Print

Mál nr. 554/2017

Matthías H. Johannessen (Reimar Pétursson hrl.)
gegn
Aztiq Pharma Partners ehf. (Jóhannes Bjarni Björnsson hrl.)
Lykilorð
  • Kærumál
  • Einkahlutafélag
  • Forkaupsréttur
  • Lögvarðir hagsmunir
  • Frávísunarúrskurður felldur úr gildi
Reifun
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli M gegn A ehf. var vísað frá dómi á þeim grundvelli að M skorti lögvarða hagsmuni af því að fá niðurstöðu um kröfu sína. Í málinu krafðist M þess að ógiltar yrðu tvær nánar tilgreindar samþykktir aðalfundar A ehf. 24. október 2014 með vísan til 1. mgr. 71. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Eftir aðalfund A ehf. hafði Á sem eigandi 99,98% hlutafjár A ehf. ákveðið að aðrir hluthafar félagsins, þar á meðal M, skyldu sæta innlausn hans á hlutum í félaginu samkvæmt 16. gr. laga nr. 138/1994. Með vísan til þess að þegar aðalfundur A ehf. hefði verið haldinn hefði M verið hluthafi í A ehf. taldi Hæstiréttur að M hefði lögvarða hagsmuni af því að leyst yrði úr ágreiningi aðila. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson, Karl Axelsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 1. september 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum 15. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 22. ágúst 2017, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.  Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir héraðsdómi og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Í máli þessu, sem sóknaraðili höfðaði 4. nóvember 2014, krefst hann þess að ógilt verði samþykkt aðalfundar varnaraðila 24. október 2014 um að hækka hlutafé félagsins um 100.000.000 krónur að nafnverði á genginu ein króna á hlut og að breyta samþykktum þess því til samræmis og samþykkt fundarins um að breyta 7. grein samþykkta félagsins um forkaupsrétt að svo miklu leyti sem breytingarnar leiða til brottfalls forkaupsréttar við sölu á 470.000 hlutum í eigu félagsins.

Þess er að geta að sóknaraðili höfðaði einnig 23. október 2014 mál á hendur  varnaraðila, Árna Harðarsyni og Magnúsi Jaroslav Magnússyni, þar sem þess er krafist að sóknaraðila skuli slitið, sbr. 1. mgr. 81. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög.

Málavextir eru þeir helstir að með framsalssamningi 31. mars 2009 eignaðist sóknaraðili 10.000 hluti af 500.000 útgefnum hlutum í varnaraðila, sem þá bar heitið Dalasúla ehf., eða sem svaraði til 2% eignarhlutar. Með sama samningi eignaðist Vilhelm Róbert Wessmann 470.000 hluti, eða 94% eignarhlut, Árni Harðarson 10.000 hluti og Magnús Jaroslav Magnússon 10.000 hluti, eða 2% eignarhlut hvor. Við gerð framsalssamningsins tóku sóknaraðili, Árni og Vilhelm Róbert sæti í stjórn varnaraðila. Sóknaraðili hætti 2. mars 2010 í stjórn varnaraðila og tók Magnús Jaroslav sæti í henni í hans stað.

Með dómi Hæstaréttar 28. nóvember 2013 í máli nr. 367/2013, sem sóknaraðili hafði höfðað í héraði gegn áðurnefndum Árna, Vilhelm Róberti og Magnúsi Jaroslav og hinir síðarnefndu áfrýjuðu, var viðurkennt að sóknaraðili, ásamt Árna og Magnúsi Jaroslav, ætti forkaupsrétt, að varnaraðila frágengnum, að 470.000 hlutum í varnaraðila samkvæmt 2. mgr. 7. greinar samþykkta félagsins á verðinu ein króna á hlut vegna framsals hlutanna frá Vilhelm Róberti til Árna í skjali sem bar heitið „viðauki við framsalssamning um hlutabréf í Einkahlutafélaginu Dalasúla ehf.“ Í framhaldi af dóminum tilkynnti Árni, fyrir hönd stjórnar varnaraðila, með bréfi 2. desember 2013 Vilhelm Róberti að stjórn félagsins hefði ákveðið að nýta sér forkaupsrétt fyrir hönd félagsins á fyrrgreindum 470.000 hlutum í samræmi við 2. mgr. 7. greinar samþykkta félagsins. Myndi hlutaskrá þess verða færð til samræmis við framangreind kaup varnaraðila á hlutunum. Afrit bréfsins var sent Magnúsi Jaroslav og sóknaraðila.

Hinn 14. mars 2014 var á aðalfundi varnaraðila fyrir árið 2012 lögð fram tillaga af hálfu annarra hluthafa en sóknaraðila um að stjórn félagsins yrði veitt heimild til að selja, án forkaupsréttar, eigin bréf þess að nafnverði 470.000 krónur til Vilhelms Róberts fyrir eina krónu á hlut. Brást sóknaraðili við þessu með því að krefjast lögbanns á sölunni og var krafan tekin til greina með úrskurði héraðsdóms 12. júní 2014. Sýslumaður lagði síðan lögbannið á 3. júlí sama ár og í framhaldi af því höfðaði sóknaraðili mál til staðfestingar lögbanninu. Í millitíðinni hafði sóknaraðili höfðað mál á grundvelli 71. gr. laga nr. 138/1994 til ógildingar á samþykkt hluthafafundarins 14. mars 2014. Hefur það mál og fyrrgreint staðfestingarmál verið sameinuð.

Samkvæmt endurriti af fundargerð aðalfundar varnaraðila 24. október 2014 var meðal fundarefnis tillaga stjórnar varnaraðila um að hlutafé félagsins yrði hækkað um 100.000.000 krónur að nafnvirði á genginu 1,0 fyrir hvern útgefinn hlut. Um hlutafjárhækkunina sagði meðal annars að hluthafar ættu rétt á að skrá sig fyrir nýjum hlutum í réttu hlutfalli við hlutaeign sína, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 138/1994 og 5. grein samþykkta félagsins. Gætu ekki aðrir en hluthafar skráð sig fyrir nýútgefnum hlutum, en ef hluthafar skráðu sig ekki fyrir þeim skyldi öðrum hluthöfum veittur hlutfallslegur sá réttur. Um ástæðu fyrir hlutafjárhækkuninni var vísað til þess að hún væri til að standa undir skuldbindingum félagsins, þar sem það ætti ekki reiðufé til að greiða skuldir. Á fundinum voru bókuð mótmæli umboðsmanns sóknaraðila, sem fór með ⅓ hluta atkvæða í félaginu, við lögmæti hlutafjárhækkunarinnar og að sóknaraðili áskildi sér allan rétt. Þá var, gegn mótmælum umboðsmanns sóknaraðila, gerð breyting á 7. grein samþykkta félagsins, sem hljóðaði svo eftir hana: „Eigendaskipti að hlutum í félaginu öðlast ekki gildi gagnvart því fyrr en stjórn þess hefur verið tilkynnt um það skriflega eða þau hafa verið færð í gerðarbók, sé hluthafi einn.“ Í lok fundarins beindi Árni Harðarson þeirri fyrirspurn til umboðsmanns sóknaraðila hvort sóknaraðili óskaði eftir, í ljósi þess að hann hefði stefnt félaginu til slita á því, að vera „innleystur úr félaginu“, en það hlyti að hafa sömu afleiðingar og slit. Kvaðst umboðsmaðurinn ekki geta tekið afstöðu til þess, en í máli þessu heldur sóknaraðili því fram að þátttaka sín í hækkun hlutafjárins hefði verið óforsvaranleg, meðal annars í ljósi þess að félagið væri með litla sem enga starfsemi. Fór svo að Árni skráði sig fyrir öllum nýútgefnum hlutum í varnaraðila og varð í kjölfarið eigandi 99,98% hlutafjár í félaginu.

Með bréfi 30. nóvember 2014 til sóknaraðila tilkynnti fyrrnefndur Árni, með vísan til 16. gr. laga nr. 138/1994, að hann hefði sem eigandi 99,98% hlutafjár varnaraðila og eini stjórnarmaður félagsins ákveðið að aðrir hluthafar þess skyldu sæta innlausn hans á hlutum þeirra í því. Með innlausninni væri hluthöfum boðnar 1,196 krónur fyrir hvern hlut. Samkvæmt 17. gr. laganna skyldi greiða andvirði hluta, sem ekki væru framseldir, innan fjögurra vikna frá dagsetningu bréfsins inn á geymslureikning í nafni viðkomandi rétthafa. Næðist ekki samkomulag um verð skyldi það ákveðið af matsmönnum. Árni tilkynnti síðan sóknaraðila með bréfi 6. janúar 2015 að þar sem hlutir hins síðarnefnda í varnaraðila hefðu ekki verið framseldir hefði andvirði þeirra, 11.196 krónur, verið greitt inn á geymslureikning á nafni sóknaraðila.

Samhengis vegna skal þess getið að fyrir Hæstarétti er til meðferðar mál nr. 796/2016, þar sem til úrlausnar eru bótakröfur sóknaraðila á hendur Árna Harðarsyni, Magnúsi Jaroslav Magnússyni og Vilhelm Róberti Wessmann vegna nánar tilgreindra ráðstafana þeirra sem stjórnarmanna í varnaraðila og að rekið er matsmál milli sóknaraðila og Árna Harðarsonar, þar sem tveir menn voru dómkvaddir 25. janúar 2017 til að meta innlausnarverð á hlutum sóknaraðila í varnaraðila miðað við innlausnardag hlutanna 30. nóvember 2014.

II

Sóknaraðili byggir í máli þessu á því að samkvæmt 71. gr. laga nr. 138/1994 geti hluthafi höfðað mál vegna ákvörðunar hluthafafundar sem hefur verið tekin með ólögmætum hætti eða brýtur í bága við lögin eða samþykktir félags. Telur hann að samþykkt aðalfundarins 24. október 2014, um að hækka hlutafé varnaraðila um 100.000.000 krónur að nafnverði á genginu ein króna á hlut, brjóti í bága við 70. gr. laga nr. 138/1994, en verð félagsins hafi verið metið lítið sem ekkert við hlutafjárhækkunina. Hafi þessi ráðstöfun því verið gerð til að afla þeim sem þátt tækju í hækkuninni ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað sóknaraðila. Hið sama gildi um þá samþykkt aðalfundarins að fella brott forkaupsrétt að hlutum félagsins, auk þess sem hún gangi í berhögg við fyrrnefndan dóm Hæstaréttar í máli nr. 367/2013 um viðurkenningu forkaupsréttar. Ef fallist yrði á kröfur sóknaraðila um slit varnaraðila og „ógildingu hlutafjárins“ hefði það í för með sér að innlausn þess væri marklaus, þar sem hlutafjáreign Árna Harðarsonar teldist þá aðeins vera 2%, sem leyfi honum ekki innlausn á eignarhlut sóknaraðila. Við slit félagsins yrði síðan eigin fé þess úthlutað til þriggja hluthafa þess, sem ættu þá allir 2% eignarhlut. Þar fyrir utan hafi innlausnarferli 16. gr. laga nr. 138/1994 ekki verið lokið, þar sem endanlegt innlausnarverð liggi ekki fyrir. Sé sóknaraðili því enn hluthafi í varnaraðila, sbr. 17. gr. laganna.

Af hálfu varnaraðila er á því byggt að eftir að hlutir sóknaraðila voru innleystir á grundvelli heimildar í 16. gr. laga nr. 138/1994 og innlausnarverð þeirra greitt inn á geymslureikning sé sóknaraðili ekki lengur hluthafi í varnaraðila, en fjárhagslegir hagsmunir hans séu að fullu tryggðir með þeirri sem málsmeðferð sem 2. mgr. sömu greinar bjóði og nú standi yfir. Muni dómkröfur sóknaraðila, jafnvel þótt á þær yrði fallist, ekki leiða til þess að sóknaraðili verði að nýju hluthafi í félaginu. Samkvæmt 71. fyrrgreindra laga geti aðeins hluthafi, framkvæmdastjóri og stjórnarmaður höfðað mál vegna ákvörðunar hluthafafundar. Þar sem sóknaraðili sé ekki lengur hluthafi í félaginu geti hann ekki átt aðild að máli til ógildingar á hækkun hlutafjár, auk þess sem hann geti ekki haft lögvarða hagsmuni af slíkri úrlausn, sem sé því andstæði 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Að auki verði að telja að kröfur sóknaraðila í þeim málum, sem hann rekur, ósamrýmanlegar og úr þeim verði ekki hægt að leysa. Þannig höfði sóknaraðili fyrst mál til slita á félaginu, en síðan mál til ógildingar á ákvörðun hluthafafundar um hækkun hlutafjár. Einnig sé það ósamrýmanlegt málarekstri sóknaraðila og kröfum hans um slit á félaginu eða ógildingu á ákvörðun hluthafafundar að hann hafi sett af stað matsmál á grundvelli 2. mgr. 16. gr. laga nr. 138/1994. Þegar niðurstaða liggi fyrir í því máli eigi sóknaraðili rétt til endurgjalds fyrir hluti sína í félaginu í samræmi við niðurstöðu matsins. Hafi sóknaraðili í engu leitast við að skýra hvernig hann geti bæði átt rétt til að fá andvirði hluta sinna greitt vegna innlausnar í samræmi við kröfur sínar um að þeir verði metnir til fjár af dómkvöddum matsmönnum og svo einnig haldið til streitu kröfum um slit á félaginu og ógildingu ákvörðunar hluthafafundar. Eftir að hlutafé sóknaraðila hafi verið innleyst hafi hann ekki átt annan kost en að leita eftir dómi um ógildingu á innlausninni, en slíku máli yrði að beina gegn þeim hluthafa sem stóð að henni. Loks verði ekki framhjá því horft að sóknaraðili hafi ráðstafað hagsmunum sínum með skuldbindandi hætti með því að krefjast slita á varnaraðila, svo og mats dómkvaddra manna á innlausnarverði hluta sinna.

III

Í 1. mgr. 71. gr. laga nr. 138/1994 segir að hluthafi, stjórnarmaður eða framkvæmdastjóri geti höfðað mál vegna ákvörðunar hluthafafundar sem hefur verið tekin með ólögmætum hætti eða brýtur í bága við lögin eða samþykktir félagsins. Kröfur sóknaraðila eru meðal annars reistar á þessari lagagrein og 70. gr. sömu laga, þar sem kveðið er á um að hluthafafundur megi ekki taka ákvörðun sem er til þess fallin að afla ákveðnum hluthöfum eða öðrum ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað annarra hluthafa eða félagsins. Sóknaraðili heldur því fram að hann eigi enn þriðjung „útistandandi hlutafjár“ í varnaraðila, en með því sé átt við hlutafé í eigu annarra en félagsins sjálfs.

Þegar aðalfundur varnaraðila var haldinn 24. október 2014, þar sem þær ráðstafanir sem sóknaraðili krefst ógildingar á voru gerðar, var sóknaraðili hluthafi í varnaraðila. Samkvæmt því hefur hann lögvarða hagsmuni af því að leyst verði úr ágreiningi aðila. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir, en við ákvörðun hans er tekið tillit til þess að samhliða þessu máli er rekið annað samkynja mál.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðili, Aztiq Pharma Partners ehf., greiði sóknaraðila, Matthíasi H. Johannessen, 250.000 krónur í kærumálskostnað.

 

 

 

 

 

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 22. ágúst 2017.

Mál þetta var höfðað 4. nóvember 2014 af Matthíasi H. Johannessen, Sólbraut 13, Seltjarnarnesi gegn Aztiq Pharma Partners ehf., Smáratorgi 3, Kópavogi. Málið var dómtekið eftir aðalmeðferð þess 27. júní sl.

Stefnandi krefst þess að ógiltar verði eftirtaldar samþykktir aðalfundar stefnda 24. október 2014. Annars vegar samþykkt fundarins að hækka hlutafé félagsins um 100.000.000 króna að nafnverði á genginu ein króna á hlut og breyta samþykktum félagsins til samræmis og hins vegar samþykkt fundarins að breyta 7. gr. samþykkta félagsins um forkaupsrétt að svo miklu leyti sem breytingarnar leiða til brottfalls forkaupsréttar við sölu á 470.000 hlutum í eigu félagsins sjálfs.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda.

Stefndi krefst sýknu og málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I.

Máli þessu var frestað nokkrum sinnum þar sem beðið var matsgerðar og svo yfirmats í máli sem rekið var fyrir dómnum milli að mestu leyti sömu aðila og sem varðaði að miklu leyti sömu málsatvik. Eftir að yfirmatsgerð lá fyrir í því máli sem var nr. E-3519/2014 var í þinghaldi 16. mars 2016 ákveðið að fresta þessu máli ótiltekið þar til   niðurstaða væri fengin í mál nr. E-3519/2014. Dómur gekk í því máli 11. nóvember 2016 og í kjölfarið, eða 20. desember 2016, var mál þetta tekið fyrir að nýju.

II.

Með framsalssamningi 31. mars 2009 eignaðist stefnandi 10.000 hluti af 500.000 útgefnum hlutum í Aztiq Pharma Partners ehf. eða sem svaraði til 2% eignarhlutar. Samkvæmt sama samningi eignuðust Vilhelm Róbert Wessman 470.000 hluti eða 94% eignarhlut, stefndi Árni 10.000 hluti eða 2%, og stefndi Magnús 10.000 hluti eða 2%. Seljandi hlutafjárins var Lögvit ehf. Við gerð framsalssamningsins tóku stefnandi, Árni og Vilhelm Róbert sæti í stjórn félagsins.

Stefndu lýsa því svo að Vilhelm Róbert hafi ekki eignast hlut í félaginu heldur hafi stefndi Árni yfirtekið þann hlut og eignast 96% í félaginu samkvæmt viðbótarsamkomulagi, sbr. umfjöllun síðar. Árni Harðarson greiddi 480.000 krónur fyrir hlutinn 7. september 2009, stefndi Magnús 10.000 krónur fyrir sinn hlut 13. ágúst s.á. og stefnandi fyrir sinn hlut 23. júlí s.á.

Tilgangur Aztiq Pharma Partners ehf. var eignarhald og rekstur lyfjafyrirtækja. Í samræmi við það fjárfesti Aztiq Pharma Partners ehf. í lyfjafyrirtækinu Alvogen.

Hugmyndin á bak við stofnun Aztiq Pharma Partners ehf. var að setja á stofn sjóð sem afla myndi fjárfesta til að standa undir fjárfestingum í lyfjageiranum, í samræmi við tilgang félagsins. Aztiq Pharma Partners ehf. festi í framhaldinu kaup á öllum hlutum í nýstofnuðu félagi, Aztiq Partners AB, og greiddi fyrir það sem nam stofnframlagi félagsins, 100.000 sænskar krónur. Aztiq Partners AB setti síðan upp svokallaðan SICAR–sjóð í Lúxemborg, Aztiq Pharma Partners S.C.A. SICAR, og eins og áður segir var stefnt að því að fjármagna sjóðinn með utanaðkomandi fjármagni til fjárfestingar í lyfjageiranum.

Áður en sjóðurinn aflaði fjármagns gafst honum, í september 2009, kostur á að kaupa 30% eignarhlut í Alvogen Aztiq Société Civile, móðurfélagi rekstrarfélaga um lyfjaverksmiðju í Bandaríkjunum.

Stefnandi lýsir skipulagi samstæðu Aztiq Pharma Partners ehf. eftir fjárfestinguna með eftirfarandi hætti sem ekki hefur verið andmælt af stefndu:

 

 

Af myndinni megi sjá að Aztiq Pharma Partners ehf. hafi átt sænskt dótturfélag sem heitir Aztiq Partners AB. Síðarnefnda félagið átti svo 96,8% eignarhlut í lúxemborgska félaginu Aztiq Pharma Partners S.C.A. SICAR og 100% eignarhlut í lúxemborgska félaginu Aztiq Pharma Management S.A. sem átti afgang hlutafjárins í Aztiq Pharma Partners S.C.A. SICAR. Samkvæmt þessu réð Aztiq Pharma Partners ehf. í gegnum Aztiq Partners AB yfir öllu hlutafé Aztiq Pharma Partners S.C.A. SICAR.

 

Aztiq Pharma Partners S.C.A. SICAR var síðan eigandi 9,795,919 hluta í lyfjafyrirtækinu Alvogen Aztiq Société Civile („Alvogen“) eða sem svaraði til 29,97% eignarhlutar í því félagi. Stefnandi bendir á að samkvæmt skýrslu stjórnar Aztiq Pharma Partners S.C.A. SICAR með ársreikningi félagsins fyrir árið 2010, sem stefndi Árni undirritaði, hafi þessi eignarhlutur í Alvogen í árslok 2010 verið metinn á 76,5 milljónir bandaríkjadala. Hafi það mat byggst á verðmati fjárfestingarbankans Raiffeisen Investment Bank AG frá því í mars 2010.

Þá átti Aztiq Pharma Partners S.C.A. SICAR kauprétt að 10% eignarhlut til viðbótar í Alvogen gegn greiðslu á 9,6 milljónum bandaríkjadala. Ef miðað væri við framangreint verðmat Raiffeisen væri verðmæti þess kaupréttar samkvæmt mati stefnanda í mars 2010 um 15,9 milljónir bandaríkjadala.

Stefnandi bendir á að stefndi Aztiq Pharma Partners ehf. hafi ekki aðeins ráðist í framangreinda fjárfestingu, heldur einnig veitt Alvogen þjónustu sem hafi skilað um 47 milljónum króna í tekjur á árinu 2009 og um 102 milljónum króna í tekjur á árinu 2010.

Stefnandi telur, miðað við að verðmat Raiffeisen hafi staðið fyrir sínu í árslok 2010, að verðmæti eignarhlutar stefnda í helstu eign félagsins, Aztiq Partners AB, hafi þá numið 9,3 milljörðum króna.

Stefndu vísa á bug staðhæfingum stefnanda um stórkostleg verðmæti 30% eignarhluta í Alvogen og kaupréttar að 10% eignarhlut í Alvogen, þar sem staðreyndin sé sú að þegar Aztiq Pharma Partners S.C.A. SICAR hafi skrifað sig fyrir hlutum í Alvogen Aztiq Société Civile hafi verið veittur greiðslufrestur í 18 mánuði. Hafi verðmæti félagsins því verið nær því að vera hið sama og innborgað hlutafé fyrir hluti í Aztiq Partners AB, sbr. mat Rýnis endurskoðunar á eignarhluta Aztiq Partners AB. Þá árétta stefndu að eingöngu 500.000 kr. höfðu verið greiddar í hlutafé til félagsins og þar af hafði stefnandi greitt 10.000 kr.

Stefnandi hætti í stjórn Aztiq Pharma Partners ehf. 2. mars 2010 og sæti hans tók Magnús Jaroslav Magnússon. Ástæða þessara breytinga var að sögn stefnanda ósætti milli hans og annarra aðila málsins. Stefndi segir hins vegar ástæðuna þá að stefnandi hafi 1. mars 2010 ráðið sig til starfa hjá Actavis, samkeppnisaðila stefnda. Þau vistaskipti hafi stefnandi undirbúið á laun um nokkurt skeið.

Viðræður áttu sér stað á þessum tíma milli aðila máls um að hlutur stefnanda í Aztiq Pharma Partners ehf. yrði keyptur en þær skiluðu ekki árangri.

Eftir undirritun framsalssamningsins útbjuggu Vilhelm Róbert og Árni sérstakan samning um framsal Vilhelms Róberts til Árna á 470.000 hlutunum í eigu Vilhelms Róberts. Þessi samningur bar titilinn „viðauki við framsalssamning um hlutabréf í Einkahlutafélaginu Dalasúlu ehf.“.

Burtséð frá því hvenær viðaukinn var undirritaður hefur því verið slegið föstu að það hafi gerst eftir gerð framsalssamningsins og því hafi forkaupsréttur hluthafa orðið virkur, sbr. dóm Hæstaréttar í málinu nr. 331/2013. Stefnandi fullyrðir að honum hafi ekki verið kunnugt um gerð viðaukans fyrr en löngu síðar.

Fljótlega eftir að stefnandi hætti í stjórn, eða um 1. júlí 2010, gekk þáverandi stjórn Aztiq Pharma Partners ehf., þeir Vilhelm Róbert, Árni og Magnús Jaroslav, til samninga sem fólu í sér afsal á helstu eign félagsins, Aztiq Partners AB, til annars félags, Aztiq Pharma ehf. Þessi viðskipti munu hafa farið fram án vitneskju stefnanda málsins.

 

Af þeim upplýsingum sem stefnandi hefur síðar fengið um viðskiptin telur hann að draga megi þau upp með þessum hætti:

 

Þannig seldi Aztiq Pharma Partners ehf. helstu eign sína, eignarhlutinn í Aztiq Partners AB, nánast eignalausu félagi, Aztiq Pharma ehf., fyrir tæpar 5 milljónir króna og að sögn stefnanda gegn ógreiddri og ótryggri vonargreiðslu að hámarki 10 milljónir evra ef kaupandi félagsins hefði sjálfur hagnað af fjárfestingunni og að öðrum frekari skilyrðum uppfylltum (svonefnt „earn out“ á ensku).

Eftir þessar ráðstafanir virðist starfsemi félagsins að öðru leyti nánast leggjast af. Það hafði óverulegar tekjur og var rekið með rúmlega 15 milljóna króna tapi árið 2011, tæplega níu milljóna króna tapi árið 2012 og með rúmlega 11 milljóna króna tapi árið 2013.

Aðalfundir Aztiq Pharma Partners ehf. fyrir rekstrarárin 2009 og 2010 voru ekki haldnir fyrr en 14. október 2011 og þá kveðst stefnandi fyrst hafa fengið upplýsingar um framangreind viðskipti. Upplýsingar um starfsemi Aztiq Pharma Partners ehf. á fundunum voru að sögn stefnanda ófullkomnar enda reikningar félagsins ekki endurskoðaðir.

Jafnskjótt og stefnandi fékk vitneskju um að félagar hans, aðrir hluthafar Aztiq Pharma Partners ehf., og sameiginlegt félag þeirra höfðu ráðstafað eignarhlutum og eignum án vitneskju og í trássi við vilja stefnanda, hóf hann aðgerðir.

Stefnandi gat ekki unað því að með gerð umrædds viðauka væri gengið fram hjá forkaupsrétti hans að hlutunum 470.000 sem Vilhelm Róbert afsalaði Árna. Af því tilefni höfðaði hann mál 13. desember 2011 til viðurkenningar á þeim rétti.

Með dómi 28. nóvember 2013, í máli nr. 367/2013, viðurkenndi Hæstiréttur forkaupsrétt stefnanda og annarra hluthafa, að félaginu frágengnu, að hlutunum sem viðaukinn tók til á genginu ein króna á hlut.

Meðan málið var rekið um forkaupsréttinn höfðaði stefnandi mál gegn stjórnarmönnum Aztiq Pharma Partners ehf. til heimtu skaðabóta vegna sölu helstu eignar félagsins, Aztiq Partners AB, til Aztiq Pharma ehf. Málið var þingfest í Héraðsdómi Reykjavíkur 25. október 2012. Dómur gekk í því 11. nóvember 2016 í málinu nr. E-3519/2012. Því máli hefur verið áfrýjað af beggja hálfu til Hæstaréttar Íslands. Í málinu var aflað yfirmatsgerðar um verðmæti Aztiq Pharma Partners ehf. miðað við 1. júlí 2010 eða um það bil er salan fór fram.

Stefnandi höfðaði einnig mál gegn Aztiq Pharma Partners ehf. vegna þess að hann taldi ársreikningum félagsins, sem fram voru lagðir á aðalfundum fyrir árin 2009 og 2010, verulega áfátt. Hann taldi þá ekki samrýmast lögbundnum kröfum m.a. um gerð og endurskoðun samstæðureikninga og áritun löggilts endurskoðanda félagsins.

Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 3. júlí 2014 var Aztiq Pharma Partners ehf. sýknað af öllum kröfum stefnanda í því máli. Því máli var áfrýjað að fengnu áfrýjunarleyfi. Með dómi Hæstaréttar 21. maí 2015 í máli nr. 791/2014 var vísað frá héraðsdómi aðalkröfu áfrýjanda, Matthíasar H. Johannessen, um að ógiltir yrðu aðalfundir stefnda, Aztiq Pharma Partners ehf., sem haldnir voru 14. október 2011 fyrir starfsárin 2009 og 2010 en sýknað af öðrum kröfum stefnanda.

Í kjölfar framangreinds dóms Hæstaréttar frá 28. nóvember 2013 ákvað Aztiq Pharma Partners ehf., með tilkynningu 2. desember 2013, að ganga inn í kaupin samkvæmt framangreindum viðauka.

Stefnandi hefur metið það svo að með því sé staðan í raun sú að hann eigi nú þriðjung útistandandi hlutafjár Aztiq Pharma Partners ehf. Með „útistandandi hlutafé“ sé átt við hlutafé í eigu annarra en félagsins sjálfs, en hlutir í eigu þess njóti hvorki atkvæðisréttar, sbr. 57. gr. laga nr. 138/1994, né arðsréttar eðli máls samkvæmt. Eftir kaup félagsins voru útistandandi hlutir 30.000 og stefnandi sé eigandi 10.000 þeirra, eða þriðjungs.

Aðrir hluthafar Aztiq Pharma Partners ehf. en stefnandi lögðu fram á aðalfundi Aztiq Pharma Partners ehf. fyrir árið 2012, sem fram fór 14. mars 2014, tillögu um að stjórn félagsins yrði veitt heimild til að selja, án forkaupsréttar, eigin bréf félagsins að nafnverði 470.000 krónur til Vilhelms Róberts fyrir eina krónu á hlut.

Stefnandi gat ekki unað þessu og krafðist lögbanns við því að Aztiq Pharma Partners ehf. seldi Vilhelm Róbert, án þess að bjóða öðrum hluthöfum forkaupsrétt, eigin hluti félagsins að nafnverði 470.000 krónur. Sýslumaðurinn í Kópavogi synjaði í fyrstu kröfunni en Héraðsdómur Reykjaness felldi þá ákvörðun úr gildi með úrskurði 12. júní 2014 og lagði fyrir sýslumann að leggja lögbannið á. Sýslumaður gerði það 3. júlí 2014 og stefnandi þingfesti mál því til staðfestingar 3. september 2014.

Í millitíðinni hafði stefnandi höfðað mál á grundvelli 71. gr. laga nr. 138/1994 til ógildingar á samþykkt hluthafafundarins 14. mars 2014. Það mál og staðfestingarmálið hafa nú verið sameinuð.

Aftur lögðu aðrir hluthafar Aztiq Pharma Partners ehf. en stefnandi, fram tillögu um breytingar á hluthafafundi sem haldinn var 24. október 2014 þess efnis að hlutafé Aztiq Pharma Partners ehf. yrði hækkað um 100 milljónir króna á genginu ein króna á hlut. Samhliða ákváðu þeir að leggja til að ákvæði í samþykktum félagsins um forkaupsrétt yrði afnumið í heild sinni. Þessi hlutafjárhækkun var samþykkt og því á stefnandi, í stað þriðjungs hlutar sem hann taldi sig eiga fyrir hækkun, nú einungis um 0,01% hlut.

Stefnandi vildi meina að þar sem félagið hefði litla sem enga starfsemi og engar upplýsingar lægju fyrir um til hvaða þarfa hlutafjárins skyldi aflað, yrði hlutafjárhækkun óforsvaranleg. Stefnandi höfðaði því mál þetta degi fyrir aðalfund félagsins sem haldinn var 24. október 2014.

II.

Stefnandi kveður markmið margvíslegra aðgerða sinna gegn stefnda og öðrum hluthöfum það að varðveita hlutfallslegt tilkall hans til eigna félagsins og viðhalda hlutfallslegu vægi atkvæða m.a. til að veita stjórn félagsins aðhald.

Samkvæmt 71. gr. laga nr. 138/1994 geti hluthafi höfðað mál vegna ákvörðunar hluthafafundar sem hefur verið tekin með ólögmætum hætti eða brýtur í bága við lögin eða samþykktir félags. Þá megi hluthafafundur samkvæmt 70. gr. laganna ekki taka ákvörðun sem er fallin til þess að afla ákveðnum hluthöfum eða öðrum ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað annarra hluthafa eða félagsins.

Stefnandi byggir á því að öll skilyrði séu samkvæmt þessu til að ógilda þær samþykktir aðalfundarins 24. okt. 2014 sem kröfur hans beinast gegn.

Stefnandi byggir á því að samþykkt aðalfundarins að hækka hlutafé Aztiq Pharma Partners ehf. um 100.000.000 króna að nafnverði á genginu ein króna á hlut brjóti í bága við 70. gr. laganna. Félaginu og öðrum hluthöfum þess hljóti að hafa verið ljóst að stefnandi gæti ekki varið þátttöku í hlutafjárhækkuninni.

Engin ástæða hafi verið til að hækka hlutaféð um jafn háa fjárhæð og raun ber vitni. Verð félagsins hafi, án nokkurs rökstuðnings, verið metið lítið sem ekkert við hlutafjárhækkunina. Allt hafi þetta verið gert í því skyni að afla þeim sem þátt tækju í hækkuninni ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað stefnanda.

Samþykkt aðalfundarins um hækkun hlutafjárins hafi því brotið í bága við 70. gr. laga nr. 138/1994. Hana beri því að ógilda.

Sama gildi um samþykkt aðalfundarins um að fella brott forkaupsrétt að hlutum félagsins, hún brjóti í bága við 70. gr. laga nr. 138/1994 auk þess sem hún gangi í berhögg við dóm Hæstaréttar frá 28. nóvember 2013 um viðurkenningu forkaupsréttar.

Félagið hafi gengið inn í viðskipti hluthafa og þar með eignast 470.000 hluti í félaginu. Þannig hafi ferli annað hvort átt að lykta með lækkun hlutafjár öllum hluthöfum til hagsbóta eða með sölu hlutanna þar sem hluthöfum væri boðinn forkaupsréttur, sjá VIII. kafla laga nr. 138/1994, um meðferð á eigin hlutum. Rof á þessu ferli með samþykkt brottfalls forkaupsréttar felur í sér að öðrum er aflað ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað stefnanda.

Þá telur stefnandi að samþykkt þessara tveggja ráðstafana samtímis, hafi falið í sér samsetta ráðstöfun sem skerði hagsmuni stefnanda með ótilhlýðilegum hætti. Því styðjist ógilding hvorrar ákvörðunar fyrir sig jafnframt við þau rök sem varða hina.

Um lagarök vísar stefnandi einkum til laga nr. 138/1994. Um kröfu sína um málskostnað vísar stefnandi til XXI. kafla laga nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr.

III.

Stefndu telja verulega formgalla á málatilbúnaði stefnanda og að engir lögvarðir hagsmunir stefnanda séu fyrir hendi.

Stefnandi sé ekki lengur hluthafi í Aztiq Pharma Partners ehf. sem krafist er slita á, þar sem með tilkynningu 30. nóvember 2014 hafi hlutir hans verið innleystir á grundvelli 16. og 17. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög. Í kjölfarið hafi stefnandi farið fram á að dómkvaddir yrðu matsmenn til að meta innlausnarverð á hlut hans. Skorað hafi verið á stefnanda að falla frá beiðni um dómkvaðningu en hann hafi hafnað því. Því sé í gangi matsferli samkvæmt 17. gr. Stefnandi sé því ekki lengur eigandi hluta heldur standi einungis eftir ágreiningur um verðmæti hlutanna sem verði leyst úr þegar niðurstaða liggur fyrir hjá dómkvöddum matsmönnum.

Einungis hluthafi geti átt aðild að máli til slita á hlutafélagi. Aðildarhæfi stefnanda hafi fallið niður undir rekstri málsins. Þá hafi úrlausn á málsástæðum stefnanda engin áhrif á stöðu hans þar sem hann verði ekki aftur hluthafi þótt fallist yrði á þær. Því sé slík úrlausn andstæð 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 og hún hefði ekki raunhæft gildi fyrir réttarstöðu stefnanda.

Stefnandi hafi ekki krafist ógildingar á innlausninni og hafi farið fram á mat á innlausnarverði. Hann hafi því viðurkennt innlausnina og samþykkt í verki. Hann geti ekki krafist þess í dómsmáli að grundvöllur ákvörðunar verði talinn ólögmætur þegar ákvörðunin sjálf hafi ekki verið borin undir dómstól. 

Þá samræmist það ekki dómkröfum stefnanda í þessu máli að í öðru máli milli aðila þessa máls og annarra hluthafa hafi verið gerð krafa um slit á félaginu. Það mál er nr. E-4550/2014.

Stefndi byggir á því að þær ákvarðanir sem samþykktar voru á hluthafafundi stefnda 24. október 2014 séu í fullu samræmi við lög og samþykktir stefnda. Í greindum ákvörðunum hafi hvorki falist röskun á innbyrðis réttarsambandi hluthafa stefnda né hafi hluthöfum verið með nokkrum hætti mismunað.

Þá mótmælir stefndi málatilbúnaði stefnanda er varðar meinta baráttu hans við að varðveita hlutfallslegt tilkall hans til eigna félagsins og að viðhalda hlutfallslegu vægi atkvæða. Stefndi sé fjármagnsfélag stofnað í þeim tilgangi að halda utan um eignir og rekstur lyfjafyrirtækja. Eigendur minnihluta hlutafjár geti ekki gengið út frá því að hlutfallslegur réttur þeirra verði ávallt tryggður enda sé það megineinkenni og eðli einkahlutafélaga að afla aukins meirihluta atkvæða sem ræður málefnum slíkra félaga, með þeim takmörkunum sem kunna að leiða af samþykktum og lögum um einkahlutafélög. Þannig ráði aukinn meirihluti hluthafa samkvæmt lögum hvort hlutafé verði hækkað og hvort hömlur séu á viðskiptum með hluti í félagi.

Ákvörðun á aðalfundi stefnda 24. október sl. um að hækka hlutafé stefnda um 100.000.000 króna að nafnverði á genginu ein króna á hlut hafi verið samþykkt af 2/3 hlutum hluthafa og tekin á löglega boðuðum aðalfundi með áskildum meirihluta atkvæða í samræmi við 23.-25. gr., 63. og 68. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög og samþykktir félagsins.

Allir hluthafar félagsins hafi átt rétt til að skrá sig fyrir nýjum hlutum í réttu hlutfalli við hlutafjáreign sína. Skráðu hluthafar sig ekki fyrir nýútgefnum hlutum skyldi öðrum hluthöfum veittur hlutfallslegur réttur til að skrá sig fyrir þeim hlutum. Hlutafjárhækkunin hafi m.a. verið ákveðin í þeim tilgangi að efna skuldbindingar stefnda en stefndi átti ekki reiðufé til að greiða skammtímaskuldir og blasti því við greiðsluþrot stefnda yrði ekkert að gert. Í framhaldi af hækkuninni hafi stjórn  félagsins áformað að taka ákvörðun um frekari rekstur og fjárfestingar til samræmis við tilgang félagsins, en starfsemin hefði legið niðri á undanförnum árum vegna ágreinings við stefnanda og síendurtekinna málshöfðana af hans hálfu.

Stefnanda hafi gefist kostur á að taka þátt í þeirri hlutafjárhækkun sem ákveðin var á hluthafafundi þann 24. október 2014, rétt eins og öðrum hluthöfum, á sama gengi, með sömu skilmálum og í sömu hlutföllum, en kosið að gera það ekki. Þess í stað hafi stefnandi ákveðið að höfða mál til ógildingar greindri ákvörðun aðalfundar með þeim röksemdum að hann hafi ekki getað „forsvarað þátttöku í hlutafjárhækkuninni“. Þátttaka stefnanda í stefnda sé eðli máls samkvæmt háð því að hann sé reiðubúinn til að leggja fjármagn til félagsins þegar lögmæt ákvörðun hluthafafundar þess efnis liggur fyrir. Það að stefnandi telji sig ekki geta „forsvarað“ þátttöku í hlutafjárhækkun geti ekki leitt til ógildingar slíkrar ákvörðunar. Sé sú málsástæða stefnanda því haldlaus.

Telur stefndi hlutafélagaforminu einnig stefnt í hættu ef ákvarðanir um hlutafjárhækkun, teknar á löglega boðuðum hluthafafundi, með áskildum meirihluta atkvæða, kunni að vera dæmdar ógildar með vísan til þess að engin hafi verið til að „hækka hlutaféð“ og dómstólar þá farnir að hlutast til um málefni félaga með óeðlilegum hætti.

Hvað sem því líði hafi verið full ástæða til að hækka hlutafé stefnda en samkvæmt ársreikningi 2013 hafi handbært fé í lok árs 2013 verið 9.025 krónur og skammtímaskuldir stefnda á sama tíma numið 35.052.736 krónum. Þá hafi verið fyrirséð að skammtímaskuldir myndu hækka, m.a. vegna málaferla stefnanda við stefnda og kostnaðar sem af því myndi hljótast. Hafi því verið ljóst að stefndi hefði stefnt í greiðsluþrot ef ekkert hefði verið að gert.

Athugasemdum stefnanda um að verð félagsins hafi verið metið lítið sem ekkert við hlutafjárhækkunina sé haldlaus. Öllum hluthöfum hafi verið boðið að kaupa hluti á sama gengi og skipti því ekki máli þótt nýútgefnir hlutir hafi verið boðnir forgangsréttarhöfum á gengi sem var nokkru lægra en innra virði.

Á fyrrgreindum aðalfundi stefnda 24. október 2014 hafi jafnframt verið samþykkt með 2/3 hluta atkvæða að fella alfarið brott forkaupsrétt að hlutum í félaginu.

Stefndi byggir á því að aukinn meirihluti hluthafa hafi að lögum vald til þess að afnema forkaupsrétt hluthafa við eigendaskipti að hlutum. Ekkert sé í lögum nr. 138/1994, um einkahlutafélög, sem komi í veg fyrir slíka breytingu, enda sé það gert með áskildum meirihluta hluthafa og innbyrðis réttarsambandi hluthafa ekki raskað.

Ákvæði 116. gr. laga nr. 91/1991 bindi heldur ekki hendur hluthafafundar í þessum efnum enda nái sakarefni dóms Hæstaréttar í máli nr. 367/2013 ekki til ákvörðunar um afnám forkaupsréttar til framtíðar.

Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 367/2013 hafi verið viðurkennt að stefnandi ætti ásamt öðrum hluthöfum stefnda forkaupsrétt að 470.000 hlutum, að stefnda frágengnum, vegna framsals umræddra hluta frá stefnda Vilhelm Róberti Wessman til stefnda Árna Harðarsonar samkvæmt skjali sem ber titilinn „viðauki við framsalssamning um hlutabréf í Einkahlutafélaginu Dalasúlu ehf.‟. Telur stefnandi að vegna þess að stefndi gekk inn í viðskiptin og eignaðist greinda hluti hafi farið af stað einhvers konar ferli sem aðeins geti endað með lækkun hlutafjár eða sölu hlutanna þar sem hluthöfum sé boðinn forkaupsréttur. Stefnandi byggi á því á því að ekki sé unnt að afnema forkaupsrétt til framtíðar með vísan til framangreindrar dómsúrlausnar Hæstaréttar.

Stefndi mótmælir þessum skilningi stefnanda alfarið og áréttar þrennt sem hann telur staðfest í dómnum og dómi Hæstaréttar frá 28. maí 2013 í máli nr. 331/2013. Forkaupsréttur stefnanda vegna umræddra viðskipta hafði ekki orðið virkur þegar dómarnir voru kveðnir upp. Forkaupsréttur stefnanda vegna umræddra viðskipta hafi verið skilyrtur og einungis komið til álita ef stefndi neytti ekki forkaupsréttar síns í samræmi við 2. mgr. 7. gr. samþykkta félagsins. Loks hafi forkaupsréttur stefnanda, sem kynni að virkjast neytti stefndi ekki forkaupsréttar síns, aðeins verið viðurkenndur vegna framsals á hlutum frá Vilhelm Róberti Wessman til Árna Harðarsonar samkvæmt skjali sem ber titilinn „viðauki við framsalssamning um hlutabréf í Einkahlutafélaginu Dalasúlu ehf.“. Þar sem stefndi hafi nýtt forkaupsrétt sinn hafi viðskiptunum sem tengdust viðaukanum verið ráðið til lykta án þess að forkaupsréttur stefnanda hafi nokkurn tíma virkjast.

Þá verði forkaupsréttur stefnanda heldur ekki leiddur af ákvæði 38. gr. laga um einkahlutafélög þar sem hlutfé stefnda hefur verið hækkað og hafi eigin hlutir stefnda eftir það verið tæplega 0,5% af heildarhlutafé stefnda. Því séu eigin hlutir stefnda vel innan 10% marka sem ákvæði 38. gr. laganna kveði á um og því engin lagaskylda á stefnda að selja hlutina eða lækka hlutafé með vísan til þess ákvæðis.

Ákvörðun um breytingu á samþykktum þar sem forkaupsréttur er felldur niður geti heldur ekki í sjálfu sér talist til þess fallin að að afla ákveðnum hluthöfum eða öðrum ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað annarra hluthafa eða félagsins, í skilningi 70. gr. laganna, enda sé við slíka ráðstöfun fylgt samþykktum og áskilnaði laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, líkt og í máli því sem hér er til umfjöllunar. Beri því að sýkna stefnda af kröfu stefnanda.

Að lokum telur stefndi að dómsúrlausn um ógildingu ákvörðunar hluthafafundar um afnám forkaupsréttar ein og sér sé ekki til þess fallin að veita stefnanda þau réttindi sem málsókninni sé ætlað að tryggja eða hafa áhrif á réttarstöðu aðila að öðru leyti. Í fyrsta lagi hafi engin áform verið um að selja 470.000 eigin hluti stefnda og ekki hvíli slík skylda á stefnda samkvæmt lögum. Í öðru lagi hafi stefnandi sætt innlausn á hlutum sínum og sé þar með ekki hluthafi í stefnda frá og með 5. janúar 2014. Af þeim sökum ætti stefnandi ekki forkaupsrétt að hlutum í stefnda. Það væri því marklaust að ógilda ákvörðun hluthafafundar um afnám forkaupsréttar að hlutum í félaginu standi ákvörðun um hlutafjárhækkun.

Stefndi byggir aðallega á þeim ákvæðum laga sem vísað er til í greinargerð þessari, laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, einkum 23. - 25. gr., 63. gr., 68. gr. og 71. gr. laganna. Stefndi byggir málskostnaðarkröfu sína á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

IV.

Þann 24. október 2014, eða nokkrum dögum fyrir höfðun þessa máls, var haldinn aðalfundur í Aztiq Pharma Partners ehf. Þar var samþykkt að auka hlutafé félagsins um 100.000.000 króna. Stefnandi tók ekki þátt í þeirri aukningu enda hefur hann lýst því að hann telji engar forsendur vera fyrir aukningunni og í hana hafi verið ráðist eingöngu til að skerða hans hagsmuni enn frekar, öðrum hluthöfum til hagsbóta. Hefur hann enda höfðað mál þetta til að freista þess að fá þessari ákvörðun hnekkt.

Fljótlega í kjölfar aðalfundarins, eða 30. nóvember 2014, sendi Árni Harðarson, hluthafi í félaginu, bréf til annarra hluthafa, þ.e. stefnanda, sem tók við bréfinu 1. desember sama ár, og Magnúsar Jaroslav Magnússonar þar sem hann tilkynnti í kjölfar hækkunarinnar að hann væri nú eigandi 99,98 % hlutar í félaginu og að hann hefði ákveðið samkvæmt 16. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, að aðrir hluthafar skyldu sæta innlausn á hlutum sínum. Stefnandi átti á þessum tíma, samkvæmt sýn Árna, einungis 0,01% hlut í félaginu.

Stefnandi mótmælti innlausn með bréfi 18. desember 2014 og kvað, m.a. með vísan til máls þessa sem hann hafði þá höfðað um ógildingu hlutafjárhækkunarinnar, að aðgerðin væri með öllu löglaus. Í bréfinu óskaði stefnandi þó eftir því að félagið myndi beiðast dómkvaðningar matsmanna til að meta virði félagsins. Stefnandi tók þó fram að í því fælist engin viðurkenning á aðgerðinni. Matsbeiðni var þó ekki móttekin í héraðsdómi fyrr en 9. janúar 2017. Matsmenn voru, án andmæla aðila, dómkvaddir af Héraðsdómi Reykjaness 25. janúar 2017.

Árni Harðarson sendi 6. janúar 2015 tilkynningu um greiðslu inn á greiðslureikning með vísan til 17. gr. laga um einkahlutafélög enda hafði þá stefnandi ekki framselt hluti sína.

Samkvæmt 17. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, gildir sú regla að sé hlutur ekki framseldur samkvæmt ákvæðum 16. gr. laganna skal greiða andvirði hans á geymslureikning á nafni rétthafa. Frá þeim tíma teljist hluthafinn réttur eigandi hlutar og hlutir fyrri eiganda ógildir. Tilkynning í þessa veru var í bréfi Árna frá 6. janúar 2015. Jafnframt var tekið fram að hlutaskrá Aztiq Pharma Parterns ehf. hefði verið breytt til samræmis við framangreint.

Því verður að líta svo á að stefnandi sé ekki lengur hluthafi í félaginu. Burtséð frá þeim ávirðingum sem hann ber á fyrrum meðhluthafa sína verður ekki séð að hann geti lengur átt aðild að kröfugerð í þá veru sem hann hefur uppi í máli þessu. Þar skortir lögvarða hagsmuni. Verður því ekki fjallað um það hvort ákvörðun hluthafafundarins hafi verið tekin með ólögmætum hætti eða hafi brotið í bága við lög um einkahlutafélög nr. 138/1994 eða samþykktir félagsins eða að hluthafafundur samkvæmt 70. gr. laganna hafi tekið þarna ákvörðun sem sé til þess fallin að afla ákveðnum hluthöfum eða öðrum ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað annarra hluthafa eða félagsins. Ef fallist yrði á kröfur stefnanda yrði eftir sem áður staðan sú að stefnandi ætti ekki hlut í félaginu. Því verður ekki séð að réttarstaða stefnanda myndi breytast og kröfur stefnanda feli þannig í sér lögspurningu miðað við núverandi stöðu.

Verður að telja að stefnandi verði að svo komnu máli að haga málatilbúnaði sínum með öðrum hætti kjósi hann að freista þess að sækja kröfur á hendur stefnda.

Því er það niðurstaða dómsins að stefnanda skorti lögvarða hagsmuni af því að fá niðurstöðu um kröfu sína um ógildingu á þessum tveimur ákvörðunum aðalfundar Aztiq Pharma Partners ehf. Verður máli þessu því vísað frá dómi með skírskotun til 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Vegna niðurstöðu í máli nr. E-3519/2012 milli stefnanda og annarra hluthafa sem áður er getið, athugist að engin gögn voru lögð fram í því máli um ákvarðanir á aðalfundi Aztiq Pharma Partners ehf. 24. október 2014 eða um innlausn á hlut stefnanda síðar. Þess vegna var í dómsniðurstöðu gengið út frá því að stefnandi ætti við dómsuppsögu 2% hlut í stefnda.

Samkvæmt 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, skal stefnandi greiða stefnda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 300.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Við ákvörðun málskostnaðar er horft til þess að jafnframt er í dag kveðinn upp úrskurður í öðru máli milli stefnanda og stefnda Aztiq Pharma Partners auk tveggja hluthafa þar sem krafist var slita á félaginu.

Uppkvaðning þessa úrskurðar hefur dregist fram yfir frest samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991, en aðilar og dómari voru sammála um að ekki væri þörf á endurflutningi málsins.

Fyrir stefnanda flutti málið Reimar Pétursson hæstaréttarlögmaður og fyrir stefnda Jóhannes Bjarni Björnsson hæstaréttarlögmaður.

Lárentsínus Kristjánsson héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

 

ÚRSKURÐARORÐ

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi greiði stefnda Aztiq Pharma Partners ehf. 300.000 krónur í málskostnað.