töluliðar í þessu sambandi. Þá séu þær afleiðingar sem stefndi tilgreini  ekki fyrirsjáanlegar afleiðingar sem sé eitt af skilyrðum sakarreglunnar. Í þriðja lagi telur stefndi að sumir kröfuliðir séu þess efnis að komið sé út fyrir verndarandlag skaðabótaréttarins og út fyrir mörk hugsanlegrar ábyrgðar hans, svo sem kröfur vegna fjölskyldurofs, óvissu um félagslega stöðu, systkinamissi o.fl. Í fjórða lagi byggir stefndi á því að fjallað hafi verið um stærstan hluta krafnanna áður fyrir dómi, sbr. dóm Hæstaréttar í málinu nr. 81/2010, sbr. og res judicata áhrif. Í fimmta lagi vísar stefndi til umfjöllunar um fyrningu hér að framan. Í sjötta lagi  byggir stefndi á því að bótagrundvöllur hvers töluliðs fyrir sig sé það óljós að sýkna beri stefnda eða vísa frá dómi án kröfu. T.d. komi ekki fram í 11. tölulið hvort byggt sé á reglum um miskabætur eða afleitt tjón. Í sjöunda lagi er kröfu um afnotamissi samkvæmt 1. tölulið hafnað með vísan til framkominna málsástæðna auk þess sem krafan sé ekki studd gögnum né bótagrundvöllur tilgreindur. Báðar spildurnar hafi verið óbyggðar og því óljóst hvert mögulegt tjón stefnanda hefði getað verið vegna afnotamissis. Þá verði verðlagshækkanir seint taldar til fjárhagslegs tjóns enda sé þar skírskotað til verðmætis íslensku krónunnar almennt. Þá sé með öllu ósannað um ræktun og vegagerð Kristjáns heitins Einarssonar hafi átt að framkvæma á eigin reikning, sbr. tölulið 3. Einnig er því mótmælt að krefjast megi bóta vegna tapaðs arðs/fjármagnstekna vegna landsins. Í áttunda lagi er kröfu í 5. tölulið vegna kostnaðar og vinnutaps við málarekstur mótmælt. Stefnandi sé ekki í vinnu svo kunnugt sé auk þess sem bætur vegna þessa falli undir málskostnað, sbr. 129. gr. laga nr. 91/1991. Þá séu bætur vegna ætlaðra ærumeiðinga samkvæmt 6. tölulið órökstuddar og ósannaðar og sama eigi við um 7. tölulið. Hvað 8. og 9. tölulið varðar falli kröfur undir þeim liðum að mati stefnda utan bótaréttar auk þess að vera ekki studdar gögnum og þar með ósannað tjón. Þá sé það órökstudd krafa um skatta og önnur opinber gjöld sem stefnandi hefði þurft að greiða.

    Af framsögðu beri að sýkna stefnda. Þá vísar stefndi einnig til umfjöllunar meðstefndu, sérstaklega meðstefndu Gerðar heitinnar, hvað þennan þátt kröfunnar varðar. Raunar vísar stefndi til greinargerðar beggja meðstefndu að öðru leyti og gerir málatilbúnað þeirra að sínum, þar sem það á við.

    Þá gerir stefndi kröfu um að við ákvörðun málskostnaðar verði litið til þess að málatilbúanaður stefnanda sé óreiðukenndur og til þess fallinn að stórauka vinnu lögmanns við varnir. Þá tefli stefnandi fram málsástæðum sem hann viti eða megi vita að séu bæði rangar og tilhæfulausar, en slíkt kalli á aukna vinnu lögmanns við varnir. Verði stefndi sýknaður verði að dæma honum málskostnað auk álags. Verði fallist á kröfur stefnanda að einhverju leyti eða að fullu sé engu að síður rétt að dæma stefnda málskostnað eða í öllu falli að hver um sig beri sinn málskostnað.

    Um lagarök vísar stefndi til skaðabótalaga nr. 50/1993 og meginreglna skaðabótaréttarins sem og almennra reglna kröfuréttarins. Einnig er vísað til laga nr. 20/1991 og laga nr. 150/2007, einkum 9. gr. Um málskostnað vísast til 130. gr., sbr. 2. mgr. 132. gr. og 1. mgr. a og c lið 131. gr. laga nr. 91/1991 og varðandi kröfu um virðisaukaskatt sé byggt á lögum nr. 50/1988.

    Málsástæður stefndu Maríu Guðbjargar Guðfinnsdóttur.

    Stefnda vísar til þess að með dómi Hæstaréttar í málinu nr. 84/2011, þar sem gildi yfirlýsingar frá 3. maí 2008 hafi verið viðurkennt sem afsal til handa stefnanda, hafi ekki verið fjallað um land með landnr. 217-808. Þá byggi stefnda á því að í afsalinu frá 3. maí 2008 hafi ekki falist skuldbinding eða ábyrgðaryfirlýsing um stærð eða gæði lands með landnr. 186-037. Auk þess sé krafa stefnanda vegna lands með landnr. 217-808 of seint fram komin. Ljóst sé að hefði stefnandi talið sig hafa rétt til framangreinds lands hafi honum borið að gagnstefna í Hæstaréttarmálinu nr. 84/2011. Það hafi hann ekki gert og því hafi hann tapað kröfu sinni vegna tómlætis. Þar sem stefnandi eigi ekkert tilkall til fasteignar, landnr. 217-808, beri að sýkna stefndu af kröfu stefnanda. Þá vísar stefnda til þess að fyrir hafi legið ákvörðun um skiptingu landsins nr. 186-037 áður en skrifað hafi verið undir yfirlýsingu og afsal 3. maí 2008.

    Stefnda hafnar því að uppfyllt séu skilyrði sakarreglunnar um saknæma háttsemi stefndu á þeim tíma sem hin ætlaða skaðabótaskylda háttsemi á að hafa farið fram, nánar tiltekið að hjá stefndu hafi verið til staðar ásetningur um að valda stefnanda hinu ætlaða tjóni. Þá hafi stefnandi ekki sannað að stefnda hafi ekki sýnt af sér þá varkárni sem mátt hafi ætlast til af henni á því tímabili sem um ræði. Frá því faðir hennar lést þann 11. október 2007 hafi stefnda verið í góðri trú um að hún, sem lögerfingi, ætti lögum samkvæmt beinan eignarrétt yfir umræddum landspildum en ekki stefnandi. Faðir stefndu hafi aldrei gert erfðaskrá né heldur hafi legið fyrir yfirlýsing um að vilji hans stæði til þess að arfleiða stefnanda að öllu landinu. Stefnda hafi allt fram að þeim degi þegar stefnandi hafi þvingað hana með ólögmætum hætti til að rita undir umræddar yfirlýsingar, þ.e. 8. febrúar og 3. maí 2008, sem og eftir þann dag, verið í góðri trú um að hún væri samt sem áður löglegur og réttmætur eigandi landspildnanna samkvæmt erfðalögum. Til tals hafi komið milli stefndu og meðstefndu Gerðar heitinnar hvort ekki væri réttlætanlegt að stefnandi fengi 25% af arfinum og stefndu hin 75%. Stefnandi hafi nýtt sér fákunnáttu stefndu og meðstefndu Gerðar heitinnar og beitt þær blekkingum til að skrifa undir áðurgreind skjöl, m.a. með því að fullyrða að jörðin væri mun verðminni en hún í raun hafi verið. Þannig hafi stefnandi nýtt sér bágindi þeirra og fáfræði auk þess að beita þær vitandi vits blekkingum, sbr. 31., 33. og 36. gr. samningalaga nr. 7/1936. Það hafi síðan verið eftir 3. maí 2008 sem komið hafi í ljós raunverulegt verðmæti jarðarinnar en um það hafi stefnandi alla tíð verið grandsamur. Að framansögðu virtu telur stefnda að við mat á því hvort stefnda hafi valdið stefnanda tjóni beri a.m.k að takmarka tjónið við 25% eignarhlut stefnanda í jörðinni, ekki 70% líkt og hann telji sig eiga eignarrétt og tilkall til.

    Varðandi huglæga afstöðu stefndu um að gerningarnir frá 8. febrúar og 3. maí 2008 væru ekki gildir að lögum sé til þess að líta að sú skoðun stefndu hafi styrkst enn frekar þegar kröfu stefnanda um þinglýsingu skjalanna hafi verið hafnað af sýslumanni, ákvörðun sem Héraðsdómur Suðurlands hafi síðan staðfest í málinu nr. T-1/2008 þann 14. nóvember 2008. Á þessum tíma hafi stefnda fengið kauptilboð frá þriðja aðila í minni spilduna, sbr. kauptilboð dags. 27. október 2008, sem stefnda hafi tekið. Í framhaldinu hafi verið gengið frá kauptilboði 18. desember sama ár og afsali 3. mars 2009. Þá hafi 12. janúar 2010 verið þingfest mál sem stefnda og meðstefnda Gerður heitin höfðuðu. Hafi dómur í því máli fallið þeim í hag, þ.e. fallist hafi verið á kröfu þeirra um að gerningarnir frá 8. febrúar og 3. maí 2008 yrðu ógiltir með dómi. Stefnandi hafi áfrýjað málinu til Hæstaréttar, sbr. málið nr. 84/2011, og rekur stefnda það sem fram hafi komi í dómi Hæstaréttar um að stefndu hafi verið heimilt að ráðstafa þeim arfi sem þeim hafði tæmst eftir föður þeirra, en dómurinn hafi verið kveðinn upp þann 26. janúar 2012.  

    Vísar stefnda til þess að samkvæmt framangreindu liggi ljóst fyrir að stefnda hafi, allt þar til dómur Hæstaréttar í málinu nr. 84/2011 hafi fallið, ávallt verið í góðri trú um að hún væri réttmætur erfingi og þar með eigandi 1/3 hluta landsins og að hún gæti því ráðstafað eigninni á hvern þann hátt sem henni hugnaðist. Stefnda hafi því ekki haft ásetning til að valda stefnanda tjóni með háttsemi sinni og ekki sé hægt að halda því fram að stefnda hafi átt að gera sér grein fyrir því að hún væri að valda einhvers konar hættu eða tjóni með háttsemi sinni.

    Þá vísar stefnda til þess að stefnandi geti ekki krafist skaðabóta þar sem um hafi verið að ræða gjafagerning og stefnandi því ekki orðið fyrir beinu fjártjóni. Varðandi svokallaða minni spildu þá eigi stefnandi engan eignarrétt yfir þeim landshluta jarðarinnar. Stefnandi hafi aldrei gert kröfu um hana á hendur stefndu sem honum hefði verið í lófa lagið að gera með því að höfða t.d. viðurkenningarmál varðandi þá spildu. Það hafi stefnandi ekki gert og því geti hann ekki beint skaðabótakröfu að stefndu fyrir land sem hann eigi engan eignarrétt yfir.

    Þá byggir stefnda á því að ætlað tjón stefnanda sé bæði ósannað og órökstutt. Í fyrsta lagi sé með öllu óvíst og afar ólíklegt að stefnandi þessa máls hefði fengið það verð sem fékkst fyrir minni spilduna. Í öðru lagi hafi ekki verið gerð grein fyrir því með hvaða hætti skattgreiðslur komi til með að hafa áhrif á hið ætlaða tjón og hvernig uppgjör slíkra greiðslna hafi, eftir atvikum áhrif á dómkröfur stefnanda, sem séu bæði óskýrar, órökstuddar og með öllu óskiljanlegar.

    Stefnda vísar til þess að stefnandi verði að sanna eftirfarandi. Í fyrsta lagi að hann hafi orðið fyrir tilteknu tjóni. Í öðru lagi að tjónið megi rekja til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi stefndu og í þriðja lagi að tjónið sé sennileg afleiðing þeirrar háttsemi. Vísar stefnda til þess sem að framan er rakið og segir ótvírætt að stefnanda, eins og málið hafi verið lagt upp af hans hálfu, hafi ekki tekist að sýna fram á að stefnda beri á einhvern hátt skaðabótaábyrgð á grundvelli sakarreglunnar. Jafnframt sé hin ætlaða fjárhæð skaðabótakröfunnar ekki rétt þar sem frá henni beri að draga ýmsan kostnað sem fallið hafi á stefndu við söluna á minni spildunni, m.a. sölulaun fasteignasala og annan ótilgreindan kostnað.

    Varðaði kröfu um greiðslu skaðabóta vegna afleidds tjóns og miska að fjárhæð 10.000.000 króna vísar stefnda til þess að hið ætlaða tjón stefnanda sé með öllu ósannað, órökstutt, verulega vanreifað og erfitt sé fyrir stefndu að átta sig á hverju stefnandi byggi hið ætlaða tjón sitt.

    Í fyrsta lagi hafi stefnandi ekki náð að sýna fram á að skilyrði sakarreglunnar um að stefnda hafi sýnt af sér hina ætluðu sök, enda skorti verulega á að stefnandi geri grein fyrir skilyrðum sakarreglunnar um orsakatengsl og sennilega afleiðingu. Í öðru lagi uppfylli flestir töluliðir ekki kröfu skaðabótaréttarins um verndarandlag, eins og skaðabótalögin hafi verið túlkuð af fræðimönnum sem og í dómaframkvæmd. Vísar stefnda í því sambandi til krafna um bætur fyrir tjón vegna systkinamissis og rofa á fjölskyldutengslum, álags og óvissu um fjárhagslega- og félagslega stöðu stefnanda. Í þriðja lagi vísar stefnda til þess að engin gögn hafi verið lögð fram af hálfu stefnanda sem sýni fram á hið ætlaða fjárhagslega tjón, þ.e. hvorki matsgerðir dómkvaddra matsmanna né sálfræðiskýrslur. Í fjórða lagi sé ekki tilgreint í stefnu í hverju hinar ætluðu ærumeiðingar stefndu eigi að felast. Þá krefjist stefnandi bóta vegna ætlaðs loforðs þriðja manns sem nú sé látinn og greiðslu fyrir kostnað sem stefnandi hafi þurft að bera vegna málskostnaðar án þess að tilgreina nákvæmlega á grundvelli hvaða mála sé verið að krefjast bóta. Í fimmta lagi, þ.e. vegna 1.-2. töluliðar í stefnu, sé krafan verulega óskýr og órökstudd. Sama gildi um 8. tölulið, varðandi lögreglukæru, sem ekki sé tilgreind frekar í stefnu. Í sjötta lagi sé krafist bóta í 10. tölulið vegna skatta og opinberra gjalda og vaxta, án nokkurrar vísunar til þess í hverju hið ætlaða tjón eigi að hafa falist, á hverju það hafi grundvallast eða vikið sé að orsakatengslum. Í sjöunda lagi sé krafist bóta í 11. tölulið fyrir annað tjón og miska án nokkurrar tilgreiningar, þ.e. í hverju tjónið felist. Ítrekar stefnda að kröfuliðir 1-11 í stefnu séu með öllu ósannaðir, órökstuddir og beri að sýkna stefndu af öllum þeim kröfum. Í áttunda lagi hafi stefnanda ekki tekist að sanna að huglæg afstaða stefndu hafi falið í sér saknæma háttsemi eða að sýnt hafi verið fram á að stefnda hafi sýnt af sér ásetning eða stórfellt gáleysi og vísar stefnda til sömu sjónarmiða hvað það varðar og raktir hafa verið hér að framan. Þá ítrekar stefnda að skilyrði sakarreglunnar um orsakatengsl og sennilega afleiðingu séu ekki uppfyllt í máli þessu.

    Þá hafnar stefnda því að hún og meðstefndu beri solidariska ábyrgð á ætluðum skaðabótakröfum stefnanda. Sé um að ræða skaðabótaábyrgð sé um að ræða pro rata ábyrgð sem þýði að stefnda beri ein ábyrgð á sínum hluta af hinu ætlaða tjóni sem hún kann að hafa valdið stefnanda. Í stefnu vísi stefnandi máli sínu til stuðnings til 5. töluliðar 1. mgr. 28. gr. laga nr. 20/1991, en það ákvæði eigi aðeins við um þær skuldbindingar sem dánarbú beri gagnvart þriðja manni. Skuldbindingar sem lögerfingjar við einkaskipti beri solidariska ábyrgð á séu aðeins skuldbindingar og kröfur sem stofnast hafi á meðan dánarbúið sé lögpersóna. Stefnandi byggi kröfu sína á löggerningum sem hafi átt sér stað eftir að skiptum hafi lokið á dánarbúinu. Það hafi verið stefndu sjálf sem hafi selt hluta af arfi sínum til þriðja aðila, þ.e. minni spilduna, en ekki dánarbúið. Því sé hvorki hægt að byggja kröfurnar á ofangreindu lagaákvæði né 97. gr. sömu laga. Þá sé ekki af stefnu að ráða að byggt sé á 2. mgr. 84. gr. laga nr. 20/1991. Samkvæmt framansögðu beri að sýkna stefndu enda sé dómkrafa í málinu þannig fram sett að sannist ekki solidarísk ábyrgð leiði það til sýknu allra stefndu. Þá vísar stefnda til þess að þar sem kröfugerð stefnanda sé aðeins krafa um solidaríska ábyrgð allra stefndu sé það ljóst að ekki sé hægt að taka dómkröfu stefnanda beint upp í dómsorði þar sem öll hin stefndu, ef þau bera einhverja ábyrgð, beri hana pro rata, eða hvert fyrir sig. Það rúmist ekki innan heimildar dómara um að lækka kröfu frá upphaflegri kröfugerð að breyta ábyrgð hinna stefndu yfir í pro rata ábyrgð þar sem dómari megi aðeins dæma eftir kröfugerð stefnanda, sem verði að standa og falla með þeim mistökum sínum. Einnig vísar stefnda til þess að þó svo stefnandi taki fram í stefnu að stefnda og meðstefnda Gerður heitin beri til vara ábyrgð á ætluðu tjóni stefnanda, beri að sýkna öll meðstefndu þar sem ekkert sé vikið að þessu í kröfugerðinni.

    Þá hafnar stefnda því að hinar ólögfestu reglur um óréttmæta auðgun eigi við í máli þessu og vísar stefnda til rökstuðnings hér að framan að þessu leyti. Þá hafi stefnandi aldrei óskað eða krafist með nokkrum hætti þeirra greiðslna sem stefnda sé nú krafin um í máli þessu.

    Þá byggir stefnda á því að allar kröfur stefnanda séu fallnar niður fyrir fyrningu með vísan til 9. gr. laga nr. 150/2007. Stefnandi byggi kröfu sína á skiptingu landsins sem farið hafi fram árið 2008 en þeirri skiptagerð hafi verið þinglýst 22. desember 2008. Frá því tímamarki fram til þess að stefna hafi verið birt séu því liðin 7 ár og krafan því fallin niður vegna fyrningar. Sé byggt á sölu minni spildunnar, landnr. 217-808, sé ljóst að upphaf fyrningarfrests hljóti að miðast við það tímamark þegar stefnanda var fullkunnugt um hið ætlaða tjónsatvik. Vísar stefnda í því sambandi til stefnu í máli Hæstaréttar nr. 87/2010, sem þingfest hafi verið þann 25. júní 2008, en frá því tímamarki séu liðin rúmlega 6 ár. Þá hafi engar kröfur verið gerðar um bætur eða nokkuð annað vegna lands nr. 217-808 fyrr en með stefnu þessa máls.

    Þá vísar stefnda einnig til tómlætis stefnanda varðandi kröfu um bætur vegna sölu minni spildunnar, en stefnandi hafi aldrei krafið stefndu um bætur vegna hennar. Dómur Hæstaréttar um að yfirlýsingarnar teldust vera gildar hafi verið kveðinn upp 3. apríl 2014, en stefnandi hafi hins vegar ekki stefnt þessu máli fyrr en í janúar 2016 eða nær tveimur árum eftir uppkvaðningu dómsins. Því sé krafan fallin niður vegna stórkostlegs tómlætis stefnanda.

    Varðandi kröfu stefnanda um málskostnað vísar stefnda til þess að þá kröfu setji stefnandi einnig fram in solidum en til vara pro rata í málavaxtalýsingu, en slíkt gangi ekki, um þetta verði að kveða skýrt í kröfugerðinni sjálfri. Þá vísar stefnda til þess að stefnandi hafi uppi staðhæfingar og málsástæður sem hann viti eða megi vita að séu rangar, villandi og/eða óþarfar. Þá sé stefna þannig framsett að vinna lögmanns sé langtum meiri en eðlilegt geti talist í sambærilegum málum.

    Þá eru í greinargerð stefndu sérstök mótmæli við því sem fram komi í stefnu, þ.e. að stefndi hafi í röksemdum með greinargerð sinni í dómi Hæstaréttar í málinu nr. 84/2011 „viðurkennt í raun“ skaðabótaskyldu sína gagnvart stefnanda vegna sölu minni spildunnar til þriðja aðila.

    Varðandi lagarök vísar stefnda til skaðabótalaga nr. 50/1993 og meginreglna skaðabótaréttar og almennra reglna kröfuréttar og samningaréttar. Þá er vísað til laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl., 31., 33. og 36. gr. samningalaga nr. 7/1936. Varðandi málskostnaðarkröfu vísar stefnda til 129.-132. gr. laga nr. 91/1991.

    Málsástæður stefnda dánarbús Gerðar Bjargar Guðfinnsdóttur.

    Skaðabótakrafa vegna sölu á 2/3 hluta minni spildunnar

    Stefnda vísar til sömu sjónarmiða og meðstefnda María hvað varðar huglæga afstöðu stefndu allt frá því faðir hennar lést þann 11. október 2007 þar til dómur Hæstaréttar í málinu nr. 84/2011, uppkveðinn þann 26. janúar 2012, féll stefndu og meðstefndu Maríu í óhag. Allan þann tíma hafi huglæg afstaða stefndu ekki staðið til þess að valda stefnanda tjóni enda hafi sýslumannsembættið tekið ákvarðanir stefndu í hag varðandi gerningana frá 8. febrúar og 3. maí 2008. Þá ákvörðun hafi síðan Héraðsdómur Suðurlands staðfest í málinu r. T-1/2008. Loks hafi dómur Héraðsdóms Reykjavíkur, í máli þeirra systra gegn stefnanda, fallið þeim systrum í hag.  Því hafi huglæg afstaða stefndu aldrei staðið til að valda stefnanda neinum skaða með einum eða öðrum hætti. Hvað sem síðar myndi verða, þ.e. yrði stefnda hugsanlega síðar dæmd til að láta stefnanda eftir sinn hluta jarðarinnar, hafi verið eitthvað sem hún myndi þá eftir atvikum gera upp við stefnanda. Hins vegar hafi stefnandi aldrei formlega óskað eftir að stefnda greiddi honum umrædda stefnufjárhæð og engin tilraun hafi verið gerð til að innheima dómkröfur málsins hjá stefndu að öðru leyti fyrr en í máli þessu.

    Þá vísar stefnda til sömu sjónarmiða og meðstefnda María í sinni greinargerð hvað varðar hið ætlaða tjón stefnanda og sönnun þess. Nánar tiltekið að óvíst sé að stefnandi hefði fengið það verð sem fengist hafi fyrir minni spilduna og ekki hafi verið gerð grein fyrir með hvaða hætti skattgreiðslur komi til með að hafa áhrif á hið ætlaða tjón  og dómkröfuna sem og hvernig uppgjöri slíkra greiðslna skuli háttað. Þá séu ekki uppfyllt skilyrði sakarreglunnar um saknæma og ólögmæta háttsemi stefndu og að tjónið sé sennileg afleiðing þeirrar háttsemi.

    Þá sé stefnandi í reynd að krefjast fjárbóta sem eigi að gera hlut hans í skiptum sem svari til 70-80% arfsréttar. Eins og í greinargerð meðstefndu Maríu vísar stefnda til þess að hugur stefndu hafi staðið til að leiðrétta hlut stefnanda að 25% marki. Þá vísar stefnda, eins og meðstefnda María, til þess að um gjafagerning hafi verið að ræða og stefnandi því ekki tapað fjármunum, nema þá hugsanlega að 25% markinu. Einnig vísar stefnda líkt og meðstefnda María til þess að stefnandi hafi ekki beina eignarheimild varðandi minni spilduna sem hann byggi þennan þátt kröfu sinnar á. Hann hafi ekki gert tilkall til spildunnar með réttum hætti eins og hann hefði getað gert, t.d. með því að höfða viðurkenningarmál eða með því að gera gagnkröfu í máli stefndu og meðstefndu sem höfðað hafi verið 12. janúar 2010, en hvorugt hafi hann gert.

    Fyrning og tómlæti

    Stefnda byggir á því að krafa stefnanda sé fyrnd, sbr. 9. gr. laga nr. 150/2007. Stefnda hafnar því sem fram komi í stefnu að stefnandi hafi ekki getað höfðað mál þetta fyrr en niðurstaða hafi legið fyrir í máli Hæstaréttar nr. 84/2011 þann 26. janúar 2012, enda hefði stefnandi getað sett fram allar þær kröfur sem hann gerir í máli þessu sem gagnkröfur á hendur stefndu og meðstefndu Maríu í máli þeirra systra á hendur honum sem höfðað hafi verið 12. janúar 2010. Þá vísar stefnda til þess að síðari hluti krafna stefnanda séu einnig fyrndar af sömu orsökum, sem og til málsástæðna og annarra raka meðstefndu Maríu og Gísla.

    Skaðabótakrafa vegna afleidds tjóns og miska.

    Stefnda byggir sýknukröfu sína í öllum ellefu töluliðum í stefnu á því að ætlað tjón sé ósannað með öllu, auk þess sem það vanreifað. Þá séu skilyrði til huglægrar afstöðu stefndu í skilningi sakarreglunnar ekki uppfyllt og sama gildi um skilyrði reglunnar um orsakatengsl og sennilega afleiðingu. Auk þess sé óljóst hvort hluti hins ætlaða tjóns sem stefnandi lýsi njóti verndar skaðabótaréttarins. Varðandi alla þessa þætti hvíli sönnunarbyrði á stefnanda. Þá sönnunarbyrði hafi stefnandi ekki axlað hvað varðar alla hina ellefu töluliði kröfugerðarinnar í stefnu. Varðandi athugasemdir við einstaka töluliði vísar stefnda til sömu málsástæðna og röksemda og meðstefnda María.

    Þá segir í greinargerð stefndu að fari svo að skaðabótaábyrgð verði að einhverju leyti felld á stefndu sé þess krafist að sú ábyrgð verði pro rata ábyrgð. Ekki verði því um solidaríska ábyrgð að ræða eins og farið sé fram á í stefnu, en sú regla gildi enda ekki þegar um sé að ræða aðgreinanleg eða sundurgreinanleg ætluð tjónsatvik, eins og hugsanlega sé um að ræða í máli þessu. Hafnar stefnda kröfu stefnanda um solidaríska ábyrgð erfingjanna enda hafi aldrei verið um skuldbindingu á hendur dánarbúinu að ræða. Það hafi verið stefndu öll sem selt hafi minni spilduna til þriðja aðila, ekki dánarbúið. Því sé í versta falli um að ræða að stefnandi eigi einhvers konar kröfu á hendur stefndu vegna hennar hlutar í þeirri sölu, eða pro rata og máli sínu til stuðnings vísar stefnda til einkaskiptaleyfis til handa stefndu 30. maí 2008, erfðafjárskýrslu, sem sýslumaður hafi staðfest 29. september sama ár, skiptayfirlýsingar frá 29. maí 2008, skiptingu landsins í tvær lóðir 15. október sama ár, kaupsamnings erfingja um minni spilduna frá 18. desember 2008 og sölu stefndu og meðstefndu Maríu á stærri spildunni til stefnda Gísla daginn eftir. Þá hafnar stefnda því að 97. gr. og 2. mgr. 84. gr. laga nr. 20/1990 eigi við í máli þessu og vísar til sömu raka og meðstefndu. Einnig vísar stefnda til þess að 3. mgr. 95. gr., sbr. 84. gr. sömu laga eigi við í máli þessu. Það að stefndu hafi kosið að hafa hvert sinn lögmann í málinu sé ekki síst tilkomið vegna þeirrar staðreyndar að þau telja samaðild í málinu ekki koma til greina.

    Þá vísar stefnda til þess að sýkna eigi stefndu vegna framsetningar dómkrafna, þ.e. bæði vegna sölu á minni spildunni og vegna ætlaðs afleidds tjóns. Fari svo að dómurinn komist að þeirri niðurstöðu að stefndu beri einhverja skaðabótaábyrgð pro rata, byggir stefnda á því að sýkna beri hana og raunar öll stefndu. Stefnandi byggi málið á samaðild, sbr. 18. gr. laga nr. 91/1991. Hvergi í stefnu sé vísað til samlagsaðildar, sbr. 1. mgr. 19. gr. sömu laga. Hefði þurft að gera slíkt ef hver og einn stefndi í málinu ætti að vera gerður ábyrgur fyrir sínum hlut í ætluðu tjóni. Einnig hefði þurft að sundurgreina þátt hvers og eins í ætluðu tjóni. Í slíku tilfelli væri ekki hægt að taka dómkröfu stefnanda upp í dómsorði og telur stefnda að við slíkar aðstæður sé ekki heimilt til að lækka kröfur stefnanda á þann hátt að í þeim myndu rúmast kröfur um pro rata ábyrgð. Engu breyti þó svo stefnandi geri kröfu um málskostnað in solidum en til vara pro rata. Sama gildi um lýsingu á málsástæðum í stefnu þar sem fram komi að stefnda og meðstefnda María beri til vara ábyrgð á ætluðu tjóni.

    Eins og aðrir stefndu hafnar stefnda því að hinar ólögfestu reglur um óréttmæta auðgun eigi við í máli þessu. Einnig bendir stefnda á að aldrei hafi verið óskað, gert viðvart eða krafist greiðslna fyrr en í máli þessu. Að öðru leyti vísar stefnda til greinargerðar meðstefndu Gísla og Maríu, að breyttu breytanda.

    Málskostnaðarkrafa stefndu sé byggð á 129. gr., sbr. 130. gr., sbr. 2. mgr. 132. gr. laga nr. 91/1991, auk 1.-3. töluliðar 131. gr. sömu laga. Frá 2008 hafi stefnandi aldrei gert kröfu um bætur eða hlutdeild í minni spildunni, aldrei birt kröfubréf í þeim tilgangi að gefa kost á að greiða þessar kröfur. Auk þess séu rangar, villandi og óþarfar staðhæfingar í stefnu og sé því krafist álags vegna óþarfa málareksturs.

    Um lagarök vísar stefnda til skaðabótalaga nr. 50/1993 og meginreglna skaðabótaréttarins sem og almennra reglna kröfuréttar og samningaréttar, sem og laga nr. 20/1991. Um málskostnað er vísað til þess sem að ofan er rakið og þá sé krafa um virðisaukaskatt byggð á lögum nr. 50/1988.

    Þá eru í greinargerð stefndu sérstök mótmæli við því sem fram komi í stefnu, þ.e. að stefnda hafi í röksemdum með greinargerð sinni í dómi Hæstaréttar í málinu nr. 84/2011 „viðurkennt í raun“ skaðabótaskyldu sína gagnvart stefnanda vegna sölu minni spildunnar til þriðja aðila.

    Niðurstaða.

    Mál þetta snýst um ágreining aðila um eignarhald á landspildu úr landi Hróarsholts 2 í Flóahreppi, landnr. 186-037, sem Guðfinnur Kr. Gíslason, faðir allra stefndu og stjúpfaðir stefnanda, hélt eftir við sölu jarðarinnar árið 1998 og var spildan um 120 hektarar að stærð. Guðfinnur lést 11. október 2007 og var áðurnefnd spilda meðal eigna hans. Þessari spildu mun hafa verið skipt annars vegar í 78 hektara spildu með landnr. 186-038 og hins vegar í um 46 hektara  spildu með landnr. 217-808. 

    Minni spilduna, þ.e. með landnr. 217-808, seldu systkinin Gísli, María og Gerður heitin síðan Guðmundi B. Steinþórssyni með kaupsamningi, dags. 18. desember 2008 og snýst ágreiningur aðila um lögmæti þeirrar ráðstöfunar og fer stefnandi fram á að stefndu verði in solidum dæmd til að greiða honum tvo þriðju hluta söluandvirðisins. Þá krefst stefnandi bóta að fjárhæð 10.000.000 króna fyrir afleitt tjón og miska vegna atvika sem hann rekur í ellefu töluliðum í stefnu og kveður hann þær lúta að báðum spildunum.

    Í máli þessu liggur fyrir að Hæstiréttur Íslands hefur með dómi sínum í máli nr. 87/2010, sem kveðinn var upp þann 3. apríl 2014, viðurkennt eignarrétt stefnanda að tveimur þriðju hlutum landspildu úr Hróarsholti 2 í Flóahreppi, landnr. 186-037. Í dómi Hæstaréttar er tekið fram að ekki sé fallist á það með stefnanda að hann hafi fengið að dánar- eða lífsgjöf frá Guðfinni Kr. Gíslasyni alla þá spildu sem deilt hafi verið um í því máli, enda lægju ekki fyrir í málinu nein gögn sem rennt gætu viðhlítandi stoðum undir þá staðhæfingu. Þá má ráða af dómi Hæstaréttar í máli nr. 179/2015 að framangreindur dómur hafi varðað fasteign með landnr. 186-037 en ekki lotið að annarri spildu úr landi sömu jarðar með landnr. 217-808. Umræddu landi mun hafa verið skipt 15. október 2008 og þinglýst 22. desember sama ár. Með birtingu stefnu í máli þessu á tímabilinu frá 7.-15. desember 2015 er stefnandi fyrst að krefjast bóta af þeim sökum að stefndu hafi ráðstafað landi sem verið hafi að hluta til í hans eigu, en telja verður að hann hafi átt kost á því að gera gagnkröfur í fyrri málaferlum milli aðila. Stefndu byggja öll á því að hafi kröfur stefnanda átt rétt á sér séu þær fyrndar með vísan til 9. gr. laga nr. 150/2007. Samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laganna fyrnist krafa um skaðabætur á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á því að bar að afla sér slíkra upplýsinga. Telja verður að eigi síðar en 25. júlí 2009 hafi stefnanda verið ljós þau atvik er leitt gætu til bótaskyldu vegna sölu til þriðja manns á þeirri landspildu sem mál þetta fjallar um, en á þeim degi þingfesti stefnandi mál gegn stefnda Gísla. Þá hafði stefnandi engar gagnkröfur uppi á hendur stefndu Maríu og Gerði í fyrri málaferlum þeirra gegn stefnanda. Samkvæmt framansögðu verður að telja að krafa stefnanda á hendur stefndu um greiðslu á 19.488.000 krónum sem samsvari tveimur þriðju hlutum söluandvirðis hinnar 46,4 hektara spildu, landnr. 217-808, samkvæmt kaupsamningi milli stefndu og Guðmundar B. Steinþórssonar, dags. 18. desember 2008, sé fyrnd. Verða stefndu því þegar af þessari ástæðu sýknuð af fjárkröfu stefnanda að þessu leyti, sbr. e-lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 10. gr. laga nr. 78/2015.

    Eftir stendur þá krafa stefnanda á hendur stefndu á greiðslu á 10.000.000 krónum fyrir afleitt tjón og miska vegna atvika sem stefnandi rekur í ellefu töluliðum í stefnu og lúta að báðum spildunum. Í stefnu er enga tölulega sundurliðun að finna á þessum kröfuliðum og þá skortir mjög á rökstuðning og sönnun fyrir þeim. Er því óhægt um vik fyrir dómara að ákveða fjárhæð bótakröfu hyggist hann taka einhverja kröfuliði til greina. Þá er hugsanlegt að hluti þessara fjárkrafna sé fyrndur með sömu rökum og hér að framan greinir en eins og kröfugerð stefnanda er háttað er útilokað að taka afstöðu til þess. Verður því ekki hjá því komist að vísa þessum kröfulið frá dómi.

    Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður.

    Hjörtur O. Aðalsteinsson dómstjóri kveður upp dóm þennan. Fyrir dómsuppkvaðningu var gætt ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

    D Ó M S O R Ð:

    Stefndu, Gísli Guðfinnsson, María Guðbjörg Guðfinnsdóttir, og dánarbú Gerðar Bjargar Guðfinnsdóttur, skulu vera sýkn af kröfu stefnanda, Jakobs A. Traustasonar um greiðslu á 19.488.000 krónum vegna sölu á spildu með landnr. 217-808, samkvæmt kaupsamningi milli stefndu og Guðmundar B. Steinþórssonar, dags. 18. desember 2008.

    Kröfu stefnanda á hendur stefndu á greiðslu á 10.000.000 krónum fyrir afleitt tjón og miska er vísað frá dómi.

    Málskostnaður fellur niður.