Print

Mál nr. 555/2017

Matthías H. Johannessen (Reimar Pétursson hrl.)
gegn
Aztiq Pharma Partners ehf., Árna Harðarsyni og Magnúsi Jaroslav Magnússyni (Jóhannes Bjarni Björnsson hrl.)
Lykilorð
  • Kærumál
  • Einkahlutafélag
  • Slit
  • Lögvarðir hagsmunir
  • Frávísunarúrskurður felldur úr gildi
Reifun
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli M gegn A ehf., Á og MM var vísað frá dómi á þeim grundvelli að M skorti lögvarða hagsmuni af því að fá niðurstöðu um kröfu sína. Í málinu krafðist M þess á grundvelli 1. mgr. 81. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög að A ehf. yrði slitið. Eftir að málið var höfðaði hafði Á sem eigandi 99,98% hlutafjár A ehf. ákveðið að aðrir hluthafar félagsins, þar á meðal M, skyldu sæta innlausn hans á hlutum í félaginu samkvæmt 16. gr. laga nr. 138/1994. Með vísan til þess að þegar þær ráðstafanir voru gerðar, sem M taldi að ætti að leiða til þess að A ehf. skyldi slitið, hefði M verið hluthafi í félaginu og taldi sig ráða yfir því hlutafé sem nægði eftir 1. mgr. 81. gr. laga nr. 138/1994 til að krefjast slita taldi Hæstiréttur að hann hefði lögvarða hagsmuni af því að leyst yrði úr ágreiningi aðila. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson, Karl Axelsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 1. september 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum 15. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 22. ágúst 2017, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.  Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir héraðsdómi og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Í máli þessu, sem sóknaraðili höfðaði 23. október 2014 á hendur varnaraðilum, krefst hann þess á grundvelli 1. mgr. 81. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög að varnaraðilanum Aztiq Pharma Partners ehf. skuli slitið.

Þess er að geta að sóknaraðili höfðaði 4. nóvember 2014 mál á hendur varnaraðilanum Aztiq Pharma Partners ehf., þar sem hann krefst þess að ógilt verði samþykkt aðalfundar varnaraðila 24. október 2014 um að hækka hlutafé félagsins um 100.000.000 krónur að nafnverði á genginu ein króna á hlut og að breyta samþykktum þess því til samræmis og samþykkt fundarins um að breyta 7. grein samþykkta félagsins um forkaupsrétt að svo miklu leyti sem breytingarnar leiða til brottfalls forkaupsréttar við sölu á 470.000 hlutum í eigu þess.

Málavextir eru þeir helstir að með framsalssamningi 31. mars 2009 eignaðist sóknaraðili 10.000 hluti af 500.000 útgefnum hlutum í varnaraðila, sem þá bar heitið Dalasúla ehf., eða sem svaraði til 2% eignarhlutar. Með sama samningi eignaðist Vilhelm Róbert Wessmann 470.000 hluti, eða 94% eignarhlut, og varnaraðilarnir Árni og Magnús Jaroslav 10.000 hluti, eða 2% eignarhlut hvor. Við gerð framsalssamningsins tóku sóknaraðili, varnaraðilinn Árni og Vilhelm Róbert sæti í stjórn varnaraðilans Aztiq Pharma Partners ehf. Sóknaraðili hætti 2. mars 2010 í stjórninni og tók varnaraðilinn Magnús Jaroslav þar sæti í hans stað.

Með dómi Hæstaréttar 28. nóvember 2013 í máli nr. 367/2013, sem sóknaraðili hafði höfðað í héraði gegn varnaraðilunum Árna og Magnúsi Jaroslav, svo og Vilhelm Róberti, og hinir síðarnefndu áfrýjuðu, var viðurkennt að sóknaraðili, ásamt varnaraðilunum Árna og Magnúsi Jaroslav, ætti forkaupsrétt, að varnaraðilanum Aztiq Pharma Partners ehf. frágengnum, að 470.000 hlutum í félaginu samkvæmt 2. mgr. 7. greinar samþykkta þess á verðinu ein króna á hlut vegna framsals hlutanna frá Vilhelm Róberti til varnaraðilans Árna í skjali sem bar heitið „viðauki við framsalssamning um hlutabréf í Einkahlutafélaginu Dalasúla ehf.“ Í framhaldi af dóminum tilkynnti varnaraðilinn Árni, fyrir hönd stjórnar varnaraðilans Aztiq Pharma Partners ehf., með bréfi 2. desember 2013 Vilhelm Róberti að stjórn félagsins hefði ákveðið að nýta sér forkaupsrétt fyrir hönd þess á fyrrgreindum 470.000 hlutum í samræmi við 2. mgr. 7. greinar samþykkta félagsins. Myndi hlutaskrá þess verða færð til samræmis við framangreind kaup varnaraðila á hlutunum. Afrit bréfsins var sent varnaraðilanum Magnúsi Jaroslav og sóknaraðila.

Hinn 14. mars 2014 var á aðalfundi varnaraðilans Aztiq Pharma Partners ehf. fyrir árið 2012 lögð fram tillaga af hálfu annarra hluthafa en sóknaraðila um að stjórn félagsins yrði veitt heimild til að selja, án forkaupsréttar, eigin bréf þess að nafnverði 470.000 krónur til Vilhelms Róberts fyrir eina krónu á hlut. Brást sóknaraðili við þessu með því að krefjast lögbanns á sölunni og var krafan tekin til greina með úrskurði héraðsdóms 12. júní 2014. Sýslumaður lagði síðan lögbannið á 3. júlí sama ár og í framhaldi af því höfðaði sóknaraðili mál til staðfestingar lögbanninu. Í millitíðinni hafði sóknaraðili höfðað mál á grundvelli 71. gr. laga nr. 138/1994 til ógildingar á samþykkt hluthafafundarins 14. mars 2014. Hefur það mál og fyrrgreint staðfestingarmál verið sameinuð.

Samkvæmt endurriti af fundargerð aðalfundar varnaraðilans Aztiq Pharma Partners ehf. 24. október 2014 var meðal fundarefnis tillaga stjórnar varnaraðilans um að hlutafé félagsins yrði hækkað um 100.000.000 krónur að nafnvirði á genginu 1,0 fyrir hvern útgefinn hlut. Um hlutafjárhækkunina sagði meðal annars að hluthafar ættu rétt á að skrá sig fyrir nýjum hlutum í réttu hlutfalli við hlutaeign sína, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 138/1994 og 5. grein samþykkta félagsins. Gætu ekki aðrir en hluthafar skráð sig fyrir nýútgefnum hlutum, en ef hluthafar skráðu sig ekki fyrir þeim skyldi öðrum hluthöfum veittur hlutfallslegur sá réttur. Um ástæðu fyrir hlutafjárhækkuninni var vísað til þess að hún væri til að standa undir skuldbindingum félagsins, þar sem það ætti ekki reiðufé til að greiða skuldir. Á fundinum voru bókuð mótmæli umboðsmanns sóknaraðila, sem fór með ⅓ hluta atkvæða í félaginu, við lögmæti hlutafjárhækkunarinnar og að sóknaraðili áskildi sér allan rétt. Þá var, gegn mótmælum umboðsmanns sóknaraðila, gerð breyting á 7. grein samþykkta félagsins, sem hljóðaði svo eftir hana: „Eigendaskipti að hlutum í félaginu öðlast ekki gildi gagnvart því fyrr en stjórn þess hefur verið tilkynnt um það skriflega eða þau hafa verið færð í gerðarbók, sé hluthafi einn.“ Í lok fundarins beindi varnaraðilinn Árni þeirri fyrirspurn til umboðsmanns sóknaraðila hvort sóknaraðili óskaði eftir, í ljósi þess að hann hefði stefnt félaginu til slita á því, að vera „innleystur úr félaginu“, en það hlyti að hafa sömu afleiðingar og slit. Kvaðst umboðsmaðurinn ekki geta tekið afstöðu til þess, en í máli þessu heldur sóknaraðili því fram að þátttaka sín í hækkun hlutafjárins hefði verið óforsvaranleg, meðal annars í ljósi þess að félagið væri með litla sem enga starfsemi. Fór svo að varnaraðilinn Árni skráði sig fyrir öllum nýútgefnum hlutum í varnaraðilanum Aztiq Pharma Partners ehf. og varð í kjölfarið eigandi 99,98% hlutafjár í félaginu.

Með bréfi 30. nóvember 2014 til sóknaraðila tilkynnti varnaraðilinn Árni, með vísan til 16. gr. laga nr. 138/1994, að hann hefði sem eigandi 99,98% hlutafjár varnaraðilans Aztiq Pharma Partners ehf. og eini stjórnarmaður félagsins ákveðið að aðrir hluthafar þess skyldu sæta innlausn hans á hlutum þeirra í því. Með innlausninni væri hluthöfum boðnar 1,196 krónur fyrir hvern hlut. Samkvæmt 17. gr. laganna skyldi greiða andvirði hluta, sem ekki væru framseldir innan fjögurra vikna frá dagsetningu bréfsins inn á geymslureikning í nafni viðkomandi rétthafa. Næðist ekki samkomulag um verð skyldi það ákveðið af matsmönnum. Varnaraðilinn Árni tilkynnti síðan sóknaraðila með bréfi 6. janúar 2015 að þar sem hlutir hins síðarnefnda í varnaraðilanum Aztiq Pharma Partners ehf. hefðu ekki verið framseldir hefði andvirði þeirra, 11.196 krónur, verið greitt inn á geymslureikning á nafni sóknaraðila.

Samhengis vegna skal þess getið að fyrir Hæstarétti er til meðferðar mál nr. 796/2016, þar sem til úrlausnar eru bótakröfur sóknaraðila á hendur varnaraðilunum Árna og Magnúsi Jaroslav, svo og Vilhelm Róberti vegna nánar tilgreindra ráðstafana í varnaraðilanum Aztiq Pharma Partners ehf. og að rekið er matsmál milli sóknaraðila og varnaraðilans Árna, þar sem tveir menn voru dómkvaddir 25. janúar 2017 til að meta innlausnarverð á hlutum sóknaraðila í félaginu miðað við innlausnardag hlutanna 30. nóvember 2014.

II

Sóknaraðili byggir í máli þessu á því að samkvæmt 1. mgr. 81. gr. laga nr. 138/1994 geti hluthafar, sem ráða yfir minnst fimmtungi hlutafjár, krafist dóms fyrir því að félagi skuli slitið á þeim grundvelli að hluthafar hafi af ásetningi misnotað aðstöðu sína í félaginu eða tekið þátt í brotum á lögunum eða samþykktum þess. Sóknaraðili sé enn eigandi þriðjungs útistandandi hlutafjár varnaraðilans Aztiq Pharma Partners ehf. Aðrir hluthafar, varnaraðilarnir Árni og Magnús Jaroslav, hafi misnotað aðstöðu sína í félaginu á kostnað sóknaraðila og selt helstu eign þess til félags í eigu varnaraðilans Árna í andstöðu við 51. gr., 70. gr. og 70. gr. a. laga nr. 138/1994. Þá hafi þeir brotið gegn 7. grein samþykkta félagsins með því að hlutast ekki til um að bjóða forkaupsrétt samkvæmt samþykktunum vegna svonefnds viðauka. Einnig hafi þeir brotið gegn 19. grein samþykkta félagsins og 59. gr. laga nr. 138/1994, þar sem endurskoðandi þess hafi átölulaust látið hjá líða að „rannsaka reikninga“ félagsins, með því að hafa sem stjórnarmenn ekki lagt fyrir aðalfund „skýrslu endurskoðanda“ og með því að hafa ekki lagt fyrir aðalfund samstæðureikninga fyrir árin 2009 og 2010. Að auki hafi fyrrnefndir varnaraðilar brotið gegn 70. gr. laganna með því að hafa á aðalfundi 14. mars 2014 samþykkt breytingar á 7. grein samþykkta félagsins í því skyni að sniðganga réttindi sóknaraðila og með því að lýsa því yfir að þeir myndu samþykkja á aðalfundi 24. október 2014 hækkun hlutafjár um 100.000.000 krónur. Loks hafi varnaraðilarnir brotið gegn 59. gr. áðurnefndra laga og 11. grein samþykkta félagsins með því að boða ekki löglega aðalfundi þess fyrir næstliðið starfsár. Öll þessi brot hafi verið framin af ásetningi. Ef fallist yrði á kröfur sóknaraðila um slit varnaraðilans Aztiq Pharma Partners ehf. og „ógildingu hlutafjárins“ hefði það í för með sér að innlausn þess væri marklaus, þar sem hlutafjáreign varnaraðilans Árna teldist þá aðeins vera 2%, sem leyfi honum ekki innlausn á eignarhlut sóknaraðila. Við slit félagsins yrði síðan eigin fé þess úthlutað til þriggja hluthafa, sem ættu þá allir 2% eignarhluta. Þar fyrir utan hafi innlausnarferli 16. gr. laga nr. 138/1994 ekki verið lokið, þar sem endanlegt innlausnarverð liggi ekki fyrir. Sé sóknaraðili því enn hluthafi í varnaraðila, sbr. 17. gr. laganna.

Af hálfu varnaraðila er á því byggt að málatilbúnaður sóknaraðila og dómkröfur hans séu ósamrýmanlegar innbyrðis og eftir að fyrir liggi að hlutir sóknaraðila voru innleystir á grundvelli heimildar í 16. gr. laga nr. 138/1994 og innlausnarverð þeirra greitt inn á geymslureikning sé sóknaraðili ekki lengur hluthafi í varnaraðilanum Aztiq Pharma Partners ehf., en fjárhagslegir hagsmunir hans séu að fullu tryggðir með þeirri málsmeðferð sem 2. mgr. 16. gr. laganna bjóði og nú standi yfir. Þá setji sóknaraðili fram kröfur sem séu ósamrýmanlegar með því að höfða fyrst mál til slita á umræddu félagi, en síðan mál til ógildingar á ákvörðun hluthafafundar um hækkun hlutafjár. Einnig sé það ósamrýmanlegt málarekstri sóknaraðila og kröfum hans um slit á félaginu eða ógildingu á ákvörðun hluthafafundar að hann hafi sett af stað matsmál á grundvelli heimildar í 2. mgr. 16. gr. laga nr. 138/1994. Hafi sóknaraðili með engum hætti leitast við að skýra hvernig hann geti bæði átt rétt á að fá andvirði hluta sinna greitt vegna innlausnar í samræmi við kröfur hans um að þeir verði metnir til fjár af dómkvöddum matsmönnum og svo einnig haldið til streitu kröfum um slit á félaginu og ógildingu ákvörðunar hluthafafundar. Markmið heimildarinnar til að krefjast félagsslita sé að tryggja fjárhagslegt verðmæti eignarhlutar og hafi sóknaraðili náð því markmiði með innlausn og beiðni um dómkvaðningu matsmanna á verðmæti hlutafjár. Loks verði ekki framhjá því horft að sóknaraðili hafi ráðstafað hagsmunum sínum með skuldbindandi hætti með því að krefjast slita á varnaraðila, svo og mats dómkvaddra manna á innlausnarverði hluta sinna.

III

Í 1. mgr. 81. gr. laga nr. 138/1994 segir að hluthafar, sem ráði yfir minnst fimmtungi hlutafjár, geti krafist dóms fyrir því að félagi skuli slitið á þeim grundvelli að hluthafar hafi af ásetningi misnotað aðstöðu sína í félaginu eða tekið þátt í brotum á lögunum eða samþykktum þess. Krafa sóknaraðila er reist á þessari lagagrein, auk þess vísar hann meðal annars til 51. gr., 59. gr., 70. gr. og 70. gr. a. laganna henni til stuðnings. Heldur sóknaraðili því fram að hann eigi enn þriðjung „útistandandi hlutafjár“ í varnaraðilanum Aztiq Pharma Partners ehf., en með því sé átt við hlutafé í eigu annarra en félagsins sjálfs.

Þegar þær ráðstafanir voru gerðar, sem sóknaraðili telur að leiða eigi til þess að  varnaraðilanum Aztiq Pharma Partners ehf. skuli slitið, var hann hluthafi í félaginu og telur sig sem fyrr greinir hafa ráðið yfir því hlutafé sem nægir eftir 1. mgr. 81. gr. laga nr. 138/1994 til að hluthafi geti krafist þess að félagi skuli slitið. Samkvæmt því hefur hann lögvarða hagsmuni af því að leyst verði úr ágreiningi aðila. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðilum verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir, en við ákvörðun hans er tekið tillit til þess að samhliða þessu máli er rekið annað samkynja mál.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðilar, Aztiq Pharma Partners ehf., Árni Harðarson og Magnús Jaroslav Magnússon, greiði sameiginlega sóknaraðila, Matthíasi H. Johannessen, 250.000 krónur í kærumálskostnað.

 

 

 

 

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 22. ágúst 2017.

Mál þetta var höfðað 23. október 2014 af Matthíasi H. Johannessen, Sólbraut 13, Seltjarnarnesi gegn Aztiq Pharma Partners ehf., Smáratorgi 3, Kópavogi, Árna Harðarsyni, Bergstaðastræti 49, Reykjavík, og Magnúsi Jaroslav Magnússyni, Fjallalind 137, Kópavogi. Málið var dómtekið eftir aðalmeðferð þess 27. júní sl.

Stefnandi krefst þess með vísan til 1. mgr. 81. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, að kveðinn verði upp dómur fyrir því að stefnda félaginu, Aztiq Pharma Partners ehf., skuli slitið. Þá krefst hann málskostnaðar.

Allir stefndu krefjast sýknu. Til vara krefjast stefndu þess að stefndi, Aztiq Pharma Partners ehf., geti, innan frests og fyrir verð sem ákveðið er í dóminum, leyst til sín 10.000 hluti stefnanda í stefnda, Aztiq Pharma Partners ehf. Þá krefjast stefndu málskostnaðar.

I.

Máli þessu var frestað nokkrum sinnum þar sem beðið var matsgerðar og svo yfirmats í máli sem rekið var fyrir dómnum milli að mestu leyti sömu aðila og sem varðaði að miklu leyti sömu málsatvik. Eftir að yfirmatsgerð lá fyrir í því máli sem var nr. E-3519/2014 var í þinghaldi 16. mars 2016 ákveðið að fresta þessu máli ótiltekið þar til niðurstaða væri fengin í mál nr. E-3519/2014. Dómur gekk í því máli 11. nóvember 2016 og í kjölfarið eða 20. desember 2016 var mál þetta tekið fyrir að nýju.

II.

Með framsalssamningi 31. mars 2009 eignaðist stefnandi 10.000 hluti af 500.000 útgefnum hlutum í Aztiq Pharma Partners ehf. eða sem svaraði til 2% eignarhlutar. Samkvæmt sama samningi eignuðust Vilhelm Róbert Wessman 470.000 hluti eða 94% eignarhlut, stefndi Árni 10.000 hluti eða 2%, og stefndi Magnús 10.000 hluti eða 2%. Seljandi hlutafjárins var Lögvit ehf. Við gerð framsalssamningsins tóku stefnandi, Árni og Vilhelm Róbert sæti í stjórn félagsins.

Stefndu lýsa því svo að Vilhelm Róbert hafi ekki eignast hlut í félaginu heldur hafi stefndi Árni yfirtekið þann hlut og eignast 96% í félaginu samkvæmt viðbótarsamkomulagi sbr. umfjöllun síðar. Árni Harðarson greiddi 480.000 krónur fyrir hlutinn 7. september 2009, stefndi Magnús 10.000 krónur fyrir sinn hlut 13. ágúst s.á. og stefnandi fyrir sinn hlut 23. júlí s.á.

Tilgangur Aztiq Pharma Partners ehf. var eignarhald og rekstur lyfjafyrirtækja. Í samræmi við það fjárfesti Aztiq Pharma Partners ehf. í lyfjafyrirtækinu Alvogen.

Hugmyndin á bak við stofnun Aztiq Pharma Partners ehf. var að setja á stofn sjóð sem afla myndi fjárfesta til að standa undir fjárfestingum í lyfjageiranum, til samræmis við tilgang félagsins. Aztiq Pharma Partners ehf. festi í framhaldinu kaup á öllum hlutum í nýstofnuðu félagi, Aztiq Partners AB, og greiddi fyrir það sem nam stofnframlagi félagsins, 100.000 sænskar krónur. Aztiq Partners AB setti síðan upp svokallaðan SICAR–sjóð í Lúxemborg, Aztiq Pharma Partners S.C.A. SICAR, og eins og áður segir var stefnt að því að fjármagna sjóðinn með utanaðkomandi fjármagni til fjárfestingar í lyfjageiranum.

Áður en sjóðurinn aflaði fjármagns gafst honum, í september 2009, kostur á að kaupa 30% eignarhlut í Alvogen Aztiq Société Civile, móðurfélagi rekstrarfélaga um lyfjaverksmiðju í Bandaríkjunum.

Stefnandi lýsir skipulagi samstæðu Aztiq Pharma Partners ehf. eftir fjárfestinguna með eftirfarandi hætti sem ekki hefur verið andmælt af stefndu:

 

 

Af myndinni megi sjá að Aztiq Pharma Partners ehf. hafi átt sænskt dótturfélag sem heitir Aztiq Partners AB. Síðarnefnda félagið átti svo 96,8% eignarhlut í lúxemborgska félaginu Aztiq Pharma Partners S.C.A. SICAR og 100% eignarhlut í lúxemborgska félaginu Aztiq Pharma Management S.A. sem átti afgang hlutafjárins í Aztiq Pharma Partners S.C.A. SICAR. Samkvæmt þessu réð Aztiq Pharma Partners ehf. í gegnum Aztiq Partners AB yfir öllu hlutafé Aztiq Pharma Partners S.C.A. SICAR.

Aztiq Pharma Partners S.C.A. SICAR var síðan eigandi 9,795,919 hluta í lyfjafyrirtækinu Alvogen Aztiq Société Civile („Alvogen“) eða sem svaraði til 29,97% eignarhlutar í því félagi. Stefnandi bendir á að samkvæmt skýrslu stjórnar Aztiq Pharma Partners S.C.A. SICAR með ársreikningi félagsins fyrir árið 2010, sem stefndi Árni undirritaði, hafi þessi eignarhlutur í Alvogen í árslok 2010 verið metinn á 76,5 milljónir bandaríkjadala. Hafi það mat byggst á verðmati fjárfestingarbankans Raiffeisen Investment Bank AG frá því í mars 2010.

Þá átti Aztiq Pharma Partners S.C.A. SICAR kauprétt að 10% eignarhlut til viðbótar í Alvogen gegn greiðslu á 9,6 milljónum bandaríkjadala. Ef miðað væri við framangreint verðmat Raiffeisen væri verðmæti þess kaupréttar samkvæmt mati stefnanda í mars 2010 um 15,9 milljónir bandaríkjadala.

Stefnandi bendir á að stefndi Aztiq Pharma Partners ehf. hafi ekki aðeins ráðist í framangreinda fjárfestingu, heldur einnig veitt Alvogen þjónustu sem hafi skilað um 47 milljónum króna í tekjur á árinu 2009 og um 102 milljónum króna í tekjur á árinu 2010.

Stefndu vísa á bug staðhæfingum stefnanda um stórkostleg verðmæti 30% eignarhluta í Alvogen og kaupréttar að 10% eignarhlut í Alvogen, þar sem staðreyndin sé sú að þegar Aztiq Pharma Partners S.C.A. SICAR hafi skrifað sig fyrir hlutum í Alvogen Aztiq Société Civile hafi verið veittur greiðslufrestur í 18 mánuði. Hafi verðmæti félagsins því verið nær því að vera hið sama og innborgað hlutafé fyrir hluti í Aztiq Partners AB, sbr. mat Rýnis endurskoðunar á eignarhluta Aztiq Partners AB. Þá árétta stefndu að eingöngu 500.000 kr. höfðu verið greiddar í hlutafé til félagsins og þar af hafði stefnandi greitt 10.000 kr.

Stefnandi hætti í stjórn Aztiq Pharma Partners ehf. 2. mars 2010 og sæti hans tók Magnús Jaroslav Magnússon. Ástæða þessara breytinga var að sögn stefnanda ósætti milli hans og annarra aðila málsins. Stefndi segir hins vegar ástæðuna þá að stefnandi hafi 1. mars 2010 ráðið sig til starfa hjá Actavis, samkeppnisaðila stefnda. Þau vistaskipti hafi stefnandi undirbúið á laun um nokkurt skeið.

Viðræður áttu sér stað á þessum tíma milli aðila máls um að hlutur stefnanda í Aztiq Pharma Partners ehf. yrði keyptur en þær skiluðu ekki árangri.

Eftir undirritun framsalssamningsins útbjuggu Vilhelm Róbert og Árni sérstakan samning um framsal Vilhelm Róberts til Árna á 470.000 hlutunum í eigu Vilhelms Róberts. Þessi samningur bar titilinn „viðauki við framsalssamning um hlutabréf í Einkahlutafélaginu Dalasúlu ehf.“.

Burtséð frá því hvenær viðaukinn var undirritaður hefur því verið slegið föstu að það hafi gerst eftir gerð framsalssamningsins og því hafi forkaupsréttur hluthafa orðið virkur sbr. dóm Hæstaréttar í málinu nr. 331/2013. Stefnanda fullyrðir að honum hafi ekki verið kunnugt um gerð viðaukans fyrr en löngu síðar.

Fljótlega eftir að stefnandi hætti í stjórn eða um 1. júlí 2010 gekk þáverandi stjórn Aztiq Pharma Partners ehf., þeir Vilhelm Róbert, Árni og Magnús Jaroslav, til samninga sem fólu í sér afsal á helstu eign félagsins, Aztiq Partners AB, til annars félags, Aztiq Pharma ehf. Þessi viðskipti munu hafa farið fram án vitneskju stefnanda málsins.

Af þeim upplýsingum sem stefnandi hefur síðar fengið um viðskiptin telur hann að draga megi þau upp með þessum hætti:

Þannig seldi Aztiq Pharma Partners ehf. helstu eign sína, eignarhlutinn í Aztiq Partners AB, nánast eignalausu félagi, Aztiq Pharma ehf., fyrir tæpar 5 milljónir króna og að sögn stefnanda gegn ógreiddri og ótryggri vonargreiðslu að hámarki 10 milljónir evra ef kaupandi félagsins hefði sjálfur hagnað af fjárfestingunni og að öðrum frekari skilyrðum uppfylltum (svonefnt „earn out“ á ensku).

Eftir þessar ráðstafanir virðist starfsemi félagsins að öðru leyti nánast leggjast af. Það hafi óverulegar tekjur og sé rekið með rúmlega 15 milljóna króna tapi árið 2011, tæplega níu milljóna króna tapi árið 2012 og með rúmlega 11 milljóna króna tapi árið 2013.

Aðalfundir Aztiq Pharma Partners ehf. fyrir rekstrarárin 2009 og 2010 voru ekki haldnir fyrr en 14. október 2011 og þá kveðst stefnandi fyrst hafa fengið upplýsingar um framangreind viðskipti. Upplýsingar um starfsemi Aztiq Pharma Partners ehf. á fundunum voru að sögn stefnanda ófullkomnar enda reikningar félagsins ekki endurskoðaðir.

Jafnskjótt og stefnandi fékk vitneskju um að félagar hans, aðrir hluthafar Aztiq Pharma Partners ehf., og sameiginlegt félag þeirra höfðu ráðstafað eignarhlutum og eignum án vitneskju og í trássi við vilja stefnanda, hóf hann aðgerðir.

Stefnandi gat ekki unað því að með gerð umrædds viðauka væri gengið fram hjá forkaupsrétti hans að hlutunum 470.000 sem Vilhelm Róbert afsalaði Árna. Af því tilefni höfðaði hann mál 13. desember 2011 til viðurkenningar á þeim rétti.

Með dómi 28. nóvember 2013, í máli nr. 367/2013, viðurkenndi Hæstiréttur forkaupsrétt stefnanda og annarra hluthafa, að félaginu frágengnu, að hlutunum sem viðaukinn tók til á genginu ein króna á hlut.

Meðan málið var rekið um forkaupsréttinn höfðaði stefnandi mál gegn stjórnarmönnum Aztiq Pharma Partners ehf. til heimtu skaðabóta vegna sölu helstu eignar félagsins, Aztiq Partners AB, til Aztiq Pharma ehf. Málið var þingfest í Héraðsdómi Reykjavíkur 25. október 2012. Dómur gekk í því 11. nóvember 2016 í málinu nr. E-3519/2012. Því máli hefur verið áfrýjað af beggja hálfu til Hæstaréttar Íslands. Í málinu var aflað yfirmatsgerðar um verðmæti Aztiq Pharma Partners ehf. miðað við 1. júlí 2010 eða um það bil er salan fór fram.

 

Stefnandi höfðaði einnig mál gegn Aztiq Pharma Partners ehf. vegna þess að hann taldi ársreikningum félagsins, sem fram voru lagðir á aðalfundum fyrir árin 2009 og 2010, verulega áfátt. Hann taldi þá ekki samrýmast lögbundnum kröfum m.a. um gerð og endurskoðun samstæðureikninga og áritun löggilts endurskoðanda félagsins.

Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 3. júlí 2014 var Aztiq Pharma Partners ehf. sýknað af öllum kröfum stefnanda í því máli. Því máli var áfrýjað að fengnu áfrýjunarleyfi. Með dómi Hæstaréttar 21. maí 2015 í máli nr. 791/2014 var vísað frá héraðsdómi aðalkröfu áfrýjanda, Matthíasar H. Johannessen, um að ógiltir yrðu aðalfundir stefnda, Aztiq Pharma Partners ehf., sem haldnir voru 14. október 2011 fyrir starfsárin 2009 og 2011, en sýknað af öðrum kröfum stefnanda.

Í kjölfar framangreinds dóms Hæstaréttar frá 28. nóvember 2013 ákvað Aztiq Pharma Partners ehf., með tilkynningu 2. desember 2013, að ganga inn í kaupin samkvæmt framangreindum viðauka.

Stefnandi hefur metið það svo að með því sé staðan í raun sú að hann eigi nú þriðjung útistandandi hlutafjár Aztiq Pharma Partners ehf. Með „útistandandi hlutafé“ sé átt við hlutafé í eigu annarra en félagsins sjálfs, en hlutir í eigu þess njóti hvorki atkvæðisréttar, sbr. 57. gr. laga nr. 138/1994, né arðsréttar eðli máls samkvæmt. Eftir kaup félagsins voru útistandandi hlutir 30.000 og stefnanda sé eigandi 10.000 þeirra, eða þriðjungs.

Aðrir hluthafar Aztiq Pharma Partners ehf. en stefnandi lögðu fram á aðalfundi Aztiq Pharma Partners ehf. fyrir árið 2012, sem fram fór 14. mars 2014, tillögu um að stjórn félagsins yrði veitt heimild til að selja Vilhelm Róbert, án forkaupsréttar, eigin bréf félagsins að nafnverði 470.000 krónur fyrir eina krónu á hlut.

Stefnandi gat ekki unað þessu og krafðist lögbanns við því að Aztiq Pharma Partners ehf. seldi Vilhelm Róbert, án þess að bjóða öðrum hluthöfum forkaupsrétt, eigin hluti félagsins að nafnverði 470.000 krónur. Sýslumaðurinn í Kópavogi synjaði í fyrstu kröfunni en Héraðsdómur Reykjaness felldi þá ákvörðun úr gildi með úrskurði 12. júní 2014 og lagði fyrir sýslumann að leggja lögbannið á. Sýslumaður gerði það 3. júlí 2014 og stefnandi þingfesti mál því til staðfestingar 3. september 2014.

Í millitíðinni hafði stefnandi höfðað mál á grundvelli 71. gr. laga nr. 138/1994 til ógildingar á samþykkt hluthafafundarins 14. mars 2014. Það mál og staðfestingarmálið hafa nú verið sameinuð.

Aftur lögðu aðrir hluthafar Aztiq Pharma Partners ehf. en stefnandi, fram tillögu um breytingar á hluthafafundi sem haldinn var 24. október 2014 þess efnis að hlutafé Aztiq Pharma Partners ehf. yrði hækkað um 100 milljónir króna á genginu ein króna á hlut. Samhliða ákváðu þeir að leggja til að ákvæði í samþykktum félagsins um forkaupsrétt yrði afnumið í heild sinni. Þessi hlutafjárhækkun var samþykkt og því á stefnandi nú í stað þriðjungs hlutar, sem hann taldi sig eiga fyrir hækkun, einungis um 0,01% hlut.

Stefnandi vildi meina að þar sem félagið hefði litla sem enga starfsemi og engar upplýsingar lægju fyrir um til hvaða þarfa hlutafjárins skyldi aflað, yrði hlutafjárhækkun óforsvaranleg. Stefnandi höfðaði því mál til ógildingar á þessari ákvörðun hluthafafundar og þeirri að afnema forkaupsrétt hluthafa að miklu leyti. Úrskurður í því máli er kveðinn upp í dag.

II.

Stefnandi byggir kröfu sína um slit félagsins á 1. mgr. 81. gr. laga nr. 138/1994 en samkvæmt greininni geti hluthafar, sem ráða yfir minnst fimmtungi hlutafjár, krafist dóms fyrir því að félagi skuli slitið „á þeim grundvelli að hluthafar hafi af ásetningi misnotað aðstöðu sína í félaginu eða tekið þátt í brotum á lögum þessum eða samþykktum félagsins“. Stefnandi telur öll skilyrði þessa ákvæðis uppfyllt.

Stefnandi kveðst við útgáfu stefnu hafa verið eigandi þriðjungs útistandandi hlutafjár Aztiq Pharma Partners ehf. Skilyrðið um fimmtung hlutafjár sé því uppfyllt.

Þá hafi aðrir hluthafar, þ.e. stefndu Árni og Magnús Jaroslav, misnotað aðstöðu sína í félaginu á kostnað stefnanda. Þeir hafi sem stjórnarmenn félagsins selt helstu eign þess til félags í eigu Árna í andstöðu við 51. gr., 70. gr. og 70. gr. a laga nr. 138/1994.

Sömu hluthafar, hafi brotið gegn og tekið þátt í brotum gegn 7. gr. samþykkta félagsins með því að hlutast ekki til um að bjóða forkaupsrétt samkvæmt samþykktunum vegna „viðaukans“, svonefnda.

Þeir hafi og brotið gegn og tekið þátt í brotum gegn 19. gr. samþykkta félagsins og 59. gr. laga nr. 138/1994 með því að endurskoðandi félagsins hafi átölulaust látið hjá líða að rannsaka reikninga félagsins, með því að hafa sem stjórnarmenn ekki lagt fyrir aðalfund skýrslu endurskoðanda, og með því að hafa sem stjórnarmenn ekki lagt fyrir aðalfund samstæðureikninga fyrir árin 2009 og 2010.

Þeir hafi jafnframt brotið gegn og tekið þátt í brotum gegn 70. gr. laga nr. 138/1994 með því að hafa á aðalfundi 14. mars 2014 samþykkt breytingar á 7. gr. samþykkta félagsins til að sniðganga réttindi stefnanda. Aztiq Pharma Partners ehf. hafi verið skylt við þær aðstæður sem þá voru uppi ýmist að lækka hlutafé félagsins í þágu allra hluthafa samkvæmt ströngum reglum VIII. kafla laga nr. 138/1994 eða bjóða öðrum hluthöfum forgangsrétt við sölu hlutanna.

Þeir sömu hafi brotið gegn og tekið þátt í brotum gegn 70. gr. laga nr. 138/1994 með því að hafa samþykkt á aðalfundi 24. október 2014 hækkun hlutafjár um 100 milljónir króna. Óforsvaranlegt hafi verið fyrir stefnanda að taka þátt í hækkuninni, starfsemi félagsins sé lítil sem engin og tilgangur ráðstöfunarinnar sé sýnilega að afla þeim hluthöfum, sem hafa staðið þétt saman gegn hagsmunum stefnanda, hagsmuni á hans kostnað.

Að endingu tiltekur stefandi að sömu hluthafar hafi brotið gegn og tekið þátt í brotum gegn 59. gr. laga nr. 138/1994 og 11. gr. samþykkta félagsins með því að boða ekki sem stjórnarmenn aðalfundi þess fyrir 2011 fyrr en eftir lok næsta ágústmánaðar 2012.

Öll þau brot gegn lögum nr. 138/1994 og samþykktum félagsins og öll þátttaka í þeim, sem að framan sé lýst, séu framkvæmd af ásetningi. Þá feli hvert tilvik í sér misnotkun aðstöðu hluthafanna af ásetningi óháð því hvort um brot gegn lögum nr. 138/1994 eða samþykktum félagsins teljist vera að ræða.

Hvert og eitt þessara tilvika sé nægjanlegt til að fallist verði á dómkröfur stefnanda. Enginn greinarmunur verði gerður á athöfnum eða athöfnum hluthafanna eftir því hvort þeir komi fram sem hluthafar eða stjórnarmenn, enda hafi hluthafarnir í krafti atkvæðavægis ráðið öllu um skipan stjórnar félagsins.

Stefnandi telur nauðsynlegt að stefna öllum hluthöfum Aztiq Pharma Partners ehf. til að þola dóm í málinu með hliðsjón af afleiðingum dómsins fyrir eignarhluti þeirra í félaginu. Varnarþing sé í Reykjavík, sbr. 32. og 42. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Um lagarök vísar stefnandi einkum til laga nr. 138/1994. Um kröfu sína um málskostnað vísar stefnandi til XXI. kafla laga nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr.

III.

Stefndu telja verulega formgalla á málatilbúnaði stefnanda og að engir lögvarðir hagsmunir stefnanda séu fyrir hendi.

Stefnandi sé ekki lengur hluthafi í Aztiq Pharma Partners ehf. sem krafist er slita á, þar sem með tilkynningu 30. nóvember 2014 hafi hlutir hans verið innleystir á grundvelli 16. og 17. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög. Í kjölfarið hafi stefnandi farið fram á að dómkvaddir yrðu matsmenn til að meta innlausnarverð á hlut hans. Skorað hafi verið á stefnanda að falla frá beiðni um dómkvaðningu en hann hafi hafnað því. Því sé í gangi matsferli samkvæmt 17. gr. Stefnandi sé því ekki lengur eigandi hluta heldur standi einungis eftir ágreiningur um verðmæti hlutanna sem verði leyst úr þegar niðurstaða liggur fyrir hjá dómkvöddum matsmönnum.

Einungis hluthafi geti átt aðild að máli til slita á hlutafélagi. Aðildarhæfi stefnandi hafi fallið niður undir rekstri málsins. Þá hafi úrlausn á málsástæðum stefnanda engin áhrif á stöðu hans þar sem hann verði ekki aftur hluthafi þótt fallist yrði á þær. Því sé slík úrlausn andstæð 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 og hún hefði ekki raunhæft gildi fyrir réttarstöðu stefnanda.

Stefnandi hafi ekki krafist ógildingar á innlausninni og hafi farið fram á mat á innlausnarverði. Hann hafi því viðurkennt innlausnina og samþykkt í verki. Hann geti ekki krafist þess í dómsmáli að grundvöllur ákvörðunar verði talinn ólögmætur þegar sjálf ákvörðunin hafi ekki verið borin undir dómstól. 

Stefndu Árni og Aztiq Pharma Partners ehf. krefjast aðallega sýknu af kröfum stefnanda þar sem skortir það grundvallarskilyrði fyrir kröfugerð stefnanda að hann sé eigandi 1/5 hlutafjár í Aztiq Pharma Partners ehf. stefndi Árni sé eigandi 99,98% hlutafjár í félaginu frá 7. nóvember 2014 og alls útistandandi hlutafjár frá 5. janúar 2015. Eðli máls samkvæmt verði skilyrðinu um 1/5 hlutafjár að vera fullnægt við uppkvaðningu dóms en ekki þegar mál er höfðað. Verði því að sýkna stefndu af kröfu stefnanda þar sem hann eigi ekki aðild að málinu, sbr. 16. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Þar sem stefndi Magnús er ekki lengur hluthafi í félaginu eftir að hann samþykkti innlausnartilboð þann 10. desember 2014 hafi hann ekki hagsmuni af úrlausn málsins og eru engar kröfur gerðar af hans hálfu í málinu.

Þá byggja stefndu jafnframt á því að önnur skilyrði 1. mgr. 81. gr. laga nr. 138/1994 skorti til þess að fallast beri á kröfu stefnanda.

Í skýringum með ákvæði 81. gr. komi fram að ákvæðinu sé einkum ætlað að vera beitt þegar engin virk réttarúrræði standi eiganda minnihluta hlutafjár til boða samkvæmt lögum. Ljóst sé að stefnandi hafi haft ýmis úrræði til þess að gæta réttar síns en hann hefur áður höfðað mál til ógildingar á ákvörðunum aðalfunda félagsins, til lagningar lögbanns á ákvarðanir aðalfunda félagsins og til heimtu skaðabóta vegna ráðstafana stjórnar félagsins á eign þess. Hafi stefndu aldrei staðið í vegi fyrir því eða aftrað því að stefnandi beiti réttindum sínum sem hluthafi í Aztiq Pharma Partners ehf. Séu því engin efni til þess að fallast á kröfu stefnanda og beita svo íþyngjandi úrræði sem félagsslitum í andstöðu við vilja meirihluta eiganda stefnda, Aztiq Pharma Partners ehf., þegar einnig er litið til þess að stefnandi sé ekki lengur hluthafi.

Stefnandi mótmælir því að með sölu á hlutum Aztiq Pharma Partners ehf., í sænska dótturfélagi þess, Aztiq Partners AB, um mitt ár 2010, hafi falist ráðstöfun sem var til þess fallin að afla ákveðnum hluthöfum eða öðrum ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað annarra hluthafa eða félagsins. Hlutirnir hafi verið framseldir á sama verði og sem nam undirliggjandi verðmæti, þ.e. kaupverði hluta í Alvogen, að teknu tilliti til skuldbindinga vegna þeirra, auk vonargreiðslu, kæmi til þess að hlutir í Alvogen yrðu seldir á hærra verði en sem nam kaupverði. Sé á því byggt af hálfu stefndu að eignin hafi ekki verið seld á undirverði í andstöðu við 51. gr. og 70. gr. ehfl.

Stjórn Aztiq Pharma Partners ehf., sem var skipuð hluthöfum sem hafi farið með 98% af hlutafé Aztiq, hafi einnig verið einróma um að framsal hluta í Aztiq Partners AB væri nauðsynlegt til að tryggja fjármögnun kaupa á hlutum í Alvogen, vegna áskilnaðar fjármögnunaraðila um tiltekna eigendaskipan samstæðunnar. Stefnandi, sem hafði hafið störf hjá samkeppnisaðila Alvogen og neitað að undirrita trúnaðaryfirlýsingu, hafi átt 2% hlut í félaginu og hafi ekki verið í stjórn þess. Hafi því ekki verið tilefni til að leita eftir samþykki stefnanda fyrir framsalinu og synjun minnihluta hluthafa í atkvæðagreiðslu þar um hefði ekki haft nein áhrif á þá ákvörðun.

Þá hafi samningur um framsal hluta í Aztiq Partners AB einnig verið gerður í tengslum við venjulegan rekstur Aztiq Pharma Partners ehf., sem eignarhaldsfélags um fjárfestingar í lyfjageiranum, og hafi haft að geyma eðlilegt verð og aðra skilmála, sbr. 4. tölulið 70. gr. a laga um einkahlutafélög. Sé á því byggt af hálfu stefndu að ekki hafi verið þörf á að leita eftir samþykki hluthafafundar fyrir ráðstöfuninni með vísan til 70. gr. a og þá ekki síst í ljósi þess að synjun stefnanda hefði ekki haft nokkur áhrif á þá ákvörðun sem tekin var.

Við gerð viðauka við framsalssamning um kaup málsaðila á hlutum í Aztiq Pharma Partners ehf. kveðast stefndu hafa verið í góðri trú um að viðaukinn væri eingöngu til leiðréttingar á þeim eignarhlutföllum sem ranglega höfðu verið tilgreind í framsalssamningnum og fæli ekki í sér eigendaskipti að hlutum sem virkjuðu forkaupsrétt samkvæmt 7. gr. samþykkta félagsins.

Þegar niðurstaða dóma Hæstaréttar í málum nr. 331/2013 og 367/2013 lá fyrir hafi stefndi Árni þá þegar hlutast til um að bjóða félaginu forkaupsrétt samkvæmt umræddu ákvæði samþykkta félagsins og til samræmis við niðurstöðu tilgreindra dóma. Verði litið á það sem brot á samþykktum félagsins að hafa ekki boðið forkaupsrétt við gerð viðaukans skorti í það minnsta ásetningsskilyrðið en stefnda óraði ekki fyrir að framsal hefði átt sér stað með gerð viðaukans. Sé því mótmælt að framangreint geti orðið  grundvöllur fyrir kröfu stefnanda um slit á félaginu.

Á aðalfundum félagsins 2009 og 2010 hafi verið lagðir fram ársreikningar til samþykktar fundarins. Skoðunarmaður félagsins, Lúðvík Þráinsson endurskoðandi, hafi yfirfarið reikningana og kannað bókhaldsgögn félagsins og aðra þætti er vörðuðu rekstur þess og stöðu í samræmi við lög nr. 3/2006, um ársreikninga, og 19. gr. samþykkta félagsins. Á aðalfundunum hafi einnig verið lagðar fram skýrslur skoðunarmanns með yfirförnum og undirrituðum ársreikningi félagsins í samræmi við 59. gr. laga um einkahlutafélög.

Félaginu hafi ekki verið skylt að kjósa endurskoðanda samkvæmt 98. gr. laga  nr. 3/2006 og ekki hvílt á skoðunarmanni félagsins skylda til að endurskoða og árita reikninga, heldur hafi hlutverk hans samkvæmt lögum falist í því að yfirfara og undirrita reikninga félagsins, sbr. 2. mgr. 102. gr. og 3. mgr. 104. gr. laga nr. 3/2006. Framangreint hafi verið staðfest af fjölskipuðum dómi Héraðsdóms Reykjavíkur frá 3. júlí 2014 í máli nr. E-11/2012 sem og að ekki hafi verið áskilið að lagður yrði fyrir aðalfund samstæðureikningur samkvæmt 70. gr. laganna. Sé málsástæða stefnanda hvað þetta varðar því með öllu haldlaus.

Á löglega boðuðum aðalfundi Aztiq Pharma Partners ehf. 14. mars 2014, sem fulltrúar allra hluthafa sóttu, hafi verið samþykkt með 2/3 hluta atkvæða að fella brott forkaupsrétt að eigin hlutum félagsins í samræmi við 63. og 68. gr. laga um einkahlutafélög og samþykktir félagsins. Gilti sú ákvörðun jafnt um alla hluthafa í félaginu og tók til viðskipta með hluti í félaginu til framtíðar.

Þá hafi verið samþykkt á löglega boðuðum aðalfundi Aztiq Pharma Partners ehf. 24. október 2014 með 2/3 hluta atkvæða að fella forkaupsrétt að hlutum í félaginu alfarið brott. Stefndu byggja á því að aukinn meirihluti hluthafa hafi að lögum vald til þess að afnema forkaupsrétt hluthafa við eigendaskipti að hlutum, hvort sem er að hluta eða að öllu leyti. Sé ekkert í lögum nr. 138/1994, um einkahlutafélög, sem komi í veg fyrir að unnt sé að breyta ákvæðum um forkaupsrétt í samþykktum og fella þannig niður forkaupsrétt að hluta eða öllu leyti, eða forgangsrétt ef því er að skipta, enda sé það gert með áskildum meirihluta hluthafa og innbyrðis réttarsambandi hluthafa ekki raskað.

Því er mótmælt af hálfu stefndu að 38. gr. laga um einkahlutafélög hafi áhrif á lögmæti ákvarðana aðalfunda félagsins enda hafi hlutafé í félaginu nú verið hækkað og eigin hlutir vel innan lögbundinna marka og því hvíli engin lagaskylda á félaginu að selja hlutina eða lækka hlutafé með vísan til tilgreinds ákvæðis.

Á löglega boðuðum aðalfundi Aztiq Pharma Partners ehf. 24. október 2014 hafi verið  samþykkt með 2/3 hluta atkvæða að hækka hlutafé félagsins um 100.000.000 króna að nafnverði á genginu ein króna á hlut til samræmis við 23-25. gr., 63. og 68. gr. laga nr. 138/2014. Samkvæmt greindri ákvörðun hafi allir hluthafar félagsins átt rétt til að skrá sig fyrir nýjum hlutum í réttu hlutfalli við hlutafjáreign sína. Skráðu hluthafar sig ekki fyrir nýútgefnum hlutum skyldi öðrum hluthöfum veittur hlutfallslegur réttur til að skrá sig fyrir þeim hlutum. Hlutafjárhækkunin hafi m.a. verið ákveðin í þeim tilgangi að efna skuldbindingar Aztiq Pharma Partners ehf. en félagið hafi ekki átt reiðufé til að greiða skammtímaskuldir og stefndi því í greiðsluþrot yrði ekkert að gert. Í framhaldi af hækkuninni hafi stjórn félagsins síðan áform um að taka ákvörðun um frekari rekstur og fjárfestingar til samræmis við tilgang félagsins, en starfsemin hafi að mestu legið niðri á síðustu árum fyrir málshöfðun þessa vegna ágreinings við stefnanda og síendurtekinna málshöfðana af hans hálfu.

Stefnanda hafi gefist kostur á að taka þátt í hlutafjárhækkuninni rétt eins og öðrum hluthöfum, með nákvæmlega sömu skilmálum, en kaus að gera það ekki. Í ákvörðuninni hafi því hvorki falist röskun á innbyrðis réttarsambandi hluthafa né hafi hluthöfum með nokkrum hætti verið mismunað. Sé því alfarið mótmælt að ákvörðunin hafi verið til þess fallin að afla þeim hluthöfum sem tóku þátt í hlutafjárhækkuninni ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað stefnanda.

Stefndu telja að boðun til aðalfunda félagsins hafi dregist fyrst og fremst vegna þess að félagið hafi verið óstarfhæft frá árinu 2010 vegna ágreinings hluthafa og málaferla. Enginn ásetningur hafi verið til staðar af hálfu stefndu að misnota aðstöðu sína í félaginu eða brjóta gegn lögum og samþykktum, heldur hafi tafir á fundarboðun orsakast af afsakanlegum ástæðum. Séu því ekki uppfyllt skilyrði 1. mgr. 81. gr. laga nr. 138/1994 til þess að slíta félaginu á þessum grundvelli.

Stefndu gera þá varakröfu ef ekki verður sýknað í málinu að dómurinn ákveði að í stað félagsslita geti stefndi, Aztiq Pharma Partners ehf., innan frests og fyrir verð sem ákveðið er af dómnum, leyst til sín 10.000 hluti stefnanda í Aztiq Pharma Partners ehf., sbr. 2. mgr. 81. gr. laga nr. 138/1994. Séu engin efni til að verða við kröfu stefnanda um jafníþyngjandi aðgerð og félagsslit stefnda Aztiq Pharma Partners ehf. hefði í för með sér.

Samrýmist það einnig ákvæði 18. gr. a að beitt sé vægara úrræði, þ.e. innlausn 10.000 hluta stefnanda í Aztiq Pharma Partners ehf., sem og sú staðreynd að hlutur stefnanda í félaginu hafi þegar verið innleystur.

Þá séu hagsmunir stefnanda að fullu tryggðir með innlausn hluta hans, jafnvel þótt talið verði að skilyrði 1. mgr. 81. gr. laga nr. 138/1994 séu uppfyllt, og án þess að koma þurfi til jafn viðurhlutamikillar aðgerðar og slit félagsins hafi óhjákvæmilega í för með sér. Sé heldur ekki með nokkru móti hægt að fallast á að réttmætur ágreiningur hluthafa geti leitt til þess að lagaskilyrði séu til að heimila jafn harkalegt inngrip og slit félags.

Stefndi byggir aðallega á þeim ákvæðum laga sem vísað er til í greinargerð hans, laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, einkum 16.-18. gr., 23.-25. gr., 63. gr., 68. gr., 71. gr. og 2. mgr. 81. gr. laganna. Vísar stefndi jafnframt til laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, einkum 16. grein laganna um sýknu vegna aðildarskorts. Stefndi byggir málskostnaðarkröfu sína á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málskostnaði styðst við ákvæði laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt af málskostnaði.

IV.

Þegar mál þetta var höfðað 23. október 2014 var stefnandi sannanlega hluthafi í Aztiq Pharma Partners ehf. Hann átti 2% hlut í félaginu og jafnframt möguleika á því að eignast allt að þriðjung í félaginu á grundvelli þess að ákveðið var af stjórn félagsins, sbr. bréf 2. desember 2013, að nýta forkaupsrétt félagsins af hlutabréfum í kjölfar viðskipta stefnda Árna og Vilhelm Róberts Wessman með 94% hlut, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 367/2013.

Héraðsdómur Reykjavíkur leit svo á í dómi í málinu nr. E-3519/2012 sem upp var kveðinn 11. nóvember 2016 að ekki væri hægt að slá því föstu í því máli að stefnandi væri þá eigandi þriðjungshlutafjár í félaginu þar sem ekkert benti til þess að félagið hefði ráðstafað hlut sínum heldur væri enn eigandi. Stefnandi átti þó á þessum tíma þriðjung atkvæðisréttar með sínum 2% á móti stefnda Árna og Magnúsi Jaroslav þar sem eigin hlutir félags veita ekki atkvæðisrétt sbr. 3. mgr. 57. gr. laga um einkahlutafélög nr. 138/1994. Því verður að líta svo á að uppfyllt sé skilyrði 1. mgr. 81. gr. laganna um að hluthafi sem gerir kröfu um slit á félagi samkvæmt greininni skuli ráða yfir minnst fimmtungi hlutafjár.

Með framangreindum dómi í málinu nr. E-3519/2012 varð niðurstaðan sú í forsendum dómsins að stefndu í því máli, Árni Harðarson, Vilhelm Róbert Wessman og Magnús Jaroslav Magnússon, hefðu með háttsemi sinni bakað sér skaðabótaskyldu gagnvart stefnanda, einkum vegna þeirra viðskipta sem lýst er hér að framan og eru hluti af málsástæðum stefnanda fyrir dómkröfu hans um slit á félaginu.

Þann 24. október 2014, eða degi eftir höfðun þessa máls, var haldinn aðalfundur í Aztiq Pharma Partners ehf. Þar var samþykkt að auka hlutafé félagsins um 100.000.000 króna. Stefnandi tók ekki þátt í þeirri aukningu enda hefur hann lýst því að hann telji engar forsendur vera fyrir aukningunni og í hana hafi verið ráðist eingöngu til að skerða hans hagsmuni enn frekar, öðrum hluthöfum til hagsbóta. Stefnandi hefur í öðru máli, sem hann höfðaði 4. nóvember 2014, krafist ógildingar á þessari ákvörðun aðalfundar.

Fljótlega í kjölfar aðalfundarins, eða 30. nóvember 2014, sendi Árni Harðarson bréf til annarra hluthafa þ.e. stefnanda, sem tók við bréfinu 1. desember sama ár, og stefnda Magnúsar Jaroslav Magnússonar, þar sem hann tilkynnti í kjölfar hækkunarinnar að hann væri nú eigandi 99,98 % hlutar í félaginu og að hann hefði ákveðið samkvæmt 16. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, að aðrir hluthafar skyldu sæta innlausn á hlutum sínum. Stefnandi átti á þessum tíma samkvæmt sýn stefnda Árna einungis 0,01% hlut í félaginu.

Stefnandi mótmælti innlausn með bréfi 18. desember 2014 og kvað, m.a. með vísan til máls sem hann hafði þá höfðað um ógildingu hlutafjárhækkunarinnar, að aðgerðin væri með öllu löglaus. Í bréfinu óskaði stefnandi þó eftir því að félagið myndi beiðast dómkvaðningar matsmanna til að meta virði félagsins. Stefnandi tók þó fram að í því fælist engin viðurkenning á aðgerðinni. Matsbeiðni var þó ekki móttekin í héraðsdómi fyrr en 9. janúar 2017. Matsmenn voru, án andmæla aðila, dómkvaddir af Héraðsdómi Reykjaness 25. janúar 2017.

Stefndi Árni Harðarson sendi 6. janúar 2015 tilkynningu um greiðslu inn á greiðslureikning með vísan til 17. gr. laga um einkahlutafélög enda hafði þá stefnandi ekki framselt hluti sína.

Samkvæmt 17. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, gildir sú regla að sé hlutur ekki framseldur samkvæmt ákvæðum 16. gr. laganna skal greiða andvirði hans á geymslureikning á nafni rétthafa. Frá þeim tíma teljist hluthafinn réttur eigandi hlutar og hlutir fyrri eiganda ógildir. Tilkynning í þessa veru var í bréfi stefnda Árna frá 6. janúar 2015. Jafnframt var tekið fram að hlutaskrá Aztiq Pharma Parterns ehf. hefði verið breytt til samræmis við framangreint.

Því verður að telja að stefnandi sé ekki lengur hluthafi í félaginu. Burtséð frá þeim ávirðingum sem hann ber á fyrrum meðhluthafa hans verður ekki séð að hann geti lengur átt aðild að kröfu um slit á félaginu. Þar skorti lögvarða hagsmuni. Engin afstaða verður tekin til annarra efnisatriða eða hvort stefndu hafi af ásetningi misnotað aðstöðu sína í félaginu eða tekið þátt í brotum á lögum þessum eða samþykktum félagsins og þar með brotið gegn hagsmunum stefnanda. Verður að telja að stefnandi verði að svo komnu máli að haga málatilbúnaði sínum með öðrum hætti kjósi hann að freista þess að sækja kröfur á hendur stefndu.

Því er það niðurstaða dómsins að stefnanda skorti lögvarða hagsmuni af því að fá niðurstöðu um kröfu sína um slit á félaginu. Verður máli þessu því vísað frá dómi með skírskotun til 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Vegna niðurstöðu í máli nr. E-3519/2012 milli stefnanda og annarra hluthafa sem áður er getið, athugist að engin gögn voru lögð fram í því máli um ákvarðanir á aðalfundi Aztiq Pharma Partners ehf. 24. október 2014 eða um innlausn á hlut stefnanda síðar. Þess vegna var í dómsniðurstöðu gengið út frá því að stefnandi ætti við dómsuppsögu 2% hlut í félaginu.

Samkvæmt 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, skal stefnandi greiða stefndu málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 200.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti til stefndu Aztiq Pharma Partners ehf. og Árna Harðarsonar hvors um sig. Þegar greinargerð var lögð fram í málinu 27. janúar 2015 var bókað að ekki væri mætt af hálfu stefnda Magnúsar Jaroslav Magnússonar og að hann myndi ekki láta málið til sína taka enda, sbr. framangreint, hann ekki lengur hluthafi í Aztiq Pharma Partners ehf. Verður því ekki séð að hann hafi hlotið nokkurn kostnað af málinu og enda ekki gerð sérstök krafa vegna þess. Við ákvörðun málskostnaðar er horft til þess að jafnframt er í dag kveðinn upp úrskurður í öðru máli milli stefnanda og stefnda Aztiq Pharma Partners ehf. sem varðar framangreinda hlutafjáraukningu og ógildingu á breytingum á samþykktum félagsins sem gerðar voru á aðalfundi þess 24. október 2014.

Uppkvaðning þessa úrskurðar hefur dregist fram yfir frest samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991, en aðilar og dómari voru sammála um að ekki væri þörf á endurflutningi málsins.

Fyrir stefnanda flutti málið Reimar Pétursson hæstaréttarlögmaður og fyrir stefndu Jóhannes Bjarni Björnsson hæstaréttarlögmaður.

Lárentsínus Kristjánsson héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

ÚRSKURÐARORÐ

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi greiði stefndu, Aztiq Pharma Partners ehf. og Árna Harðarsyni, 200.000 krónur í málskostnað hvorum um sig.